Yunan mitolojisi ve biz
Tarih: 10.10.2018 00:00:01 / 84okunma / 1yorum
Beşir Ayvazoğlu

Masamda birkaç aydır ara sıra göz attığım, kalın ve çok güzel basılmış, ciltli, şömizli iki kitap duruyor. Bu yılın başlarında Doğu-Batı Yayınları tarafından yayımlanan Yunan Mitolojisinde Doğu-Batı Bütünleşmesi ve Yunan Mitolojisinde Aşk... İkisinin de yazarı doksanını devirmiş bir ihtiyar delikanlıdır. Felsefe Bölümü´nden mezun olduğu DTCF´de psikoloji ve pedagoji asistanı olarak göreve başlayan Turhan Yörükân, “Kül tür ve Kişilik” konusunda hazırladığı tezle doktor olmuş, İ.Ü. Edebiyat Fakültesi´ne sosyoloji, sosyal psikoloji ve araştırma metodolojisi dersleri vermiş, şehirleşme ve şehir politikaları üzerine çalışmış. Ama neredeyse bütün hayatını kuşatan bir ilgi alanı daha var: Mitoloji, özellikle Yunan mitolojisi...
A.Ü. İlahiyat Fakültesi´nin tanınmış hocalarından Yusuf Ziya Yörükân´ın oğlu olan Turhan Yörükân, Batı kültürünü ve zihniye t dünyasını derinden etkileyen ve felsefeden edebiyata, resimden heykele, sinemadan psikanalize kadar hemen her alanda karşımıza çıkan mitoslar üzerinde yıllarca çalıştıktan sonra, aslında Yakın Doğu menşeli mitolojinin 19. yüzyılda zirveye çıkan “Yunan Mucizesi” fikrine bağlı antik Yunan hayranlığı sebebiyle Yunanlıları mal edildiğini fark eder. Derin bir araştırmanın ürünü olan Yunan Mitolojisinde Doğu-Batı Bütünleşmesi isimli kitabında, bu mitolojinin syncretic bir oluşum ve çok daha geniş bir kültürel çevreye ait olduğu tezini savunmaktadır. İki eser de tanrıların, tanrıçaların vb. hikâyelerini nakletmekten ziyade, mitolojinin felsefî derinliğini, ayrıca Batı edebiyatı, musikisi ve plastik sanatları üzerindeki etkilerini anlatmak amacıyla yazılmıştır.
***
Müslümanların antik Yunan´ın felsefesiyle asırlarca haşir neşir oldukları halde, şiirine ve mitolojisine pek iltifat etmediklerini hemen kaydetmeliyim. Ancak Yunan mitolojisinin asıl kaynağı Mezopotamya ve Mısır olduğu için İslâm´ın yayıldığı coğrafyalarda çeşitli mitoslar farklı kılıklarla karşımıza çıkabilmektedir. Zaman içinde İslâmî hüviyet kazanan kadim kozmolojik sistemle Yunan mitolojisi arasındaki ilişki de göz ardı edilmemelidir.
Destanî hikâyelerden oluşan Dede Korkut Ktabı´ndaki bazı figürler ve temalarla Yunan mythe´leri arasında da şaşırtıcı benzerlikler vardır. Odysseus´un tek başına yaşadığı macera, Dede Korkud Kitabı´nın önemli kahramanları olan Basat´la Bamsı Beyrek arasında paylaşılır. Odysseus ile Polyphemos arasındaki ilişki de Basat´la Tepegöz arasındaki ilişkiye çok benzer. Odysseus´un doğduğu adaya döndükten sonra başına gelenlerle Beyrek´in nişanlısı Banı Çiçek´in düğününe son anda yetişmesi, Yalançıoğlu Yaltaçuk´u yenip Banı Çiçek´e kendini tanıtması arasında dikkate değer benzerlikler vardır. Dahası, Deli Dumrul hikâyesinin Yunan mitolojisinde neredeyse bire bir karşılığı vardır ve Euripides´in Alkestis adlı tragedyasına da konu olmuştur. Nergis çiçeğine dair tasavvurlarla Narkisos mitosu, ney´in doğuşu ile Kral Midas efsanesi için de aynı şeyler söylenebilir.
