Sivas´ın 800 Yıllık Sıhhat Yurdu I.İzzeddin Keykâvus Dârüşşifâsı
Tarih: 15.10.2017 15:26:46 / 516okunma / 0yorum
Müjgan Üçer

 

 

         Türk kültür ve medeniyetinin sağlık konusuna  vermiş olduğu önemi belirten, şefkat ve hayır kurumları olan dârüşşifâlar, Selçuklu ve Osmanlı döneminde Anadolu´da belli merkezlerde sultanlar ve dönemin ileri gelenlerince inşa edilmiş ve zengin vakıflarla donatılarak yüzyıllarca devlete yük olmadan çalışmışlardır. Selçuk  hânedanının tacı I. İzzeddin  Keykâvus´un 1217 (H. 614)  tarihinde Sivas´ta yaptırdığı dârüşşifânın taçkapısı üzerindeki Arapça  kitâbesinde  Dârüssıhha  (sıhhat yurdu) yazılıdır. Sivas Dârüssıhhası çeşitli yayınlarda  Keykâvus  Dârüşşifâsı, İzzeddin Keykâvus  Şifâhanesi  veya Şifâîye Medresesi adıyla kullanılmıştır ki Sivas halkı da geçmişte olduğu gibi bugün de Şifâîye Medresesi demektedir.

         Sivas Dârüşşifâsı,  mimarisi,  taş ve tuğla işçiliği, çinileri, kitâbelerinin çokluğu, süslemeleri ve figürlü plastik sanatı açısından birçok yenilikler taşıması ve vakfiyesinin bir suretinin günümüze ulaşması sebebiyle, Anadolu Selçuklu sağlık kuruluşları içinde önemli bir konumda değerlendirilmektedir.

         Kısa zamanda birçok fetihler yapan. İzzeddin Keykâvus ve  kardeşi I. Alâeddin Keykubad zamanında  Türkiye dünyanın en mâmur ve müreffeh ülkesi olmuş, Anadolu İslâm âleminin en seçkin âlim ve sanatkârlarının toplandığı bir kültür merkezi haline gelmişti. Sultan I. İzzeddin Keykâvus,  1220 yılında Doğanşehir´de veremden öldüğünde 35 yaşındaydı. Yerine sultan olan kardeşi I. Alâeddin Keykubad, dârüşşifânın güney eyvanını  ağabeyi I. İzzeddin Keykâvus´a türbe haline getirdi. Kareye yakın planlı türbe, ongen tuğla örgülü bir kasnağı sahip olan türbe/kümbet Selçuklu sanatının  en zengin sırlı tuğla  ve mozaik-çini  süslemelerine sahiptir. Türbe cephesinde    geometrik geçmeler ve rûmîler, yıldızlar,  bordür halinde devam eden bezemeler, çiçekler ve  zengin örgülü  kûfî yazılar; mavi, lacivert, beyaz ve firûze renkleri ile türbe cephesi anıtın en görkemli ve değerli bölümünü oluşturmaktadır.  Türbede  I. İzzeddin Keykâvus´un sandukasından başka, eşi Selçuk Hatun ve hanedanın diğer fertlerine ait olmak üzere irili ufaklı on iki sanduka daha vardır.

          Farsça´da iyi bir şair olan Sultan I. İzzeddin Keykâvus´un hastalığı sırasında söylediği ve sandukasına yazılmasını vasiyet ettiği Farsça iki beyti Selçuknâme´de  kayıtlı ise de  bu şiirin,  sultanın sandukasında bulunmadığı anlaşılmıştır. Sultan İ. Keykâvus  kısa ve çetin hayatını özetlediği  bu şiirinde duygularını içli bir şekilde şöyle dile getirmiş:

         Biz ki dünyayı terk edip göçtük

         Gönül derdi ektik, matemler biçtik

         Şimdiden sonra da nöbet sizindir

          Biz sıramızı savdık  da geçtik

         Dârüşşifâsının,  800. yılı için yapılan çalışmalar önceden başlamış ve "800. Yılına Doğru" başlığı altında çeşitli etkinlikler yapılmıştır. İçinde bulunduğumuz  2017 yılı Sivas Valiliği tarafından "Sultan I. İzzeddin Keykâvus Yılı" ilân edilmiştir. Kültür ve medeniyetimizin, tıp tarihimizin bu önemli kuruluşunun 800.  yılı anısına, T.C.  Kültür Bakanlığı, Sivas Valiliği, İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Cumhuriyet Üniversitesi ve Türk Tıp Tarih Kurumu tarafından düzenlenen   XIII. Türk Tıp Tarihi Kongresi 18-21 Ekim 2017 tarihlerinde Sivas´ta  Cumhuriyet Üniversitesi´nde toplanacaktır.

