Shaykh Tosun Bayrak Al-Jerrahi Al-Halveti
Tarih: 22.2.2018 11:57:42 / 489okunma / 0yorum
Beşir Ayvazoğlu

Amerika´da yaşayan Cerrahi şeyhi Tosun Bekir Bayraktaroğlu´nun 92 yaşında hayata veda ettiğine ve New York´taki dergâhında toprağa verildiğine dair haberler eminim dikkatinizden kaçmamıştır. Tasavvuf çevrelerinin “Tosun Baba”, sanat çevrelerinin ise kısaca Tosun Bayrak diye tanıdıkları Tosun Bayraktaroğlu´nun pehlivanlıktan mimarlığa, Casablanka´da işadamlığından Amerika´da üniversite hocalığına, anarşist ressamlıktan Cerrahi şeyhliğine uzanan, romanlara konu olacak kadar renkli ve hareketli bir hayatı vardır.
“Shock Art” akımının korucusu olarak 1970´lerde Amerika´da ortalığı nasıl birbirine kattığını rahmetli Erol Akyavaş´tan öğrendiğim Tosun Bayrak, yazları İstanbul´da, Kanlıca sırtlarındaki aşı boyalı ahşap evinde geçiriyordu. 1996 yazında kendisine ulaşıp randevu kopararak Kanlıca´ya gitmiş ve Mihrabad Korusu´na bakan evinin hayat´ında birkaç saat konuşmuştuk. Kendisini görür görmez gözümde Ömer Seyfettin´in “Ferman” hikâyesindeki Tosun Bey canlanmıştı; iri cüssesi, palabıyığı ve gür sesiyle tam bir Osmanlıydı. Hakiki Osmanlılar gibi hiç “ben” demiyor, “biz” yahut “fakir” diyor, hele “mangır”dan söz etmek zorunda kalınca ses tonundaki istihfaf hemen hissediliyordu.
O gün eşi Cemile Hanım´ın demli çaylarını içerken daldığımız sanata, estetiğe ve tasavvufa dair sohbetin lezzetini unutamam.
Cemile Hanım dedim; Tosun Bey, bizi yüzünden eksik olmayan bir tebessümle dinleyen bu hanımefendinin Müslüman olmadan önceki isminin Jean olduğunu söylemiş, “Bu melâikenin öyle süklüm püklüm durduğuna bakmayın, meşhur heykeltıraştır!” demişti.
***
Merhumun maceralarla dolu hayatını bu kısa gazete yazısında nasıl özetleyebilirim, bilmiyorum. Robert Kolej yıllarından mı, pehlivan olarak kazandığı başarılardan mı (gençliğinde 130 kiloluk bir devmiş ve bir keresinde Çoban Mehmet´i sayıyla yenmeyi başarmış), Güzel Sanatlar Akademisi Bedri Rahmi Atölyesi´ndeki talebeliğinden mi, şairliğinden mi, tam resme ısınmışken babasının ısrarıyla kendini California Üniversitesi´nde mimarlık öğrencisi olarak bulmasından mı söz etsem?
Tosun Bey, California Üniversitesi´nde mimarlık okusa da gözünün hâlâ ressamlıkta olduğunu, bu arada Hint kültürüne ilgi duymaya başladığını anlatmıştı. Ancak bu hevesten babasının müdahalesiyle vazgeçerek Paris´e gitmiş, orada kısa bir süre kaldıktan sonra Türkiye´ye dönüp Pan Amerikan´da çalışmaya başlamış. Daha sonra yine babasının ısrarıyla tahsilini tamamlamak için Londra´ya giden Tosun Bey, sanat tarihi eğitimi görmek üzere Londra Üniversitesi´ne bağlı Courtauld Institute´e girmiş. O yıllarda Robert Kolej´den sınıf arkadaşı olan Bülent Ecevit´in yanı sıra, Can Yücel ve Ali Neyzi gibi ünlü isimler hep Londra´da okuyorlarmış. Tosun Bey, “Daha doğrusu okudukları zannediliyordu,” demişti, “Mektebe kimsenin uğradığı yoktu. Lingfield diye bir köye taşındık hepimiz, orada oturuyoruz, Bülent, Can, Ali… BBC´de filan çalıştık bir ara, mangır yapmak için. Sonra ben Paris´e gittim.”