***
Yunan ve Roma mitolojisi Türk aydınlarının ilgi alanına Tanzimat´tan sonra girer. Yusuf Kâmil Paşa´nın Télémaque tercümesi, o zamana kadar Şehnâme´yle idare eden Osmanlı aydınlarında eski Yunan tarihine ve mitolojisine karşı derin bir ilgi uyandırmıştır. Büyük bir devlet adamı ve önemli bir entelektüel olan Sadullah Paşa İliada´yı manzum olarak çevirmek istemiş, fakat tamamlayamamıştı. Yayımlanan ilk İlyada tercümesi M. Naim Fraşeri´nindir. Mitoloji hakkında yazılan ilk bağımsız kitap ise Şemseddin Sâmi imzasını taşır: Esâtîr (1878). Mitolojiye atıflarda bulunan ilk Türk şairleri Mehmed Celâl ve Abdülhak Hâmid, ilk romancı da Ahmed Midhat Efendi´dir.
Servet-i Fünun şair ve yazarlarının Fransız edebiyatının âdeta organik bir unsuru haline gelmiş olan mitolojiye bîgâne kalmaları elbette düşünülemezdi. Nitekim Tevfik Fikret Promete adlı şiirinde ilâhlardan ateşi çalarak insanlara armağan eden Prometheus´u Türk gençliğine örnek olarak göstermiştir. Paris´te on yıl yaşadıktan sonra mitoloji ve antikitiye hayran bir şair olarak dönen Yahya Kemal´in Nev-Yunaniliği ve mitoloji hayranlığı uzun sürmemiş, fakat arkadaşı Yakup Kadri sonuna kadar ısrar etmiştir. Ahmet Haşim, Nev-Yunanîlik fikrini fazla ciddiye almamışsa da mitolojiyi iyi bilirdi. Mitoloji okuttuğu Güzel Sanatlar Akademisi´ndeki talebelerinden biri, Haşim´in eski Yunan ve Lâtin ilâhlarını “ailesi efrâdı gibi” bildiğini, muhayyilesinin gücünü mitolojiden aldığı için o kadar zengin olduğunu ileri sürer. Ahmet Haşim´in hayranlarından ve yakın dostlarından olan Salih Zeki, ilhamını bütünüyle Yunan mitolojisinden alan ilk Türk şairidir.
***
Yunan mitolojisine karşı Tanzimat´la beraber başlayan ilgi edebiyatımızda pek fazla etkili olmamışsa da İslâm öncesi Türk mitolojisini ve destanları diriltmek hususunda Türkçüler için bir hareket noktası teşkil etmiştir. Ancak Türkçülerin Yunan kültürünü gözardı ettikleri söylenemez. Mesela bir hikâyesinde Nev-Yunanîlik akımının öncülüğünü yapan Yahya Kemal ve Yakup Kadri´yi Yunan emellerine hizmet etmekle suçlayan Ömer Seyfettin, daha sonra kanaatleri değişmiş olmalı ki, İlyada´yı Lecomte de Lisle´in Fransızca tercümesinden özetleyerek Türkçeye çevirmişti: İliada, En Eski Yunan Şairi Homeros´un Epopesi (1927). Turhan Yörükân üstadımızın ilkokul yıllarında eline tutuşturulan ve mitolojiyle ilgilenmesine yol açan bu kitaptır.
Asıl mesleği hukukçuluk olan Yusuf Ziya Bey ise Yunan-ı Kadim´den Evvelki Türk Medeniyeti (1928) isimli eserinde Yunanlılara mal edilen medeniyetin aslında kadim Türkler tarafından kurulduğunu iddia etmiş ve mitolojideki bütün tanrı, tanrıça ve kahramanların isimlerini akıllara ziyan etimolojik analizlerle Türkçeye bağlamıştı.