         İstanbul Üniversitesi  Klâsik Türk Bezeme Sanatları Atölyesi  Koordinatörü  Prof. Dr. Nil Sarı, hocaları Jale Yavuz,  Gaye Özen  ve  atölye sanatçıları tarafından Sivas Dârüşşifâsı´nın  büyük bir özenle yorumlanan bezemeleri ve  minyatürleri  sergisi 17 Ekim 2017 günü Şemsî Sivasî İl Halk Kütüphanesi´nde açılacaktır.   Sergilenecek olan bu sanat eserleri  kitap olarak  yayımlanma aşamasındadır.

         Sivas Sultanı Kadı Burhaneddin Ahmed´in vefatından (1398) sonra Timur´un Anadolu´yu işgali, Sivas´ın Timur tarafından zaptı ve yağmalanması (1400) sonunda şehrin sağlam ve bayındır binaları, hayır eserleri bu yıkımla harap muş,  camiler, medreseler, zaviyeler yağmalanmıştı. Sivas, Osmanlı idaresine geçtikten sonra fetret devrinde Anadolu´nun tamamı gibi karışık günler yaşadı. Fatih devrinde, dârüşşifanın  harap olduğu ve vakıf gelirlerinin sağlık alanında kullanılmadığı evkaf kayıtlarından anlaşılmıştır. 16. yy.daki kayıtlardan klasik medrese eğitimi veren dârüşşifânın zengin vakıfları azalmış, hattâ satıldığı kaynaklara yansımıştır. 16.yy.da yüzyılda  yedi öğrencisiyle medrese eğitimi veren dârüşşifânın öğrenci  sayısının artarak 1912-1913 yılında beş yüze ulaşmıştır.

         Harab olan Dârüşşifâ, I. Dünya savaşına girmemiz sebebiyle 1916 yılında  Harbiye Nezareti  tarafından eşya ve levazım ambarı olarak kullanılmıştır.  Dârüşşifânın içine ve çevresine sonradan yapılmış olan evler istimlâk edilerek binanın muhteşem kütlesi  açığa çıkarılmış, 4 Eylül 1967 tarihinde Dârüşşifâ´nın   750. yıl dönümü  sade bir törenle kutlanmıştır.

         Dârüşşifânın 20 kitabesi zaman içinde  okunmuş olup,  günümüzde  okunamayan  kitabesi kalmamıştır. Kuzey eyvanda bulunan çinili kitabe Sivaslı Hattaf Cafer Kelkit tarafından  şöyle okunmuştur:

"Kim ki sara, göz hastası ise izzeddin devletinin  korumasındadır".

Bu kitabe,  sağlık yurdunun işlevini belirtmesi bakımından ayrı bir önem taşımaktadır.

         Dârüşşifânın   1218  tarihli   Arapça vakfiyesi, Selçuklu dönemi sağlık yurtlarının  günümüze ulaşan yegâne örneği olarak  Anadolu Selçuklu dönemi dârüşşifâlarının kadroları ve işletilmesi hakkında bilgi verdiği gibi bu işleyiş, Osmanlı dârüşşifâları için de örnek teşkil etmiştir. Türk kültür ve medeniyet  tarihinin gurur duyduğumuz ölmez eseri Dârüşşifâyı hayrat olarak  için milletine armağan eden  Sultan I. İzzeddin Keykâvus´u  rahmet, minnet ve şükranla  anıyor, hatırasını tazîz ediyoruz. 

Okuyucu Yorumları (0 yorum)
Adınız Soyadınız *
E-Posta *
 
Telefon
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Yazarın Diğer Yazıları
BAYRAM KOKUSU (13 Haziran 2018 - Çarşamba)
HER GÜN ÇEVRE GÜNÜ (04 Haziran 2018 - Pazartesi)
İFTAR KOKUSU (15 Mayıs 2018 - Salı)
AHMET KUTSİ TECER´İ DİNLERKEN (27 Nisan 2018 - Cuma)
IRMAKLARIN SİVAS´I (05 Mart 2018 - Pazartesi)
HZ. SÜLEYMAN PEYGAMBER VE HAYVAN EFSANELERİ (06 Kasım 2017 - Pazartesi)
"AĞIZSIZ DİLSİZ " CANLILAR (31 Ekim 2017 - Salı)
ATALAR SÖZÜ YERDE KALMAZ (17 Ekim 2017 - Salı)
Sivas´ta Komşuluk (28 Eylül 2017 - Perşembe)
Sayfa:
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
Sivas için namaz vakitleri
İmsak Güneş Öğle İkindi Akşam Yatsi
06:00 07:44 12:44 15:09 17:27 18:59
İçteki kiri su değil, ancak gözyaşı temizler?

Mevlana