***
Tosun Bey, 1949 yılında Paris´te tanıştığı Çek asıllı bir ressam hanımla evlenir ve bir süre sonra, fabrikalarında hazır elbise üreten kayınpederinin işlerine yardım etmek üzere Casablanca´ya gitmek zorunda kalır. Kayınpederi ölünce bütün işler üzerine kalacak ve Tosun Bey, zengin bir işadamı olarak Fas´ın politik hayatında rol oynayacak derecede güç kazanarak İstiklal Partisi saflarında ihtilâl hazırlıklarına bile bulaşacaktır. Ancak bir süre sonra işler sarpa sarar ve Tosun Bey bir yolunu bulup kapağı Amerika´ya atar. Fas´ta ve Amerika´da yaşadığı maceraları TİMAŞ tarafından yayımlanan hatıratında okuyabilirsiniz. Ben sadece 1951 yılında Resident Artist olarak girdiği Fairlegh Dickinson Üniversitesi´nde hoca olarak görev yapmaya başladığını, bu üniversitede Sanat Bölümü´nü kurduğunu, ayrıca “International Seminar” adıyla yedi yıl devam eden büyük bir organizasyonu gerçekleştirdiğini ve ikinci eşi Jean´le bu seminerlerin sonuncusunda tanıştığını kaydetmekle yetiniyorum.
Fransa´da ve Amerika´daki ilk yıllarında ekspresyonizm ve post-empresyonizm etkisinde resimler yapan Tosun Bey, 1950´lerde Amerika´da çok etkili olan abstrakt ekspresyonizmi benimsemiş, 1970´lerde halkın büyük ilgisini çeken yol tiyatroları ve happening furyasından da nasibini almıştı. Sanat eleştirmenlerinin “Shock Art” adını verdikleri bir sanat tarzının da önemli temsilcilerinden biriydi. Mesela et, kan, bağırsak gibi iğrenç malzemelerle heykeller yapıyordu. Bu sanatı bazılarının “protest” ve harp aleyhtarı sanat olarak, bazılarının da tasavvufî mânâda yorumladığını anlatmış ve demişti ki: “Hâlbuki bizim maksadımız, insanlara, dışardan bakınca bir şeye benziyoruz, ama içimizde neler var; damarlar, kan, irin, et, kemik, bağırsak... Bakın da ne mal olduğunuzu anlayın, gururu bırakın´ demekti.”
***
Anarşist bir yaklaşımla kelimenin asıl mânâsında “şok” edici bir yığın gösteri gerçekleştirerek materyalist ve emperyalist Batı´ya gerçek yüzünü göstermeye çalışan ve önemli birçok müzede eserleri bulunan Tosun Bayrak, 1968 yılında Türkiye´ye yaptıkları ziyaret sırasında Konya´ya giderken tanıştıkları Münevver Ayaşlı onlara Muzaffer Ozak Efendi´den söz eder. İki yıl sonra yine Münevver Hanım vasıtasıyla Karagümrük´e giden Tosun Bey´in hayatında artık yeni bir safha başlamıştır.
