Kur´an ahlâkını anlamak için
Tarih: 13.9.2018 14:35:06 / 147okunma / 0yorum
Prof. Mustafa Çağrıcı

Günümüz İslâm toplumlarının sergilediği dinî tutumlara bakınca, doğru bir İslâm anlayışını yeniden keşfetmek için –tabir caizse- demirin filizinden başlamak gerektiği anlaşılıyor. Bu yazının amacı ahlâk açısından oraya dikkat çekmektir.
***
Ahlâk insânî bir alandır. Ahlâksız insan ve insanlık olmamıştır, olmayacaktır. Kur´ân-ı Kerîm´in adlandırmasıyla Câhiliye denilen İslâm öncesi devirde yaşamış Araplar´ın da bir ahlâk telakkileri; neyin iyi, neyin kötü olduğunu ölçtükleri ilkeleri, erdem ve erdemsizlik anlayışları vardı. Onlar ahlâkı genellikle “mükemmel erkeklik” (kemâlu´r-rucûliyye) diye tanımlanan mürüvvet (el-murû´e) kavramıyla ifade ederlerdi. Mürüvvetin içerdiği cömertlik, cesaret, ağırbaşlılık (hilim), metanet, kahramanlık, ahde vefa, dayanışma, darda kalanı koruma gibi duygu ve davranışları erdem sayıp yüceltir, aksine davrananları ayıplarlardı.
Fakat Câhiliye Araplarında insan ilişkilerindeki ahlâkî tutumu belirleyen ve Kur´an açısından bu tutumu değersizleştiren temel motif, benim ‘cehl ahlâkı´ dediğim karakter yapısı ve bunun dışa vurumu olan davranış tarzıydı. Câhiliye Arabının sıklıkla kullandığı ‘cehl´, o kültürde kısaca kibir, övünme, hoyratlık, saldırganlık, baskın ve yağma gibi yıkıcı tutum ve eğilimlerin tümünü birden kuşatan bir kavramdır. Aynı kültürde ‘cehl´in tam karşıtı ise ‘hilim´dir. Câhiliye edebiyatında hilim üzerine övgüler yağdıran şiir, nasihat, nutuk ve atasözlerinin bol miktarda bulunduğunu görürüz. Ama şunu da görürüz ki, bu övgüler önemli ölçüde retorikten ibarettir. Su ve ürün kıtlığı gibi doğal zorluklarla koyu kabilecilik, savaş ve talan gibi acımasız sosyal şartların ve geleneklerin dayatması yüzünden o dönemde hayatı yöneten hilim değil, cehl yasası idi.
***
Câhiliyye Arabı, sadece saldırgan tutumlarında değil, yukarıda sıralanan erdemlerinde de yalnızca ‘onur´unu ve itibarını korumayı, insanları kendine hayran ve minnettar bırakmayı, gerektiğinde ne kadar dayanıklı veya âlicenap olduğunu kanıtlayıp bunlarla ‘övünme´yi amaçlardı. Övünme (fahr), o dönemin çılgınca bir tutkusuydu.
İşte Kur´ân-ı Kerîm, –putperest dinî kültürün yanında- ahlâkî ve insanî ilişkilere hâkim olan bu kibir ve şiddet ruhunu en iyi ifade ettiği için o döneme ait ‘cehl´ kavramından ‘câhiliyye´yi türeterek bunu dönemin tek ismi yaptı. Yine Kur´an, inanç, ahlâk ve insan ilişkileri alanında Câhiliye dönemindekinin karşıtı olarak getirdiği yeni yapıya da ‘İslâm´ adını verdi.
Demek ki Kur´an bu iki kelimeyi karşıt kavramlar olarak kullanmıştır. ‘Câhiliyye´ ve ‘İslâm´ın karşıtlığı, onların semantik anlamlarının zıtlığından; yani temsil ettikleri inanç, zihniyet, kültür ve değerlerin karşıtlığından ileri gelmektedir. Modern dönemde, “câhiliyye”nin anlamı üzerine yazdığı ünlü makalesinde (Muslim Studies, London 1967, I, 201-208), bu isimlerin semantik anlamlarını inceleyerek, câhiliyenin “barbarlık”, İslâm´ın “uygarlık” anlamına geldiğini ilk defa gösteren, ünlü şarkiyatçı Ignaz Goldziher olmuştur.
