Türk tarihçiliğinin iki İsmail´i
Tarih: 17.10.2017 11:03:24 / 323okunma / 0yorum
Beşir Ayvazoğlu

Kütüphanemde en kolay ulaşabileceğim raflarından birini Prof. Dr. İsmail Hakkı Uzunçarşılı´nın bütün eserleriyle İsmail Hami Danişmend´in İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi´ne tahsis etmişimdir. Osmanlı tarihiyle ilgili herhangi bir mesele hakkında bilgiye ihtiyaç duyduğum zaman Danişmend´in eserinde kolayca bulur, aynı mesele hakkında Uzunçarşılı´nın Osmanlı Tarihi´nde neler yazdığına da mutlaka bakarım. Sonra başka kaynaklar… Geçenlerde yine ayrıntılarını merak ettiğim bir hadise için söz konusu eserlere göz attıktan sonra “Sahi,” dedim kendi kendime, “bu iki büyük tarihçi ne zaman vefat etmişlerdi?”
Hemen internete girerek DİA İslam Ansiklopedisi´nde Uzunçarşılı ve Danişmend maddelerini bulup okudum. Danişmend, 12 Nisan 1967´de, Uzunçarşılı 10 Ekim 1977´de hayata veda etmişler. Yani birinin vefatının 50., diğerinin 40. yıldönümü... Maalesef, ne Türk Tarih Kurumu hatırladı, ne üniversiteler... Üstelik TTK, Uzunçarşılı´nın eserlerinin yayıncısı...
***
İsmail Hakkı Uzunçarşılı´nın ilk okuduğum eseri Rıdvan Nafiz´le birlikte yazdığı, 1928 yılında, Harf Devrimi´nden kısa bir süre önce yayımlanan Sivas Şehri´dir. 1960´ların sonlarıydı; Sivas´ta çocuk yaşta bir talebeydim. O devrin şartlarına göre iyi bir kâğıda basılmış, çok sayıda fotoğrafın da yer aldığı bu büyük boy kitap sayesinde hem Sivas tarihini öğrenmiş, hem de Osmanlıcamı bir hayli ilerletmiştim. 1970 veya 1971 tarihinde üniversite imtihanına girmek için gittiğim Ankara´da Türk Tarih Kurumu´na uğrayıp Uzunçarşılı´nın Osmanlı Tarihi´ni Enver Ziya Karal tarafından yazılan ciltlerle beraber takım olarak yüzde elli –belki yüzde kırktı, tam hatırlamıyorum- indirimle satın alışımı, satış memurunun, “Çocuk, sen kim, Osmanlı Tarihi´ni okumak kim?” der gibi şaşkın gözlerle bakışını ve paketi yüklenip yürüyerek kan ter içinde otobüs terminaline gidişimi de unutamam. Kütüphanemdeki takım hâlâ o takımdır.
Uzunçarşılı´nın her biri ciddi bir mesainin ve insanüstü bir emeğin ürünleri olan eserleri bir gazete yazısına sığmayacak kadar çoktur. Ben sadece Osmanlı teşkilat tarihine dair hâlâ yegâne müracaat kaynakları olan eserlerini zikretmekle yetineceğim. 1941 yılında yayımlanan Osmanlı Devleti Teşkilâtına Medhal´in bildiğim kadarıyla henüz daha iyisi yazılamadı ve bu eser hâlâ yerli ve yabancı tarihçilerin kullanmak zorunda oldukları eserdir. İki ciltten oluşan Osmanlı Devleti Teşkilâtından Kapukulu Ocakları (1943), Osmanlı Devleti´nin Saray Teşkilâtı (1945), Osmanlı Devleti´nin Merkez ve Bahriye Teşkilâtı (1948), Osmanlı Devleti´nin İlmiye Teşkilâtı (1965) isimli eserleri de öyle... Bunlar dışında her biri kitap çapında ve hepsi derin araştırma mahsulü olan çoğu Türkiyat Mecmuası ve Belleten´de yayımlanan makalelerini ekleyiniz. Bu makalelerden bir kısmı bir araya getirilerek iki büyük cilt halinde YKY tarafından yayımlandı.
Bu eserlerin yazdığı yıllarda arşiv ve kütüphanelerimizin hangi şartlarda hizmet verdikleri, ayrıca teknolojik imkânların yetersizliği göz önüne alınırsa, İsmail Hakkı Uzunçarşılı´nın yaptığı işin büyüklüğü ve erişilmezliği daha kolay anlaşılır. Onu bugünkü şartların ve sahip olduğumuz büyük bilgi birikiminin içinden bakarak eleştirmek kolaydır. Ama unutmamak gerekir ki, Osmanlı tarihçiliği, Uzunçarşılı´nın ve onun gibi çalışkan tarihçilerin eserleri olmasıydı, bugünkü noktaya ulaşamazdı.