Hilâfet aldıktan sonra New York´ta kendi dergâhını kuran ve ressamlık dönemiyle ilgili bütün dokümanları, slaytları (ve sanatkârlık enaniyetini) ünlü koleksiyoncu Yahşi Baraz´a teslim ederek sanat hayatını noktalayan Tosun Bey, New York´a kırk beş dakika mesafedeki Chestnut Ridge kasabasında, yeşillikler içindeki dergâhında, çoğu ihtida etmiş Amerikalı entelektüeller olan dervişleriyle özlediği huzuru yaşamış ve çok önemli bir misyonu icra etmişti. O, artık entelektüel dervişlerinin Shaykh Tosun Bayrak al-Jerrahi al-Halveti´si idi. Bir eli Şili ve Arjantin´de, bir eli Bosna´da... Savaş yıllarında Bosna için nasıl çırpındığını o yılları yaşayanlar çok iyi hatırlarlar.
Tosun Bey´in yıllar sonra yeniden, fakat farklı bir anlayışla resme döndüğünü, resimlerini 2014 yılında Küçükçekmece SKSM´de sergilediğini de hatırlatmak isterim. Merhumun hayatını, sıradışı sanatını ve 2000´lerde bir ressam olarak yeniden doğuşunu merak edenlere Oğuz Erten´in Tosun Bayrak (Galeri Baraz Yayınları, 2014) isimli kitabını tavsiye ederim.
Tosun Baba´ya Allah´tan rahmet, yakınlarına ve dostlarına başsağlığı diliyorum.

Anahtar Kelimeler: Shaykh, Tosun, Bayrak, Jerrahi, Halveti
Okuyucu Yorumları (0 yorum)
Adınız Soyadınız *
E-Posta *
 
Telefon
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Yazarın Diğer Yazıları
‘Sevda bölüğünde kıdemli bir asker´ (22 Ekim 2018 - Pazartesi)
Millet bahçeleri ve Gülhane Parkı (16 Ekim 2018 - Salı)
Yunan mitolojisi ve biz (13 Ekim 2018 - Cumartesi)
Yunan mitolojisi ve biz (10 Ekim 2018 - Çarşamba)
Tatlı aşurenin acı hatırası (05 Ekim 2018 - Cuma)
‘Aylar bize hep Muharrem oldu´ (24 Eylül 2018 - Pazartesi)
‘Muhteşem ve feyizli bir başlangıç´ (26 Ağustos 2018 - Pazar)
Rahip Brunson, Reverend Frew ve Halûk (14 Ağustos 2018 - Salı)
Mütebahhir bir dost: Metin Kayahan Özgül (07 Ağustos 2018 - Salı)
Şerefiye Sarnıcı ve sanat (29 Temmuz 2018 - Pazar)
Futbol, milliyetçilik ve ırkçılık (23 Temmuz 2018 - Pazartesi)
Eşsiz bir dost: Mustafa Çalık (15 Temmuz 2018 - Pazar)
Dergâh dergisi okurken... (08 Temmuz 2018 - Pazar)
Münevver, aydın, entelektüel (01 Temmuz 2018 - Pazar)
Semavi Eyice ve Sultan Abdülmecid´in tuğrası (13 Haziran 2018 - Çarşamba)
‘Yâr bana bir eğlence meded´ (04 Haziran 2018 - Pazartesi)
Kudüs, Mescid-i Aksa ve edebiyatımız (22 Mayıs 2018 - Salı)
Ramazan düşünceleri (13 Mayıs 2018 - Pazar)
Edebiyat tarihimiz yeniden yazılmalı (08 Mayıs 2018 - Salı)
‘Geceleyin bir ses böler uykumu´ (03 Mayıs 2018 - Perşembe)
