Kudüs, Mescid-i Aksa ve edebiyatımız
Tarih: 22.5.2018 13:57:38 / 466okunma / 0yorum
Beşir Ayvazoğlu

Geçenlerde Kudüs´te olup bitenlere dair haberleri içim kan ağlayarak seyrederken Sezai Karakoç´un 1969 yılında Yahudiler tarafından Mescid-i Aksa´nın yakılması üzerine yazdığı “Nihayet Mescid-i Aksa´yı da yaktın / ey Yahudi” mısralarıyla başlayan meşhur şiirini hatırladım. Bildiğim kadarıyla modern şiirimize Mescid-i Aksa ve Kudüs, dolayısıyla Filistin meselesi bu şiirle birlikte girdi ve “İslâmcı Şiir”in başlıca temalarından biri oldu. Nuri Pakdil, Akif İnan, Cahit Zarifoğlu, Arif Ay gibi şairler, Filistin meselesini derinliğine hissederek şiirlerine taşıdılar.

“Ey Yahudi” şiirini hatırlayınca ister istemez “Edebiyatımızda Sezai Karakoç´tan önce Kudüs ve Mescid-i Aksa var mı?” sorusu takıldı aklıma. Hayatını edebiyata adamış bir olduğum halde tek mısra bile hatırlamayınca hayretler içinde kaldım. Ama Mescid-i Aksa, peygamberimizin Mirac´ının başlangıç noktası ve ilk kıblemiz olduğuna göre, eski şairlerin Kudüs´e bigâne kalmış olmaları düşünülemezdi. En azından Miraciyelerde Kudüs´ten ve Mescid-i Aksa´dan söz ediliyor olmalıydı. Metin Akar´ın bu köşedeki yazılarımdan birinde de söz ettiğim Türk Edebiyatında Manzum Mi´racnameler isimli kitabı elimin altındaydı, ona bakardım. Fakat divan sahibi şairler?

***

Bu mesele elbette başkalarının da kafalarını kurcalamıştır diye düşünerek internette bir araştırma yaptım, karşıma Mustafa Öztürk adında genç bir akademisyenin “Türk Edebiyatında Kudüs Teması” başlıklı bir makalesinin pdf´si çıktı. Journal of Islamic jerusalem Studies isimli derginin geçen yıl yıl yayımlanan ikinci sayısında çıkmış. Uzun bir makale…

Meseleyi enine boyuna kurcalayan Mustafa Öztürk´ün tespitlerine göre, eski şiirimizin coğrafyasında Kudüs neredeyse yok… Divan şairleri, ülkeleri ve şehirleri belli başlı özellikleriyle anarlar. Mesela Bedehşan´dan la´linin, Nişabur´dan firuzesinin, Yemen´den akikinin meşhur olması dolayısıyla bahsedilir. Bağdat hilafet makamı, Kudüs de elbette Miraç, Mescid-i Aksa ve İsra demektir. Ancak tesbit edebildiği az sayıda örnekten hareket ederek “Kudüs´ün klasik şiirde Şam, Halep, Mısır, Hind ve Hatâ gibi örneklerde olduğu gibi bir mazmun hâline gelerek şairler arasında geleneksel bir kullanım formuna dönüşemediğini” söyleyen Mustafa Öztürk, istisnai örnekler olarak Allâme Şeyhî Efendi´nin üç manzumesine dikkatimizi çekiyor. 1622 yılı sonlarında gittiği Kudüs´te kadı olarak bir yıl görev yapan Şeyhî´nin Kudüs konulu yirmi dört beyitlik bir kasidesi ve “Kudüs” redifli iki gazeli varmış.

Mustafa Öztürk, Miraciye ve Fetihnameleri de gözden geçirmiş. Miracı konu edinen çok sayıda Miraciye´de, Öztürk´ün de belirttiği gibi, Kudüs yoktur; sadece Miraç hadisesinden ve bu hadisenin cereyan ettiği mekânlardan söz edilir. Fetihnameleri gelince… Öztürk, Abdullah Figanîzâde 1793 yılında kaleme aldığıFetihnâme-i Kudüs´le Silahşor Tarihi olarak da bilinen Fetihnâme-i Diyâr-ı Arab´ı hatırlatıyor. İkinci eseri dikkat çekici kılan, Öztürk´e göre, Yavuz Sultan Selim´in Mısır Seferi´ne giderken Kudüs´ü ziyaret ederek Mescid-i Aksa´da akşam namazı kıldığından genişçe bahsetmiş olmasıdır.