Bu karşıtlığın nerelerde, ne şekilde ve ne ölçüde olduğunu bilip kavramak için öncelikle İslâm öncesi ortamı bilmeye ve Kur´an´ı o ortamın kültürüyle karşılaştırmalı okumaya ihtiyaç vardır. Bu sayede, sadece İslâm öncesi dönemi tanımakla kalmayız; asıl önemlisi, İslâm´ın bize kapısını açtığı yeni dünyayı -karşıtı üzerinden de- doğru anlama, İslâm´ın inanç ve ahlâk ilkelerini hangi temel yaklaşım ve değerler üzerine oturtmak istediğini keşfetme yeteneğini kazanmış oluruz. Yine Kur´an´ın geldiği ortamı tanıma sayesinde biz, İslâm´ın içerdiği ilke ve değerleri doğru kavrama ve hayata doğru aktarma imkânına ulaşırız. Hatta bütün bunların ışığında bugün bazı Müslüman toplumlarda İslâm adına sergilenen tutumların aslında “İslâm”a mı yoksa “Câhiliye”ye mi daha çok yakıştığını ölçebiliriz. Bu da bize İslâm anlayışımızı düzeltme imkânı verir.

Anahtar Kelimeler: kını, anlamak, için
Okuyucu Yorumları (0 yorum)
Adınız Soyadınız *
E-Posta *
 
Telefon
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Yazarın Diğer Yazıları
Ehl-i Sünnet tek tip midir? (16 Kasım 2018 - Cuma)
‘Dindarlar´ın dilleri ne kadar dindar? (03 Kasım 2018 - Cumartesi)
‘Vahiy ve peygamberlik´ (25 Ekim 2018 - Perşembe)
Kur´an´ı okumak, hissetmek, anlamak (22 Ekim 2018 - Pazartesi)
İnsan olmak / İnsan kalmak (17 Ekim 2018 - Çarşamba)
İnsan olmak / İnsan kalmak (05 Ekim 2018 - Cuma)
‘Müslüman insan´ ne idi ne oldu (27 Eylül 2018 - Perşembe)
Derin bir kaygı ya da çığlık (07 Eylül 2018 - Cuma)
Din-dünya ilişkisini doğru anlamak (31 Ağustos 2018 - Cuma)
Dinamik dindarlık (17 Ağustos 2018 - Cuma)
‘İran ve turan´ (27 Temmuz 2018 - Cuma)
15 Temmuz ihanetinin hatırlattıkları (19 Temmuz 2018 - Perşembe)
‘Din dili´ sorunumuz (13 Temmuz 2018 - Cuma)
Veda Hutbesi üzerine (06 Temmuz 2018 - Cuma)
Seçim sonucuna farklı bakışlar (29 Haziran 2018 - Cuma)
Dinî bilgi ve Diyanet (21 Haziran 2018 - Perşembe)
Türkiye´nin dinî ve kültürel birikimi (17 Haziran 2018 - Pazar)
İslâm´ın güncel sunumu (07 Haziran 2018 - Perşembe)
Havanda su dövmek (25 Mayıs 2018 - Cuma)
Yüz yıl önce yüz yıl sonra Ramazan (18 Mayıs 2018 - Cuma)
İslâmiyet insaniyettir (10 Mayıs 2018 - Perşembe)
Zâhirî-Selefî din yorumu (02 Mayıs 2018 - Çarşamba)
‘Kutlu Doğum´un ardından (26 Nisan 2018 - Perşembe)
İnanç sapması-Ahlak sapması (12 Nisan 2018 - Perşembe)
Dil terörü (06 Nisan 2018 - Cuma)
Diyanet´in taahhütnamesi (26 Mart 2018 - Pazartesi)
Diyanet´in taahhütnamesi (22 Mart 2018 - Perşembe)
İlâhiyatlar ‘güncelleme´nin neresinde? (14 Mart 2018 - Çarşamba)
YENİ ŞEYLER SÖYLEMEK LAZIM (09 Mart 2018 - Cuma)
Sert konuşma! (07 Mart 2018 - Çarşamba)
Düşünme, istişare ve iş yapma üzerine (01 Mart 2018 - Perşembe)
‘Daha az daha çoktur´ (23 Şubat 2018 - Cuma)