Zulmiyye´den Adliyye´ye Yenicami (30 Nisan 2018 - Pazartesi)
Nurullah Ataç ve Tevfik Fikret (27 Nisan 2018 - Cuma)
Hayat Ağacı´ndan Bursa´da Zaman´a (19 Nisan 2018 - Perşembe)
Hekimbaşı´nın karanfilleri (18 Nisan 2018 - Çarşamba)
‘Miraciye Saklı Miras´ (14 Nisan 2018 - Cumartesi)
‘Utandım bu âciz şairliğimden´ (10 Nisan 2018 - Salı)
Leyleklerin Müslümanlığı (05 Nisan 2018 - Perşembe)
Bir sahafın dağarcığından (28 Mart 2018 - Çarşamba)
Tophane-i Âmire´de muhteşem bir sergi (08 Mart 2018 - Perşembe)
Soyadı hikâyeleri (04 Mart 2018 - Pazar)
Sultan Abdülhamid biyografisi yazmak (19 Şubat 2018 - Pazartesi)
Cinuçen Bey´in hatıraları (15 Şubat 2018 - Perşembe)
Bir milyon kitap meselesi (11 Şubat 2018 - Pazar)
Müslümanlar, kitaplar ve kütüphaneler (05 Şubat 2018 - Pazartesi)
Haydarpaşa Garı ve tarih (25 Ocak 2018 - Perşembe)
‘Annemin Kütüphanesi´ (21 Ocak 2018 - Pazar)
Gözyaşı çeşmesi kurumasın (17 Ocak 2018 - Çarşamba)
Haydarpaşa Garı ve tarih (13 Ocak 2018 - Cumartesi)
Vampirizm ve Batı medeniyeti (09 Ocak 2018 - Salı)
İstanbul´un delifişek takvimi (04 Ocak 2018 - Perşembe)
Âkif´e, dostlarına ve dostluğa dair (01 Ocak 2018 - Pazartesi)
Annemarie Schimmel ve Mevlânâ (22 Aralık 2017 - Cuma)
Karacaahmet, Ali Fuad Başgil ve Atsız (16 Aralık 2017 - Cumartesi)
Osmanlı barışı ve Filistin (11 Aralık 2017 - Pazartesi)
Mehmet Âkif ve Nâzım Hikmet (05 Aralık 2017 - Salı)
Türkler ve Ruslar (27 Kasım 2017 - Pazartesi)
Türkler ve Ruslar (22 Kasım 2017 - Çarşamba)
‘Büyük Kedi Katliamı´ (19 Kasım 2017 - Pazar)
Milli Saraylar Resim Müzesi (13 Kasım 2017 - Pazartesi)
Nobel Edebiyat Ödülü´ne dair güftügû (08 Kasım 2017 - Çarşamba)
TOKİ´nin yeni vizyonu (05 Kasım 2017 - Pazar)
TOKİ´nin yeni vizyonu (23 Ekim 2017 - Pazartesi)
Türk tarihçiliğinin iki İsmail´i (17 Ekim 2017 - Salı)
Osmanlı bilim mirası (06 Ekim 2017 - Cuma)
Bartók, Sarısözen ve türkülerimiz (30 Eylül 2017 - Cumartesi)
Kerkük üzerine düşünceler (27 Eylül 2017 - Çarşamba)
Bienaller ve güncel sanat (21 Eylül 2017 - Perşembe)
Mardinîzadeler Şerif Mardin (17 Eylül 2017 - Pazar)
‘Hayal Şehir´in ince ressamı (13 Eylül 2017 - Çarşamba)
Malazgirt´ten İstanbul´un fethine (30 Ağustos 2017 - Çarşamba)
İstifanın üç devirdeki anlamları (25 Ağustos 2017 - Cuma)
Körleşme (21 Ağustos 2017 - Pazartesi)
“Vay benim köse sakalım” (11 Ağustos 2017 - Cuma)
‘İhtiyar´ın imparatorluğu (04 Ağustos 2017 - Cuma)
Şehir, kent ve ‘kent kültürü´ (01 Ağustos 2017 - Salı)