***
Eski Yunan ve Lâtin kültürü, Tek Parti devrinin ilk döneminde pek fazla ilgi görmemiştir; fakat ikinci döneminde, yani Türk siyasî tarihinde Millî Şef Devri diye adlandırılan 1939-1945 yılları arasında, Türkiye Cumhuriyeti kültür politikasının merkezinde yer alır. Bazı liselere Batı költürünün köklerine inebilmek için Yunanca ve Latince dersleri bile konulmuştu. Turhan Yörükan üstadımız bu liselerden birinden mezun olmuştur. Homeros´u ve mitolojiyi aşk derecesinde benimseyerek Mavi Anadolu hareketini başlatan aydınlar da yelkenlilerinin rotasını bu kültür politikasının yarattığı atmosferde Akdeniz´e çevirmişlerdi.
Bana ayrılan köşenin sınırlarını çok aştığımın farkındayım. Turhan Yörükan´ın eserlerini, Yunan mitolojisinin kaynakları ve Batı kültürüne tesirleri hakkında geniş ve sağlıklı bilgi edinmek isteyen okuyucularıma tavsiye ederim.

Anahtar Kelimeler: Yunan, mitolojisi
Okuyucu Yorumları (0 yorum)
Adınız Soyadınız *
E-Posta *
 
Telefon
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Yazarın Diğer Yazıları
Millet bahçeleri ve Gülhane Parkı (16 Ekim 2018 - Salı)
Yunan mitolojisi ve biz (13 Ekim 2018 - Cumartesi)
Tatlı aşurenin acı hatırası (05 Ekim 2018 - Cuma)
‘Aylar bize hep Muharrem oldu´ (24 Eylül 2018 - Pazartesi)
‘Muhteşem ve feyizli bir başlangıç´ (26 Ağustos 2018 - Pazar)
Rahip Brunson, Reverend Frew ve Halûk (14 Ağustos 2018 - Salı)
Mütebahhir bir dost: Metin Kayahan Özgül (07 Ağustos 2018 - Salı)
Şerefiye Sarnıcı ve sanat (29 Temmuz 2018 - Pazar)
Futbol, milliyetçilik ve ırkçılık (23 Temmuz 2018 - Pazartesi)
Eşsiz bir dost: Mustafa Çalık (15 Temmuz 2018 - Pazar)
Dergâh dergisi okurken... (08 Temmuz 2018 - Pazar)
Münevver, aydın, entelektüel (01 Temmuz 2018 - Pazar)
Semavi Eyice ve Sultan Abdülmecid´in tuğrası (13 Haziran 2018 - Çarşamba)
‘Yâr bana bir eğlence meded´ (04 Haziran 2018 - Pazartesi)
Kudüs, Mescid-i Aksa ve edebiyatımız (22 Mayıs 2018 - Salı)
Ramazan düşünceleri (13 Mayıs 2018 - Pazar)
Edebiyat tarihimiz yeniden yazılmalı (08 Mayıs 2018 - Salı)
‘Geceleyin bir ses böler uykumu´ (03 Mayıs 2018 - Perşembe)
Zulmiyye´den Adliyye´ye Yenicami (30 Nisan 2018 - Pazartesi)
Nurullah Ataç ve Tevfik Fikret (27 Nisan 2018 - Cuma)
Hayat Ağacı´ndan Bursa´da Zaman´a (19 Nisan 2018 - Perşembe)
Hekimbaşı´nın karanfilleri (18 Nisan 2018 - Çarşamba)
‘Miraciye Saklı Miras´ (14 Nisan 2018 - Cumartesi)
