Müslümanlar, kitaplar ve kütüphaneler
Tarih: 5.2.2018 11:03:50 / 450okunma / 0yorum
Beşir Ayvazoğlu

İsmini hatırlamadığım bir kitapta, Kardinal Ximenes´in 15. yüzyıl sonlarında İslâm´ın İspanya´daki bütün izlerini silmek amacıyla Gırnata´nın Babürremle meydanında bir milyona yakın nadide kitabı yaktırarak inanılmaz zenginlikte bir bilgi birikimini yok ettiğini okumuş ve bu bilgiyi bir yazımda kullanmıştım. O devrin şartlarında bu kadar kitabı bir araya getirmenin mümkün olmadığını düşünen bazı dostlarımın bir milyon rakamını çok mübalağalı bulduklarını hatırlıyorum.
Birkaç gün önce Prof. Dr. İsmail E. Erünsal´ın Orta Çağ İslâm Dünyasında Kitap ve Kütüphane isimli yeni kitabını okurken aynı bilgiyle karşılaştım:
“Kurtuba ve Gırnata başta olmak üzere yüzlerce kitap koleksiyonuna sahip olan Endülüs şehirleri, İspanyol istilasına uğradıklarında kütüphanelerde mevcut kitapların bir kısmı dâhilî karışıklıklar neticesi yağmalanıp satılmış ve bunların önemli bir bölümü Kuzey Afrika´ya götürülmüştü. Kalanların çoğu da Katoliklerin taassubundan kurtulamamıştır. Girnata´da binlerce kitap İsabella ve Ferdinand´ın emirleriyle şehrin büyük meydanlarında yakıldı. Rivayet edildiğine göre Kardinal Ximenes de Cisneros, İslam kültürünün izlerini silmek için olanca gayreti ile çalıştı ve Biberrambla meydanında düzenlenen bir kutlamada bir milyonun üzerinde kitap yaktırdı.”
Aziz hocamızın bu bilgiyle ilgili dipnotuna baktım; gösterdiği kaynaklardan biri, Stephan Roman isminde bir tarihçinin The Development of Islamic Library Collections in Western Europe and North America (London 1999) isimli eseri. İnanmayanlar bu esere ve kaynaklarına baksınlar.
***
Osmanlılarda kütüphaneler, kütüphanecilik, sahaflık ve sahaflar hakkında iki muhteşem kitaba imza atmış olan İsmail E. Erünsal hocamızın TİMAŞ tarafından yayımlanan söz konusu kitabını bütün kitapseverlere hararetle tavsiye ederim.
İslam medeniyetinin kitap ve kütüphane tarihi alanında belki de tek uzmanımız olan Erünsal Hoca, altı yüz elli küsur sayfalık kitabında, İslâm dünyasında sözlü kitaptan yazılı kitaba geçiş sürecini, yazılı kitabın nasıl ortaya çıktığını, fizikî olarak nasıl bir gelişme ve değişme seyri takip ettiğini büyük bir vukufla anlatıyor. Kitap üretiminde kullanılan papirüs, parşömen ve kâğıt gibi malzemeler hakkında da doyurucu bilgiler edindiğimiz kitapta ele alınan diğer önemli konu, Orta Asya´dan İspanya´ya, çok geniş bir coğrafyaya yayılan İslâm medeniyetinin önemli şehirlerindeki kütüphanelerdir. Türkçe, Arapça, İngilizce makale kitaplardan oluşan bibliyografyasının tam altmış dört sayfa tuttuğunu söylersem nasıl bir çalışmayla karşı karşıya bulunduğumuzu daha iyi anlatmış olurum. Bu bibliyografyada bin civarında da yazma eser bulunuyor.
***
Erünsal hocamızın her cümlesi bilgi yüklü kitabını aziz okuyucularıma duyurduktan sonra, yazımın başında bir örneğini zikrettiğim kitap düşmanlığından kısa söz etmek istiyorum.
Bazı Batılı tarihçiler İskenderiye Kütüphanesi´nin Hz. Ömer tarafından yaktırıldığını iddia etmişlerdir. Fakat daha sonra yapılan araştırmalar göstermiştir ki, Müslümanların İskenderiye´yi ele geçirdikleri tarihte bu şehirde böyle bir kütüphane mevcut değil; çünkü Hıristiyanlar tarafından 640 yılından çok önce imha edilmiştir.