***
İsmail Hami Danişmend için de aynı şeyler söylenebilir. Akademik bir titre sahip olmadığı için küçümsendiğini bildiğim bu büyük tarihçinin eseri, yani İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi, eminim, onun küçümseyenlerin de sürekli el altında tuttukları bir kaynaktır. Takvim konusuna inanılmaz vukufu sayesinde, bütün hadiselerin Hicri, Rumi ve Miladi tarihlerini hayret edilecek bir doğrulukta tespit eden Danişmend, birçok tarihçinin sahip olmadığı meziyetlere de sahipti. Arapça, Farsça, Fransızca, Almanca, Latince bilirdi ve aynı zamanda bir Sümerolog´du. İyi bir şairdi de... Fırsat bulursam, bir gün Rabia Hatun müstearıyla yazdığı nefis dörtlükleri etrafında kopan kıyameti de anlatırım.
Unutmadan söyleyeyim: Merak ettiğiniz herhangi bir hadisenin tarihini yaklaşık olarak tahmin ediyorsanız Danişmend´in tarihinde -kronolojik olduğu için- şıpın işi bulursunuz. Danişmend´in eserleriyle de 1960´lara tanışmıştım. İlk okuduğum kitabı Garp Menbalarına Göre Eski Türk Seciye ve Ahlâkı´dır. İsmail Hâmi Dânişmend´in Avrupalı yazar, tarihçi ve seyyahların atalarımız hakkındaki olumlu gözlemlerini bir araya getirdiği bu kitap ve “Garp Menbalarına Göre...” diye başlayan diğer kitapları, millî duygularımın feyezan hâlinde olduğu ilk gençlik yıllarımda beni besleyen kaynakların başında gelirdi. Ubicini´lerin, Castellan´ların, d´Ohsson´ların eski Türkler hakkındaki övücü sözlerini okudukça içim içime sığmazdı.
Dânişmend´in bazı cümleleri “Türk düşmanlığını her vesileyle izhar etmekten âdeta zevk alan...” gibi ifadelerle başlasa da, “Bu adamlar acaba aleyhimizde neler yazmışlar?” sorusu aklımın ucundan geçmezdi. Sanki yabancıların aleyhimizde yazdıkları önemsizmiş, yani aslında Avrupa bizi çok seviyormuş gibi bir izlenim uyandıran bu kitaptaki alıntılar, gururumu okşar ve milliyetçilik duygularımı kabartırdı.
Danişmend´in birçok görüşü ve bazı meselelere yaklaşım tarzı pekâlâ tartışılabilir. Fakat İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi´nin değeri inkâr edilemez. Vefatının 50. yılında hatırlanmayı hak ettiğinden şüphe eden var mı, bilmiyorum.
***
Uzunçarşılı ve Danişmend´i vefat yıldönümlerinde benim gibi meslekten tarihçi olmayın bir kültür adamının hatırlatmasını yadırgamış olabilirsiniz. Ne yapayım, baktım kimseden ses çıkmıyor, “Bari ben yazayım!” dedim. Bakalım, aziz dostumuz Hakan Erdem ve son zamanlarda tarihle derinlemesine ilgilenen sevgili İbrahim Kiras bir şeyler yazacaklar mı?
NOT. Bir hatırlatma daha: 17 Ocak 2018 de Selçuklu tarihinin büyük uzmanı Prof. Dr. Osman Turan´ın vefatının 40. yıldönümüdür.