‘Utandım bu âciz şairliğimden´ (10 Nisan 2018 - Salı)
Leyleklerin Müslümanlığı (05 Nisan 2018 - Perşembe)
Bir sahafın dağarcığından (28 Mart 2018 - Çarşamba)
Tophane-i Âmire´de muhteşem bir sergi (08 Mart 2018 - Perşembe)
Soyadı hikâyeleri (04 Mart 2018 - Pazar)
Shaykh Tosun Bayrak Al-Jerrahi Al-Halveti (22 Şubat 2018 - Perşembe)
Sultan Abdülhamid biyografisi yazmak (19 Şubat 2018 - Pazartesi)
Cinuçen Bey´in hatıraları (15 Şubat 2018 - Perşembe)
Bir milyon kitap meselesi (11 Şubat 2018 - Pazar)
Müslümanlar, kitaplar ve kütüphaneler (05 Şubat 2018 - Pazartesi)
Haydarpaşa Garı ve tarih (25 Ocak 2018 - Perşembe)
‘Annemin Kütüphanesi´ (21 Ocak 2018 - Pazar)
Gözyaşı çeşmesi kurumasın (17 Ocak 2018 - Çarşamba)
Haydarpaşa Garı ve tarih (13 Ocak 2018 - Cumartesi)
Vampirizm ve Batı medeniyeti (09 Ocak 2018 - Salı)
İstanbul´un delifişek takvimi (04 Ocak 2018 - Perşembe)
Âkif´e, dostlarına ve dostluğa dair (01 Ocak 2018 - Pazartesi)
Annemarie Schimmel ve Mevlânâ (22 Aralık 2017 - Cuma)
Karacaahmet, Ali Fuad Başgil ve Atsız (16 Aralık 2017 - Cumartesi)
Osmanlı barışı ve Filistin (11 Aralık 2017 - Pazartesi)
Mehmet Âkif ve Nâzım Hikmet (05 Aralık 2017 - Salı)
Türkler ve Ruslar (27 Kasım 2017 - Pazartesi)
Türkler ve Ruslar (22 Kasım 2017 - Çarşamba)
‘Büyük Kedi Katliamı´ (19 Kasım 2017 - Pazar)
Milli Saraylar Resim Müzesi (13 Kasım 2017 - Pazartesi)
Nobel Edebiyat Ödülü´ne dair güftügû (08 Kasım 2017 - Çarşamba)
TOKİ´nin yeni vizyonu (05 Kasım 2017 - Pazar)
TOKİ´nin yeni vizyonu (23 Ekim 2017 - Pazartesi)
Türk tarihçiliğinin iki İsmail´i (17 Ekim 2017 - Salı)
Osmanlı bilim mirası (06 Ekim 2017 - Cuma)
Bartók, Sarısözen ve türkülerimiz (30 Eylül 2017 - Cumartesi)
Kerkük üzerine düşünceler (27 Eylül 2017 - Çarşamba)
Bienaller ve güncel sanat (21 Eylül 2017 - Perşembe)
Mardinîzadeler Şerif Mardin (17 Eylül 2017 - Pazar)
‘Hayal Şehir´in ince ressamı (13 Eylül 2017 - Çarşamba)
Malazgirt´ten İstanbul´un fethine (30 Ağustos 2017 - Çarşamba)
İstifanın üç devirdeki anlamları (25 Ağustos 2017 - Cuma)
Körleşme (21 Ağustos 2017 - Pazartesi)
“Vay benim köse sakalım” (11 Ağustos 2017 - Cuma)
‘İhtiyar´ın imparatorluğu (04 Ağustos 2017 - Cuma)
Şehir, kent ve ‘kent kültürü´ (01 Ağustos 2017 - Salı)
‘Bir nev-civansın şûh-ı cihansın´ (20 Haziran 2017 - Salı)
‘Hezarfen´ (17 Haziran 2017 - Cumartesi)
Sahibinin aynası: Hususi kütüphane (14 Haziran 2017 - Çarşamba)