Fanatik Hıristiyanlar, Bağdat´ı ele geçirdiklerinde ne kadar medeniyet eseri varsa yakıp yıkan ve binlerce nadide kitabı Dicle´nin sularına bırakan Moğollardan farklı değillerdi. Kilise, iktidarı elinde bulundurduğu sürece, bu iktidarı tehdit edebilecek her şeyi yok etmiştir. Bunlar arasında kitaplar başta geliyordu. 391 yılında Patrik Teophile, İmparator Theodosius´tan son büyük akademi olan Serapeion´u kapatmasını ve büyük kütüphanesini yakmasını istemişti. Roma´da Augustus tarafından kurulan kütüphane de 600 yılında yakıldı.
Kısacası kitap, fanatizmin her çeşidi tarafından bir numaralı düşman olarak görülmüştür. Naziler, ünlü Reichstag yangınından sonra, kitle propagandası gayesiyle binlerce kitabı bir tören havası içinde yakmışlardı. Yakılan kitaplar arasında sadece sol düşünceyi yansıtanlar değil, her düşünceden kitap vardı. Komünist ülkelerde ise Parti´nin zararsız gördükleri dışında her türlü kitabın basılması, dağıtılması ve okunması yasaktı. Bizim tarihimizin de kitap düşmanlığı meselesinde pek masum olmadığını, bunun ayrıca ele alınması gerektiğini belirterek geçiyorum.
***
Kitap düşmanlığı, kitapla kurulan ilişki biçimlerinden sadece biridir. Kitapları bir zamanlar sadece fal bakmak için kullananlar bile vardı. Mehmed Akif, bir manzumesinde Kur´an-ı Kerim´i ya mezarlıkta okumak yahut fal bakmak için eline alanlara kızar. Hafız Divanı, Gülistan, Mesnevi ve Divan-ı Kebir de fal bakmak için kullanılmıştır. Özellikle Hafız Divanı... Faldan önce, “Ey Şîrazlı Hâfız! Bize bakıyorsun. Ben bir sır istiyorum, sen ise bütün sırları açıklıyorsun” anlamına gelen şu Farsça beyit okunurmuş “Ey Hâfız-ı Şirâzi ber mâ nazar endâzî /Men tâlib-i yek fâlem tü kâşif-i her râzî.”
Gaybın bütün sırlarını açıklayan bir kitap var mıdır, bilmiyorum. Ama hiç şüphesiz her iyi kitap ufkumuzu biraz daha aydınlatır ve hayatımıza zenginlik katar. Medeniyet biraz da kitap ve kütüphane demektir. Artık İslâm medeniyetinin kitap ve kütüphane macerasını öğrenebileceğimiz muhalled bir kitabı sahibiz.
NOT: İsmail E. Erünsal hocamızın kitabı bana ulaşmadan önce masamda Alfa Yayınları´ndan çıkmış yeni bir kitap duruyordu: Antikçağda Kitap. Horst Blanck isimli bir Alman tarihçinin Zehra Aksu Yılmazer tarafından tercüme edilen bu önemli kitabı, Orta Çağ İslâm Dünyasında Kitap ve Kütüphane´yle birlikte okunabilir.