Anahtar Kelimeler: Türk, tarihçiliğinin, İsmail
Okuyucu Yorumları (0 yorum)
Adınız Soyadınız *
E-Posta *
 
Telefon
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Yazarın Diğer Yazıları
‘Sevda bölüğünde kıdemli bir asker´ (22 Ekim 2018 - Pazartesi)
Millet bahçeleri ve Gülhane Parkı (16 Ekim 2018 - Salı)
Yunan mitolojisi ve biz (13 Ekim 2018 - Cumartesi)
Yunan mitolojisi ve biz (10 Ekim 2018 - Çarşamba)
Tatlı aşurenin acı hatırası (05 Ekim 2018 - Cuma)
‘Aylar bize hep Muharrem oldu´ (24 Eylül 2018 - Pazartesi)
‘Muhteşem ve feyizli bir başlangıç´ (26 Ağustos 2018 - Pazar)
Rahip Brunson, Reverend Frew ve Halûk (14 Ağustos 2018 - Salı)
Mütebahhir bir dost: Metin Kayahan Özgül (07 Ağustos 2018 - Salı)
Şerefiye Sarnıcı ve sanat (29 Temmuz 2018 - Pazar)
Futbol, milliyetçilik ve ırkçılık (23 Temmuz 2018 - Pazartesi)
Eşsiz bir dost: Mustafa Çalık (15 Temmuz 2018 - Pazar)
Dergâh dergisi okurken... (08 Temmuz 2018 - Pazar)
Münevver, aydın, entelektüel (01 Temmuz 2018 - Pazar)
Semavi Eyice ve Sultan Abdülmecid´in tuğrası (13 Haziran 2018 - Çarşamba)
‘Yâr bana bir eğlence meded´ (04 Haziran 2018 - Pazartesi)
Kudüs, Mescid-i Aksa ve edebiyatımız (22 Mayıs 2018 - Salı)
Ramazan düşünceleri (13 Mayıs 2018 - Pazar)
Edebiyat tarihimiz yeniden yazılmalı (08 Mayıs 2018 - Salı)
‘Geceleyin bir ses böler uykumu´ (03 Mayıs 2018 - Perşembe)
Zulmiyye´den Adliyye´ye Yenicami (30 Nisan 2018 - Pazartesi)
Nurullah Ataç ve Tevfik Fikret (27 Nisan 2018 - Cuma)
Hayat Ağacı´ndan Bursa´da Zaman´a (19 Nisan 2018 - Perşembe)
Hekimbaşı´nın karanfilleri (18 Nisan 2018 - Çarşamba)
‘Miraciye Saklı Miras´ (14 Nisan 2018 - Cumartesi)
‘Utandım bu âciz şairliğimden´ (10 Nisan 2018 - Salı)
Leyleklerin Müslümanlığı (05 Nisan 2018 - Perşembe)
Bir sahafın dağarcığından (28 Mart 2018 - Çarşamba)
Tophane-i Âmire´de muhteşem bir sergi (08 Mart 2018 - Perşembe)
Soyadı hikâyeleri (04 Mart 2018 - Pazar)
Shaykh Tosun Bayrak Al-Jerrahi Al-Halveti (22 Şubat 2018 - Perşembe)
Sultan Abdülhamid biyografisi yazmak (19 Şubat 2018 - Pazartesi)
Cinuçen Bey´in hatıraları (15 Şubat 2018 - Perşembe)
Bir milyon kitap meselesi (11 Şubat 2018 - Pazar)
Müslümanlar, kitaplar ve kütüphaneler (05 Şubat 2018 - Pazartesi)
Haydarpaşa Garı ve tarih (25 Ocak 2018 - Perşembe)
‘Annemin Kütüphanesi´ (21 Ocak 2018 - Pazar)
Gözyaşı çeşmesi kurumasın (17 Ocak 2018 - Çarşamba)
Haydarpaşa Garı ve tarih (13 Ocak 2018 - Cumartesi)
Vampirizm ve Batı medeniyeti (09 Ocak 2018 - Salı)
İstanbul´un delifişek takvimi (04 Ocak 2018 - Perşembe)
Âkif´e, dostlarına ve dostluğa dair (01 Ocak 2018 - Pazartesi)
Annemarie Schimmel ve Mevlânâ (22 Aralık 2017 - Cuma)
Karacaahmet, Ali Fuad Başgil ve Atsız (16 Aralık 2017 - Cumartesi)
Osmanlı barışı ve Filistin (11 Aralık 2017 - Pazartesi)
Mehmet Âkif ve Nâzım Hikmet (05 Aralık 2017 - Salı)
Türkler ve Ruslar (27 Kasım 2017 - Pazartesi)
Türkler ve Ruslar (22 Kasım 2017 - Çarşamba)
‘Büyük Kedi Katliamı´ (19 Kasım 2017 - Pazar)
Milli Saraylar Resim Müzesi (13 Kasım 2017 - Pazartesi)
Nobel Edebiyat Ödülü´ne dair güftügû (08 Kasım 2017 - Çarşamba)
TOKİ´nin yeni vizyonu (05 Kasım 2017 - Pazar)
TOKİ´nin yeni vizyonu (23 Ekim 2017 - Pazartesi)