‘Bir nev-civansın şûh-ı cihansın´ (20 Haziran 2017 - Salı)
‘Hezarfen´ (17 Haziran 2017 - Cumartesi)
Sahibinin aynası: Hususi kütüphane (14 Haziran 2017 - Çarşamba)
Davul muhabbeti (06 Haziran 2017 - Salı)
Fâtih´in biyografisini yazmak (01 Haziran 2017 - Perşembe)
Kızılelma muhabbeti (25 Mayıs 2017 - Perşembe)
Bir Darülelhan vardı (19 Mayıs 2017 - Cuma)
‘Ben sulh adamıyım´ (15 Mayıs 2017 - Pazartesi)
Biyografi muhabbeti (03 Mayıs 2017 - Çarşamba)
‘Tebessüm İnkılâbı´ (28 Nisan 2017 - Cuma)
Renkler muhabbeti (26 Nisan 2017 - Çarşamba)
‘Bir ağaç gibi tek ve hür...´ (16 Nisan 2017 - Pazar)
Karga muhabbeti (03 Nisan 2017 - Pazartesi)
İnci Enginün´e saygı (29 Mart 2017 - Çarşamba)
İnci Enginün´e saygı (25 Mart 2017 - Cumartesi)
‘Hezarfen Çizgen´den ‘Anbean´ (14 Mart 2017 - Salı)
Ezana ve ezan şiirlerine dair (28 Şubat 2017 - Salı)
Sanat, edebiyat ve ahlâk (15 Şubat 2017 - Çarşamba)
‘Feyhaman Duran: İki Dünya Arasında´ (08 Şubat 2017 - Çarşamba)
Gazi, Serbest Fırka ve Ağaoğlu Ahmet Bey (04 Şubat 2017 - Cumartesi)
‘Zamanı Aşan Taşlar´ (29 Ocak 2017 - Pazar)
Satranç muhabbeti (23 Ocak 2017 - Pazartesi)
Refik Erduran ve Türk aydınları (16 Ocak 2017 - Pazartesi)
‘Bembeyaz bir dünyada yaşamak´ (10 Ocak 2017 - Salı)
Elveda Galata Köprüsü (05 Ocak 2017 - Perşembe)
Köprüler ve tüneller (30 Aralık 2016 - Cuma)
Yüz yıl önce neler oldu? (24 Aralık 2016 - Cumartesi)
‘Âlemde ziyâ kalmasa halk etmelisin, halk!´ (07 Aralık 2016 - Çarşamba)
Tanburî Cemil Bey ve oğlu (04 Aralık 2016 - Pazar)
‘Yangın vaaar!´ (01 Aralık 2016 - Perşembe)
‘Tarihim, şerefim, her şeyim...´ (31 Ekim 2016 - Pazartesi)
Maymuncuk kelimeler (18 Ekim 2016 - Salı)
Sivas´ta Selçuklu´yu düşünmek (07 Eylül 2016 - Çarşamba)
Tarikatlar ve siyaset (19 Ağustos 2016 - Cuma)
Yazmak ve yazarlık hakkında düşünceler (27 Haziran 2016 - Pazartesi)
Masalları bile dönüştürmek istediler (21 Haziran 2016 - Salı)
‘Kul olayım kalem tutan ellere´ (14 Haziran 2016 - Salı)
NECİP FAZIL VE AĞAÇLAR (07 Haziran 2016 - Salı)
Aydos´un ikinci fethi (04 Haziran 2016 - Cumartesi)
HARİKA BİR FOTO-BİYOGRAFİ (28 Mayıs 2016 - Cumartesi)
OSMAN HAMDİ BEY VE YEŞİL CAMİ (24 Mayıs 2016 - Salı)
Üç sofra (20 Mayıs 2016 - Cuma)
Bıyık hikayeleri (17 Mayıs 2016 - Salı)
MECAZ, KİNAYE,ALEGORİ, İRONİ. V.B. (03 Mayıs 2016 - Salı)
Sayfa:
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
Sivas için namaz vakitleri
İmsak Güneş Öğle İkindi Akşam Yatsi
06:00 07:44 12:44 15:09 17:27 18:59
Hiç unutulmayacak yüz anne yüzüdür?