Davul muhabbeti (06 Haziran 2017 - Salı)
Fâtih´in biyografisini yazmak (01 Haziran 2017 - Perşembe)
Kızılelma muhabbeti (25 Mayıs 2017 - Perşembe)
Bir Darülelhan vardı (19 Mayıs 2017 - Cuma)
‘Ben sulh adamıyım´ (15 Mayıs 2017 - Pazartesi)
Biyografi muhabbeti (03 Mayıs 2017 - Çarşamba)
‘Tebessüm İnkılâbı´ (28 Nisan 2017 - Cuma)
Renkler muhabbeti (26 Nisan 2017 - Çarşamba)
‘Bir ağaç gibi tek ve hür...´ (16 Nisan 2017 - Pazar)
Karga muhabbeti (03 Nisan 2017 - Pazartesi)
İnci Enginün´e saygı (29 Mart 2017 - Çarşamba)
İnci Enginün´e saygı (25 Mart 2017 - Cumartesi)
‘Hezarfen Çizgen´den ‘Anbean´ (14 Mart 2017 - Salı)
Ezana ve ezan şiirlerine dair (28 Şubat 2017 - Salı)
Sanat, edebiyat ve ahlâk (15 Şubat 2017 - Çarşamba)
‘Feyhaman Duran: İki Dünya Arasında´ (08 Şubat 2017 - Çarşamba)
Gazi, Serbest Fırka ve Ağaoğlu Ahmet Bey (04 Şubat 2017 - Cumartesi)
‘Zamanı Aşan Taşlar´ (29 Ocak 2017 - Pazar)
Satranç muhabbeti (23 Ocak 2017 - Pazartesi)
Refik Erduran ve Türk aydınları (16 Ocak 2017 - Pazartesi)
‘Bembeyaz bir dünyada yaşamak´ (10 Ocak 2017 - Salı)
Elveda Galata Köprüsü (05 Ocak 2017 - Perşembe)
Köprüler ve tüneller (30 Aralık 2016 - Cuma)
Yüz yıl önce neler oldu? (24 Aralık 2016 - Cumartesi)
‘Âlemde ziyâ kalmasa halk etmelisin, halk!´ (07 Aralık 2016 - Çarşamba)
Tanburî Cemil Bey ve oğlu (04 Aralık 2016 - Pazar)
‘Yangın vaaar!´ (01 Aralık 2016 - Perşembe)
‘Tarihim, şerefim, her şeyim...´ (31 Ekim 2016 - Pazartesi)
Maymuncuk kelimeler (18 Ekim 2016 - Salı)
Sivas´ta Selçuklu´yu düşünmek (07 Eylül 2016 - Çarşamba)
Tarikatlar ve siyaset (19 Ağustos 2016 - Cuma)
Yazmak ve yazarlık hakkında düşünceler (27 Haziran 2016 - Pazartesi)
Masalları bile dönüştürmek istediler (21 Haziran 2016 - Salı)
‘Kul olayım kalem tutan ellere´ (14 Haziran 2016 - Salı)
NECİP FAZIL VE AĞAÇLAR (07 Haziran 2016 - Salı)
Aydos´un ikinci fethi (04 Haziran 2016 - Cumartesi)
HARİKA BİR FOTO-BİYOGRAFİ (28 Mayıs 2016 - Cumartesi)
OSMAN HAMDİ BEY VE YEŞİL CAMİ (24 Mayıs 2016 - Salı)
Üç sofra (20 Mayıs 2016 - Cuma)
Bıyık hikayeleri (17 Mayıs 2016 - Salı)
MECAZ, KİNAYE,ALEGORİ, İRONİ. V.B. (03 Mayıs 2016 - Salı)
Sayfa:
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
Sivas için namaz vakitleri
İmsak Güneş Öğle İkindi Akşam Yatsi
06:00 07:44 12:44 15:09 17:27 18:59
Ayağa kalkarsan hizmet kastiyle kalk, eğer konuşacak olursan hikmetle konuş, oturacağın zaman hürmetle otur?