Nasıl bir çağda yaşıyoruz? (16 Şubat 2018 - Cuma)
Akıl ve bilim çağında din (11 Şubat 2018 - Pazar)
“1/4 domuz”: Bir kafa yapısı (30 Ocak 2018 - Salı)
Tasavvuf hakkında okunacak bir kitap (09 Ocak 2018 - Salı)
Ev sahibinin günahı (27 Aralık 2017 - Çarşamba)
İnsan olarak Hz. Peygamber (12 Aralık 2017 - Salı)
‘Büyük oyun´un nesiyiz? (29 Kasım 2017 - Çarşamba)
“Küp içindekini sızdırır” (21 Kasım 2017 - Salı)
‘Sünnet´e dair (10 Kasım 2017 - Cuma)
Din görevlilerinin eğitimi (05 Kasım 2017 - Pazar)
‘Hoca Efendi´ kimliği (29 Ekim 2017 - Pazar)
Cami dernekleri (22 Ekim 2017 - Pazar)
Cami ve medeniyet (13 Ekim 2017 - Cuma)
Mehdilik sempozyumu (07 Ekim 2017 - Cumartesi)
´Anlama sorunumuz´ (29 Eylül 2017 - Cuma)
Buna ‘uygarlık´ mı diyorsunuz? (21 Eylül 2017 - Perşembe)
İbretlik ülke: Pakistan (17 Eylül 2017 - Pazar)
Müslümanlar ne kadar müslüman? (12 Eylül 2017 - Salı)
Ümmet ve Ümmetçilik (24 Ağustos 2017 - Perşembe)
‘Bizim camia´nın sorunları (09 Ağustos 2017 - Çarşamba)
İktisat felsefesi sorunumuz (04 Ağustos 2017 - Cuma)
Diyanet ve din eğitimimiz (29 Temmuz 2017 - Cumartesi)
İslâm düşüncesinin kısa hikâyesi (07 Temmuz 2017 - Cuma)
“İslâm tevhid dinidir” ne demek? (30 Haziran 2017 - Cuma)
“Doğrusu nedir?” (03 Haziran 2017 - Cumartesi)
Ramazan´a girerken (27 Mayıs 2017 - Cumartesi)
‘Din´ anlayışımız üzerine (23 Mayıs 2017 - Salı)
Gündemdeki konu: İslâmcılık (16 Mayıs 2017 - Salı)
‘Tekbir´ (10 Mayıs 2017 - Çarşamba)
Güven toplumu (03 Mayıs 2017 - Çarşamba)
Güven toplumu (26 Nisan 2017 - Çarşamba)
‘Kendin için istediğini…´ (18 Nisan 2017 - Salı)
Çatışma dili saygı dili (07 Nisan 2017 - Cuma)
Suizan ya da niyet okuma (22 Mart 2017 - Çarşamba)
Suizan ya da niyet okuma (17 Mart 2017 - Cuma)
Siyasetimizde güzel gelişmeler (02 Mart 2017 - Perşembe)
İslamofobi (10 Şubat 2017 - Cuma)
‘İğneyi kendimize…´ (02 Şubat 2017 - Perşembe)
Hutbe ve hayat tarzı (16 Ocak 2017 - Pazartesi)
Üniversiteler ve hocalar niye var? (06 Ocak 2017 - Cuma)
İlâhiyat öğretimimize dair (24 Aralık 2016 - Cumartesi)
PISA raporunun düşündürdükleri (16 Aralık 2016 - Cuma)
‘Kadına şiddet´e farklı bir bakış (01 Aralık 2016 - Perşembe)
‘Söküp atmalıyız´ ama nasıl? (29 Kasım 2016 - Salı)
“Hüve´l-Bâkî (16 Kasım 2016 - Çarşamba)
Cemaat müdafilerine… (06 Kasım 2016 - Pazar)
Din ve dünyevîleşme (22 Ekim 2016 - Cumartesi)
Müslümanlar ‘bütünleşebilir´ mi? (15 Ekim 2016 - Cumartesi)
‘Zor oyunu bozar´ (08 Ekim 2016 - Cumartesi)
Sayfa:
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
Sivas için namaz vakitleri
İmsak Güneş Öğle İkindi Akşam Yatsi
06:00 07:44 12:44 15:09 17:27 18:59
Ya Ali, cenazemi sen yıkayacaksın. Borcumu sen ödeyeceksin, zimmetimi sen ifa edeceksin?