Hz. Muhammed
YUSUF KAPLAN
YUSUF KAPLAN
Dikkat! Türkiye´nin sosyolojisi metamorfoz geçiriyor!
BERAT DEMİRCİ
BERAT DEMİRCİ
BUNLAR HEP BASİT MANTIK KURALLARIDIR
İbrahim KAHVECİ
İbrahim KAHVECİ
Sorun sadece döviz ve faiz olsa keşke
Prof. Mustafa Çağrıcı
Prof. Mustafa Çağrıcı
Ehl-i Sünnet tek tip midir?
Yusuf Ziya Cömert
Yusuf Ziya Cömert
Para görününce vicdan sıvışır
Mehmet Şevket EYGİ
Mehmet Şevket EYGİ
İslam´ın ölçütleri
İBRAHİM TENEKECİ
İBRAHİM TENEKECİ
Son günlerin dünyası
MUSTAFA KUTLU
MUSTAFA KUTLU
Âlet işler el övünür
Gülşah Akkaş Yaman
Gülşah Akkaş Yaman
Nasılsın dediklerinde
Selahattin Çerik
Selahattin Çerik
Şükürname!
İsmail Dursun
İsmail Dursun
Sivasspor´dan Beşiktaş´a Futbol Dersi
D. Mehmet Doğan
D. Mehmet Doğan
Yatay talimatlar, dikey uygulamalar!
Kemal Öztürk
Kemal Öztürk
Sessiz karşı devrim
Müjgan Üçer
Müjgan Üçer
SİVAS HALAYINA DURAN GENÇLER
Beşir Ayvazoğlu
Beşir Ayvazoğlu
TÜYAP Kitap Fuarı´na ve Selim İleri´ye dair
Yusuf Ziya Ünsal
Yusuf Ziya Ünsal
Avucunuzdaki Kelebek
Aydın Ünal
Aydın Ünal
Dikkat, PKK dönüşüyor
Ahmet ÖZDEMİR
Ahmet ÖZDEMİR
Ey ana toprağı, ey Anadolu
Muzaffer Gücer
Muzaffer Gücer
SİVASIN ÇERMİKLERİ
Ö. EMİR DOĞAN
Ö. EMİR DOĞAN
“YAZIN ÜÇ AY YATAN ÖĞRETMEN” HA!
Salih Tuna
Salih Tuna
Türk ekonomisi McKinsey´e mi emanet edildi?
Osman Nuri Kesici
Osman Nuri Kesici
25 Eylül Dünya Eczacılar günü...
Mahmut Erol Kılıç
Mahmut Erol Kılıç
Bilgilendirme notu
Muhsin Kaya
Muhsin Kaya
SİVAS´A SELAM YOLA DEVAM
Talha Gurbetçi
Talha Gurbetçi
OSMANLICAYA SAHİP ÇIKALIM
Yavuz Bülent Bakiler
Yavuz Bülent Bakiler
DÜŞMANIYIM ASALETİN KELİMELERDE BİLE”
Sami Akkuş
Sami Akkuş
DUA EDİN...
Ergün Diler
Ergün Diler
Kıbrıs planı
Gülşah YARLI
Gülşah YARLI
Sezona veda
Fikret ÜNSAL
Fikret ÜNSAL
DEDİKODUSU ÇIKARSA OLUR
Aziz Erdoğan
Aziz Erdoğan
ÇANAKKALE RUHU DÜNDEN DİRİDİR
Zübeyir Kamil Akkaya
Zübeyir Kamil Akkaya
Batı´ya Doğru - Taklit Bitti, Tahkik Başladı!
Salih Şahin
Salih Şahin
OSMANLI ARAPLARI NASIL SÖMÜRDÜ!
S. Emrah GÖKTAŞI
S. Emrah GÖKTAŞI
Sivil toplum
Osman Nuri KESİCİ
Osman Nuri KESİCİ