Hacı Bektaşı Veli
Gülşah Akkaş Yaman
Gülşah Akkaş Yaman
Kitap kurtları
İBRAHİM TENEKECİ
İBRAHİM TENEKECİ
Siyaset ile insaniyet arasında
MUSTAFA KUTLU
MUSTAFA KUTLU
Yakışıklı ceset
Prof. Mustafa Çağrıcı
Prof. Mustafa Çağrıcı
İnsan olmak / İnsan kalmak
Yusuf Ziya Cömert
Yusuf Ziya Cömert
Kaşıkçı suikasti: Böyle bir şey olamaz!
Mehmet Şevket EYGİ
Mehmet Şevket EYGİ
Akılsız yapan akıllı telefon
Beşir Ayvazoğlu
Beşir Ayvazoğlu
Millet bahçeleri ve Gülhane Parkı
Ahmet ÖZDEMİR
Ahmet ÖZDEMİR
MAVİ SU AK KÖPÜKLÜ SU
YUSUF KAPLAN
YUSUF KAPLAN
Din´e uyacağız, din´i kendimize uydurmayacağız...
İbrahim KAHVECİ
İbrahim KAHVECİ
Suçlu ürünler listesi
Yusuf Ziya Ünsal
Yusuf Ziya Ünsal
DEDİKODU
Ö. EMİR DOĞAN
Ö. EMİR DOĞAN
HOMO DÜT DÜTÜS*
BERAT DEMİRCİ
BERAT DEMİRCİ
“MUHALİF DAMGASI” VE ÖTEKİLEŞTİRMENİN HİYERARŞİSİ
Aydın Ünal
Aydın Ünal
Hicaz´ı nasıl kaybettik?
İsmail Dursun
İsmail Dursun
Kaleci ve Savunma Hataları
Salih Tuna
Salih Tuna
Türk ekonomisi McKinsey´e mi emanet edildi?
Osman Nuri Kesici
Osman Nuri Kesici
25 Eylül Dünya Eczacılar günü...
Selahattin Çerik
Selahattin Çerik
Zincir
Kemal Öztürk
Kemal Öztürk
20 milyar doların peşinde...
Müjgan Üçer
Müjgan Üçer
ÇOCUĞU NE OKUTUR?
Mahmut Erol Kılıç
Mahmut Erol Kılıç
Bilgilendirme notu
Muhsin Kaya
Muhsin Kaya
SİVAS´A SELAM YOLA DEVAM
Talha Gurbetçi
Talha Gurbetçi
OSMANLICAYA SAHİP ÇIKALIM
Muzaffer Gücer
Muzaffer Gücer
BİR ÖĞRETMENİN ESERİ
Yavuz Bülent Bakiler
Yavuz Bülent Bakiler
DÜŞMANIYIM ASALETİN KELİMELERDE BİLE”
Sami Akkuş
Sami Akkuş
DUA EDİN...
Ergün Diler
Ergün Diler
Kıbrıs planı
Gülşah YARLI
Gülşah YARLI
Sezona veda
Fikret ÜNSAL
Fikret ÜNSAL
DEDİKODUSU ÇIKARSA OLUR
Aziz Erdoğan
Aziz Erdoğan
ÇANAKKALE RUHU DÜNDEN DİRİDİR
Zübeyir Kamil Akkaya
Zübeyir Kamil Akkaya
Batı´ya Doğru - Taklit Bitti, Tahkik Başladı!
Salih Şahin
Salih Şahin
OSMANLI ARAPLARI NASIL SÖMÜRDÜ!
S. Emrah GÖKTAŞI
S. Emrah GÖKTAŞI
Sivil toplum
Osman Nuri KESİCİ
Osman Nuri KESİCİ