Okuyucu Yorumları (0 yorum)
Adınız Soyadınız *
E-Posta *
 
Telefon
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Yazarın Diğer Yazıları
‘Sevda bölüğünde kıdemli bir asker´ (22 Ekim 2018 - Pazartesi)
Millet bahçeleri ve Gülhane Parkı (16 Ekim 2018 - Salı)
Yunan mitolojisi ve biz (13 Ekim 2018 - Cumartesi)
Yunan mitolojisi ve biz (10 Ekim 2018 - Çarşamba)
Tatlı aşurenin acı hatırası (05 Ekim 2018 - Cuma)
‘Aylar bize hep Muharrem oldu´ (24 Eylül 2018 - Pazartesi)
‘Muhteşem ve feyizli bir başlangıç´ (26 Ağustos 2018 - Pazar)
Rahip Brunson, Reverend Frew ve Halûk (14 Ağustos 2018 - Salı)
Mütebahhir bir dost: Metin Kayahan Özgül (07 Ağustos 2018 - Salı)
Şerefiye Sarnıcı ve sanat (29 Temmuz 2018 - Pazar)
Futbol, milliyetçilik ve ırkçılık (23 Temmuz 2018 - Pazartesi)
Eşsiz bir dost: Mustafa Çalık (15 Temmuz 2018 - Pazar)
Dergâh dergisi okurken... (08 Temmuz 2018 - Pazar)
Münevver, aydın, entelektüel (01 Temmuz 2018 - Pazar)
Semavi Eyice ve Sultan Abdülmecid´in tuğrası (13 Haziran 2018 - Çarşamba)
‘Yâr bana bir eğlence meded´ (04 Haziran 2018 - Pazartesi)
Kudüs, Mescid-i Aksa ve edebiyatımız (22 Mayıs 2018 - Salı)
Ramazan düşünceleri (13 Mayıs 2018 - Pazar)
Edebiyat tarihimiz yeniden yazılmalı (08 Mayıs 2018 - Salı)
‘Geceleyin bir ses böler uykumu´ (03 Mayıs 2018 - Perşembe)
Zulmiyye´den Adliyye´ye Yenicami (30 Nisan 2018 - Pazartesi)
Nurullah Ataç ve Tevfik Fikret (27 Nisan 2018 - Cuma)
Hayat Ağacı´ndan Bursa´da Zaman´a (19 Nisan 2018 - Perşembe)
Hekimbaşı´nın karanfilleri (18 Nisan 2018 - Çarşamba)
‘Miraciye Saklı Miras´ (14 Nisan 2018 - Cumartesi)
‘Utandım bu âciz şairliğimden´ (10 Nisan 2018 - Salı)
Leyleklerin Müslümanlığı (05 Nisan 2018 - Perşembe)
Bir sahafın dağarcığından (28 Mart 2018 - Çarşamba)
Tophane-i Âmire´de muhteşem bir sergi (08 Mart 2018 - Perşembe)
Soyadı hikâyeleri (04 Mart 2018 - Pazar)
Shaykh Tosun Bayrak Al-Jerrahi Al-Halveti (22 Şubat 2018 - Perşembe)
Sultan Abdülhamid biyografisi yazmak (19 Şubat 2018 - Pazartesi)
Cinuçen Bey´in hatıraları (15 Şubat 2018 - Perşembe)
Bir milyon kitap meselesi (11 Şubat 2018 - Pazar)
Haydarpaşa Garı ve tarih (25 Ocak 2018 - Perşembe)
‘Annemin Kütüphanesi´ (21 Ocak 2018 - Pazar)
Gözyaşı çeşmesi kurumasın (17 Ocak 2018 - Çarşamba)
Haydarpaşa Garı ve tarih (13 Ocak 2018 - Cumartesi)
Vampirizm ve Batı medeniyeti (09 Ocak 2018 - Salı)
İstanbul´un delifişek takvimi (04 Ocak 2018 - Perşembe)
Âkif´e, dostlarına ve dostluğa dair (01 Ocak 2018 - Pazartesi)
Annemarie Schimmel ve Mevlânâ (22 Aralık 2017 - Cuma)
Karacaahmet, Ali Fuad Başgil ve Atsız (16 Aralık 2017 - Cumartesi)
Osmanlı barışı ve Filistin (11 Aralık 2017 - Pazartesi)
Mehmet Âkif ve Nâzım Hikmet (05 Aralık 2017 - Salı)
Türkler ve Ruslar (27 Kasım 2017 - Pazartesi)
Türkler ve Ruslar (22 Kasım 2017 - Çarşamba)
‘Büyük Kedi Katliamı´ (19 Kasım 2017 - Pazar)
Milli Saraylar Resim Müzesi (13 Kasım 2017 - Pazartesi)
Nobel Edebiyat Ödülü´ne dair güftügû (08 Kasım 2017 - Çarşamba)
TOKİ´nin yeni vizyonu (05 Kasım 2017 - Pazar)
TOKİ´nin yeni vizyonu (23 Ekim 2017 - Pazartesi)
Türk tarihçiliğinin iki İsmail´i (17 Ekim 2017 - Salı)