Hz. Muhammed
İbrahim KAHVECİ
İbrahim KAHVECİ
Sorun sadece döviz ve faiz olsa keşke
YUSUF KAPLAN
YUSUF KAPLAN
Hava, kurşun gibi ağır! Basîret şimdi lazım bize!
Yusuf Ziya Cömert
Yusuf Ziya Cömert
Para görününce vicdan sıvışır
BERAT DEMİRCİ
BERAT DEMİRCİ
KİMLER BELEDİYE BAŞKANI OLABİLİR?
Beşir Ayvazoğlu
Beşir Ayvazoğlu
Doktor Bey´in işleri
Mehmet Şevket EYGİ
Mehmet Şevket EYGİ
CHP´nin Din Konusundaki Genelgesi
Salih Tuna
Salih Tuna
Kadir Mısırlıoğlu´nun fesi, PKK´nın kalpağı
Yusuf Ziya Ünsal
Yusuf Ziya Ünsal
Sona Bırakmayalım
Prof. Mustafa Çağrıcı
Prof. Mustafa Çağrıcı
Ehl-i Sünnet tek tip midir?
İBRAHİM TENEKECİ
İBRAHİM TENEKECİ
Son günlerin dünyası
MUSTAFA KUTLU
MUSTAFA KUTLU
Âlet işler el övünür
Gülşah Akkaş Yaman
Gülşah Akkaş Yaman
Nasılsın dediklerinde
Selahattin Çerik
Selahattin Çerik
Şükürname!
İsmail Dursun
İsmail Dursun
Sivasspor´dan Beşiktaş´a Futbol Dersi
D. Mehmet Doğan
D. Mehmet Doğan
Yatay talimatlar, dikey uygulamalar!
Kemal Öztürk
Kemal Öztürk
Sessiz karşı devrim
Müjgan Üçer
Müjgan Üçer
SİVAS HALAYINA DURAN GENÇLER
Aydın Ünal
Aydın Ünal
Dikkat, PKK dönüşüyor
Ahmet ÖZDEMİR
Ahmet ÖZDEMİR
Ey ana toprağı, ey Anadolu
Muzaffer Gücer
Muzaffer Gücer
SİVASIN ÇERMİKLERİ
Ö. EMİR DOĞAN
Ö. EMİR DOĞAN
“YAZIN ÜÇ AY YATAN ÖĞRETMEN” HA!
Osman Nuri Kesici
Osman Nuri Kesici
25 Eylül Dünya Eczacılar günü...
Mahmut Erol Kılıç
Mahmut Erol Kılıç
Bilgilendirme notu
Muhsin Kaya
Muhsin Kaya
SİVAS´A SELAM YOLA DEVAM
Talha Gurbetçi
Talha Gurbetçi
OSMANLICAYA SAHİP ÇIKALIM
Yavuz Bülent Bakiler
Yavuz Bülent Bakiler
DÜŞMANIYIM ASALETİN KELİMELERDE BİLE”
Sami Akkuş
Sami Akkuş
DUA EDİN...
Ergün Diler
Ergün Diler
Kıbrıs planı
Gülşah YARLI
Gülşah YARLI
Sezona veda
Fikret ÜNSAL
Fikret ÜNSAL
DEDİKODUSU ÇIKARSA OLUR
Aziz Erdoğan
Aziz Erdoğan
ÇANAKKALE RUHU DÜNDEN DİRİDİR
Zübeyir Kamil Akkaya
Zübeyir Kamil Akkaya
Batı´ya Doğru - Taklit Bitti, Tahkik Başladı!
Salih Şahin
Salih Şahin
OSMANLI ARAPLARI NASIL SÖMÜRDÜ!
S. Emrah GÖKTAŞI
S. Emrah GÖKTAŞI
Sivil toplum
Osman Nuri KESİCİ
Osman Nuri KESİCİ