Osmanlı bilim mirası (06 Ekim 2017 - Cuma)
Bartók, Sarısözen ve türkülerimiz (30 Eylül 2017 - Cumartesi)
Kerkük üzerine düşünceler (27 Eylül 2017 - Çarşamba)
Bienaller ve güncel sanat (21 Eylül 2017 - Perşembe)
Mardinîzadeler Şerif Mardin (17 Eylül 2017 - Pazar)
‘Hayal Şehir´in ince ressamı (13 Eylül 2017 - Çarşamba)
Malazgirt´ten İstanbul´un fethine (30 Ağustos 2017 - Çarşamba)
İstifanın üç devirdeki anlamları (25 Ağustos 2017 - Cuma)
Körleşme (21 Ağustos 2017 - Pazartesi)
“Vay benim köse sakalım” (11 Ağustos 2017 - Cuma)
‘İhtiyar´ın imparatorluğu (04 Ağustos 2017 - Cuma)
Şehir, kent ve ‘kent kültürü´ (01 Ağustos 2017 - Salı)
‘Bir nev-civansın şûh-ı cihansın´ (20 Haziran 2017 - Salı)
‘Hezarfen´ (17 Haziran 2017 - Cumartesi)
Sahibinin aynası: Hususi kütüphane (14 Haziran 2017 - Çarşamba)
Davul muhabbeti (06 Haziran 2017 - Salı)
Fâtih´in biyografisini yazmak (01 Haziran 2017 - Perşembe)
Kızılelma muhabbeti (25 Mayıs 2017 - Perşembe)
Bir Darülelhan vardı (19 Mayıs 2017 - Cuma)
‘Ben sulh adamıyım´ (15 Mayıs 2017 - Pazartesi)
Biyografi muhabbeti (03 Mayıs 2017 - Çarşamba)
‘Tebessüm İnkılâbı´ (28 Nisan 2017 - Cuma)
Renkler muhabbeti (26 Nisan 2017 - Çarşamba)
‘Bir ağaç gibi tek ve hür...´ (16 Nisan 2017 - Pazar)
Karga muhabbeti (03 Nisan 2017 - Pazartesi)
İnci Enginün´e saygı (29 Mart 2017 - Çarşamba)
İnci Enginün´e saygı (25 Mart 2017 - Cumartesi)
‘Hezarfen Çizgen´den ‘Anbean´ (14 Mart 2017 - Salı)
Ezana ve ezan şiirlerine dair (28 Şubat 2017 - Salı)
Sanat, edebiyat ve ahlâk (15 Şubat 2017 - Çarşamba)
‘Feyhaman Duran: İki Dünya Arasında´ (08 Şubat 2017 - Çarşamba)
Gazi, Serbest Fırka ve Ağaoğlu Ahmet Bey (04 Şubat 2017 - Cumartesi)
‘Zamanı Aşan Taşlar´ (29 Ocak 2017 - Pazar)
Satranç muhabbeti (23 Ocak 2017 - Pazartesi)
Refik Erduran ve Türk aydınları (16 Ocak 2017 - Pazartesi)
‘Bembeyaz bir dünyada yaşamak´ (10 Ocak 2017 - Salı)
Elveda Galata Köprüsü (05 Ocak 2017 - Perşembe)
Köprüler ve tüneller (30 Aralık 2016 - Cuma)
Yüz yıl önce neler oldu? (24 Aralık 2016 - Cumartesi)
‘Âlemde ziyâ kalmasa halk etmelisin, halk!´ (07 Aralık 2016 - Çarşamba)
Tanburî Cemil Bey ve oğlu (04 Aralık 2016 - Pazar)
‘Yangın vaaar!´ (01 Aralık 2016 - Perşembe)
‘Tarihim, şerefim, her şeyim...´ (31 Ekim 2016 - Pazartesi)
Maymuncuk kelimeler (18 Ekim 2016 - Salı)
Sivas´ta Selçuklu´yu düşünmek (07 Eylül 2016 - Çarşamba)
Tarikatlar ve siyaset (19 Ağustos 2016 - Cuma)
Yazmak ve yazarlık hakkında düşünceler (27 Haziran 2016 - Pazartesi)
Masalları bile dönüştürmek istediler (21 Haziran 2016 - Salı)
‘Kul olayım kalem tutan ellere´ (14 Haziran 2016 - Salı)
NECİP FAZIL VE AĞAÇLAR (07 Haziran 2016 - Salı)
Aydos´un ikinci fethi (04 Haziran 2016 - Cumartesi)
HARİKA BİR FOTO-BİYOGRAFİ (28 Mayıs 2016 - Cumartesi)
OSMAN HAMDİ BEY VE YEŞİL CAMİ (24 Mayıs 2016 - Salı)
Üç sofra (20 Mayıs 2016 - Cuma)
Bıyık hikayeleri (17 Mayıs 2016 - Salı)
MECAZ, KİNAYE,ALEGORİ, İRONİ. V.B. (03 Mayıs 2016 - Salı)
Sayfa:
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
Sivas için namaz vakitleri
İmsak Güneş Öğle İkindi Akşam Yatsi
06:00 07:44 12:44 15:09 17:27 18:59
"Yenileceğinden korkan, daima yenilir."