Osmanlı bilim mirası (06 Ekim 2017 - Cuma)
Bartók, Sarısözen ve türkülerimiz (30 Eylül 2017 - Cumartesi)
Kerkük üzerine düşünceler (27 Eylül 2017 - Çarşamba)
Bienaller ve güncel sanat (21 Eylül 2017 - Perşembe)
Mardinîzadeler Şerif Mardin (17 Eylül 2017 - Pazar)
‘Hayal Şehir´in ince ressamı (13 Eylül 2017 - Çarşamba)
Malazgirt´ten İstanbul´un fethine (30 Ağustos 2017 - Çarşamba)
İstifanın üç devirdeki anlamları (25 Ağustos 2017 - Cuma)
Körleşme (21 Ağustos 2017 - Pazartesi)
“Vay benim köse sakalım” (11 Ağustos 2017 - Cuma)
‘İhtiyar´ın imparatorluğu (04 Ağustos 2017 - Cuma)
Şehir, kent ve ‘kent kültürü´ (01 Ağustos 2017 - Salı)
‘Bir nev-civansın şûh-ı cihansın´ (20 Haziran 2017 - Salı)
‘Hezarfen´ (17 Haziran 2017 - Cumartesi)
Sahibinin aynası: Hususi kütüphane (14 Haziran 2017 - Çarşamba)
Davul muhabbeti (06 Haziran 2017 - Salı)
Fâtih´in biyografisini yazmak (01 Haziran 2017 - Perşembe)
Kızılelma muhabbeti (25 Mayıs 2017 - Perşembe)
Bir Darülelhan vardı (19 Mayıs 2017 - Cuma)
‘Ben sulh adamıyım´ (15 Mayıs 2017 - Pazartesi)
Biyografi muhabbeti (03 Mayıs 2017 - Çarşamba)
‘Tebessüm İnkılâbı´ (28 Nisan 2017 - Cuma)
Renkler muhabbeti (26 Nisan 2017 - Çarşamba)
‘Bir ağaç gibi tek ve hür...´ (16 Nisan 2017 - Pazar)
Karga muhabbeti (03 Nisan 2017 - Pazartesi)
İnci Enginün´e saygı (29 Mart 2017 - Çarşamba)
İnci Enginün´e saygı (25 Mart 2017 - Cumartesi)
‘Hezarfen Çizgen´den ‘Anbean´ (14 Mart 2017 - Salı)
Ezana ve ezan şiirlerine dair (28 Şubat 2017 - Salı)
Sanat, edebiyat ve ahlâk (15 Şubat 2017 - Çarşamba)
‘Feyhaman Duran: İki Dünya Arasında´ (08 Şubat 2017 - Çarşamba)
Gazi, Serbest Fırka ve Ağaoğlu Ahmet Bey (04 Şubat 2017 - Cumartesi)
‘Zamanı Aşan Taşlar´ (29 Ocak 2017 - Pazar)
Satranç muhabbeti (23 Ocak 2017 - Pazartesi)
Refik Erduran ve Türk aydınları (16 Ocak 2017 - Pazartesi)
‘Bembeyaz bir dünyada yaşamak´ (10 Ocak 2017 - Salı)
Elveda Galata Köprüsü (05 Ocak 2017 - Perşembe)
Köprüler ve tüneller (30 Aralık 2016 - Cuma)
Yüz yıl önce neler oldu? (24 Aralık 2016 - Cumartesi)
‘Âlemde ziyâ kalmasa halk etmelisin, halk!´ (07 Aralık 2016 - Çarşamba)
Tanburî Cemil Bey ve oğlu (04 Aralık 2016 - Pazar)
‘Yangın vaaar!´ (01 Aralık 2016 - Perşembe)
‘Tarihim, şerefim, her şeyim...´ (31 Ekim 2016 - Pazartesi)
Maymuncuk kelimeler (18 Ekim 2016 - Salı)
Sivas´ta Selçuklu´yu düşünmek (07 Eylül 2016 - Çarşamba)
Tarikatlar ve siyaset (19 Ağustos 2016 - Cuma)
Yazmak ve yazarlık hakkında düşünceler (27 Haziran 2016 - Pazartesi)
Masalları bile dönüştürmek istediler (21 Haziran 2016 - Salı)
‘Kul olayım kalem tutan ellere´ (14 Haziran 2016 - Salı)
NECİP FAZIL VE AĞAÇLAR (07 Haziran 2016 - Salı)
Aydos´un ikinci fethi (04 Haziran 2016 - Cumartesi)
HARİKA BİR FOTO-BİYOGRAFİ (28 Mayıs 2016 - Cumartesi)
OSMAN HAMDİ BEY VE YEŞİL CAMİ (24 Mayıs 2016 - Salı)
Üç sofra (20 Mayıs 2016 - Cuma)
Bıyık hikayeleri (17 Mayıs 2016 - Salı)
MECAZ, KİNAYE,ALEGORİ, İRONİ. V.B. (03 Mayıs 2016 - Salı)
Sayfa:
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
Sivas için namaz vakitleri
İmsak Güneş Öğle İkindi Akşam Yatsi
06:00 07:44 12:44 15:09 17:27 18:59
Bilimin bulunmadığı yer, suyu olmayan kentte benzer?

Hacı Bektaşı Veli
YUSUF KAPLAN
YUSUF KAPLAN
Dikkat! Türkiye´nin sosyolojisi metamorfoz geçiriyor!
BERAT DEMİRCİ
BERAT DEMİRCİ
BUNLAR HEP BASİT MANTIK KURALLARIDIR
İbrahim KAHVECİ
İbrahim KAHVECİ
Sorun sadece döviz ve faiz olsa keşke
Prof. Mustafa Çağrıcı
Prof. Mustafa Çağrıcı
Ehl-i Sünnet tek tip midir?
Yusuf Ziya Cömert
Yusuf Ziya Cömert
Para görününce vicdan sıvışır
Mehmet Şevket EYGİ
Mehmet Şevket EYGİ
İslam´ın ölçütleri
İBRAHİM TENEKECİ
İBRAHİM TENEKECİ
Son günlerin dünyası
MUSTAFA KUTLU
MUSTAFA KUTLU
Âlet işler el övünür
Gülşah Akkaş Yaman
Gülşah Akkaş Yaman
Nasılsın dediklerinde
Selahattin Çerik
Selahattin Çerik
Şükürname!
İsmail Dursun
İsmail Dursun
Sivasspor´dan Beşiktaş´a Futbol Dersi
D. Mehmet Doğan
D. Mehmet Doğan
Yatay talimatlar, dikey uygulamalar!
Kemal Öztürk
Kemal Öztürk
Sessiz karşı devrim
Müjgan Üçer
Müjgan Üçer
SİVAS HALAYINA DURAN GENÇLER
Beşir Ayvazoğlu
Beşir Ayvazoğlu
TÜYAP Kitap Fuarı´na ve Selim İleri´ye dair
Yusuf Ziya Ünsal
Yusuf Ziya Ünsal
Avucunuzdaki Kelebek
Aydın Ünal
Aydın Ünal
Dikkat, PKK dönüşüyor
Ahmet ÖZDEMİR
Ahmet ÖZDEMİR
Ey ana toprağı, ey Anadolu
Muzaffer Gücer
Muzaffer Gücer
SİVASIN ÇERMİKLERİ
Ö. EMİR DOĞAN
Ö. EMİR DOĞAN
“YAZIN ÜÇ AY YATAN ÖĞRETMEN” HA!
Salih Tuna
Salih Tuna
Türk ekonomisi McKinsey´e mi emanet edildi?
Osman Nuri Kesici
Osman Nuri Kesici
25 Eylül Dünya Eczacılar günü...
Mahmut Erol Kılıç
Mahmut Erol Kılıç
Bilgilendirme notu
Muhsin Kaya
Muhsin Kaya
SİVAS´A SELAM YOLA DEVAM
Talha Gurbetçi
Talha Gurbetçi
OSMANLICAYA SAHİP ÇIKALIM
Yavuz Bülent Bakiler
Yavuz Bülent Bakiler
DÜŞMANIYIM ASALETİN KELİMELERDE BİLE”
Sami Akkuş
Sami Akkuş
DUA EDİN...
Ergün Diler
Ergün Diler
Kıbrıs planı
Gülşah YARLI
Gülşah YARLI
Sezona veda
Fikret ÜNSAL
Fikret ÜNSAL
DEDİKODUSU ÇIKARSA OLUR
Aziz Erdoğan
Aziz Erdoğan
ÇANAKKALE RUHU DÜNDEN DİRİDİR
Zübeyir Kamil Akkaya
Zübeyir Kamil Akkaya
Batı´ya Doğru - Taklit Bitti, Tahkik Başladı!
Salih Şahin
Salih Şahin
OSMANLI ARAPLARI NASIL SÖMÜRDÜ!
S. Emrah GÖKTAŞI
S. Emrah GÖKTAŞI
Sivil toplum
Osman Nuri KESİCİ
Osman Nuri KESİCİ