YILDIRIM BEYAZIT
BERAT DEMİRCİ
BERAT DEMİRCİ
BUNLAR HEP BASİT MANTIK KURALLARIDIR
İbrahim KAHVECİ
İbrahim KAHVECİ
Sorun sadece döviz ve faiz olsa keşke
Prof. Mustafa Çağrıcı
Prof. Mustafa Çağrıcı
Ehl-i Sünnet tek tip midir?
Yusuf Ziya Cömert
Yusuf Ziya Cömert
Para görününce vicdan sıvışır
Mehmet Şevket EYGİ
Mehmet Şevket EYGİ
İslam´ın ölçütleri
İBRAHİM TENEKECİ
İBRAHİM TENEKECİ
Son günlerin dünyası
MUSTAFA KUTLU
MUSTAFA KUTLU
Âlet işler el övünür
Gülşah Akkaş Yaman
Gülşah Akkaş Yaman
Nasılsın dediklerinde
Selahattin Çerik
Selahattin Çerik
Şükürname!
İsmail Dursun
İsmail Dursun
Sivasspor´dan Beşiktaş´a Futbol Dersi
YUSUF KAPLAN
YUSUF KAPLAN
Dikkat! Türkiye´nin sosyolojisi metamorfoz geçiriyor!
D. Mehmet Doğan
D. Mehmet Doğan
Yatay talimatlar, dikey uygulamalar!
Kemal Öztürk
Kemal Öztürk
Sessiz karşı devrim
Müjgan Üçer
Müjgan Üçer
SİVAS HALAYINA DURAN GENÇLER
Beşir Ayvazoğlu
Beşir Ayvazoğlu
TÜYAP Kitap Fuarı´na ve Selim İleri´ye dair
Yusuf Ziya Ünsal
Yusuf Ziya Ünsal
Avucunuzdaki Kelebek
Aydın Ünal
Aydın Ünal
Dikkat, PKK dönüşüyor
Ahmet ÖZDEMİR
Ahmet ÖZDEMİR
Ey ana toprağı, ey Anadolu
Muzaffer Gücer
Muzaffer Gücer
SİVASIN ÇERMİKLERİ
Ö. EMİR DOĞAN
Ö. EMİR DOĞAN
“YAZIN ÜÇ AY YATAN ÖĞRETMEN” HA!
Salih Tuna
Salih Tuna
Türk ekonomisi McKinsey´e mi emanet edildi?
Osman Nuri Kesici
Osman Nuri Kesici
25 Eylül Dünya Eczacılar günü...
Mahmut Erol Kılıç
Mahmut Erol Kılıç
Bilgilendirme notu
Muhsin Kaya
Muhsin Kaya
SİVAS´A SELAM YOLA DEVAM
Talha Gurbetçi
Talha Gurbetçi
OSMANLICAYA SAHİP ÇIKALIM
Yavuz Bülent Bakiler
Yavuz Bülent Bakiler
DÜŞMANIYIM ASALETİN KELİMELERDE BİLE”
Sami Akkuş
Sami Akkuş
DUA EDİN...
Ergün Diler
Ergün Diler
Kıbrıs planı
Gülşah YARLI
Gülşah YARLI
Sezona veda
Fikret ÜNSAL
Fikret ÜNSAL
DEDİKODUSU ÇIKARSA OLUR
Aziz Erdoğan
Aziz Erdoğan
ÇANAKKALE RUHU DÜNDEN DİRİDİR
Zübeyir Kamil Akkaya
Zübeyir Kamil Akkaya
Batı´ya Doğru - Taklit Bitti, Tahkik Başladı!
Salih Şahin
Salih Şahin
OSMANLI ARAPLARI NASIL SÖMÜRDÜ!
S. Emrah GÖKTAŞI
S. Emrah GÖKTAŞI
Sivil toplum
Osman Nuri KESİCİ
Osman Nuri KESİCİ