***

Dedim ya, eski şiirimizde Kudüs yok gibidir. Ama edebiyatımız şiirden ibaret değil, seyahatnamelere de bakmak lâzım. Mustafa Öztürk, Kudüs´ten bahsedilen en eski tarihli Türkçe seyahatnamenin XIII. yüzyıl şairlerinden Ahmed Fakih´in Kitâbü Evsâf-ı mesâcidi´ş-şerîfe adlı eseri olduğunu söylüyor. Ahmed Fakih, bu eserinde hacca giderken uğradığı şehirlerden biri olan Kudüs´teki kutsal mekânlardan söz etmiş. Ve tabii Evliya Çelebi… Kudüs hakkında ayrıntılı bilgi veren kadim Osmanlılardan biri cânım Evliya Çelebi, diğeri de Şair Nâbî´dir. Nâbî, hac yolculuğunu anlattığı Tuhfetü´l-Haremeyn isimli eserinde üç gün konakladığı Kudüs´te Mescid-i Aksa´yı uzun uzun tasvir eder.

Mustafa Öztürk´ün bahsetmediği önemli bir seyahatname de Hüseyin Vassaf´ın Hicaz Hâtırası isimli eseridir. Birkaç yıl önce Kubbealtı Neşriyatı tarafından yayımlanan bu önemli eserde, çok kültürlü bir adam olan Vassaf, 1913 yılında, hac yolculuğu sırasında uğradığı Kudüs hakkında Mescid-i Aksa´dan başlayarak anlattıkları önemlidir.

***

Falih Rıfkı Atay´ın Zeytindağı´nda anlattığı Kudüs ise artık Siyonistlerin hâkim olmaya başladığı şehirdi. Cemal Paşa´nın özel kalemi olarak 1915 yılında gittiği Kudüs´te üç yıl kalan Falih Rıfkı´nın gözlemlerini çok önemli buluyorum. Yahudiler daha o tarihte Filistin´de adeta gizli bir hükümet kurmuşlar;  hatta bayrakları ve postaları varmış, kendi pullarını yapıştırdıkları mektuplarını kendi memurlarıyla gönderiyorlarmış. Falih Rıfkı, Filistin´in yeni meselesinin Yahudi meselesi olduğunu, bir avuç Siyonist Yahudi´nin Arapları nasıl çöle sürmeye başladığını anlatıyor ve diyor ki:

“Paranın ne büyük kuvvet olduğunu anlamak için, Filistin kıyılarını ve içlerini, Yahudileri ve büyük Arap adedini çöle doğru süren Siyonist müstemlekeciliğini görün. Yüzlerce senelik gözyaşı bir külçe altına değmez. Balfour´un bir nutku Davud´un bütün mezmurarından daha müessirdir.” 

Falih Rıfkı, Zeytindağı´nın “Allahaısmarladık” başlıklı bölümünde, bir sabah odasına girdiği zaman Cemal Paşa´nın gözlerini ağlamaktan yorulmuş olarak görür. Kudüs artık İngilizlerin elindedir. Son Türklerin nasıl kahramanca savaştıklarını masanın üstündeki şifreli telgraftan okuyan Falih Rıfkı, Kudüs´ü İsrailoğulları gibi değil, Türk gibi terk ettiklerini, “Kudüs düştü!” haberinin Karargâhta ölüm haberi gibi yayıldığını söyledikten sonra, “Daha şimdiden Beyrut´a, Şam´a, Haleb´e gözyaşlarımızı hazırlamak lazımdı!” diyor.

O zaman dökmeye başladığımız gözyaşları hiç dinmeyecek galiba.

***

Merhum Akif İnan, “Mescid-i Aksa” şiirinin ilk kıtasında şöyle diyordu:

Ve Mescid-i Aksa´yı gördüm düşümde

Bir çocuk gibiydi ve ağlıyordu

Varıp eşiğine alnımı koydum

Sanki bir yer altı nehri çağlıyordu

Anahtar Kelimeler: Kudüs, Mescid, Aksa, edebiyatımız
Okuyucu Yorumları (0 yorum)
Adınız Soyadınız *
E-Posta *
 
Telefon
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Yazarın Diğer Yazıları
‘Sevda bölüğünde kıdemli bir asker´ (22 Ekim 2018 - Pazartesi)
Millet bahçeleri ve Gülhane Parkı (16 Ekim 2018 - Salı)
Yunan mitolojisi ve biz (13 Ekim 2018 - Cumartesi)
Yunan mitolojisi ve biz (10 Ekim 2018 - Çarşamba)
Tatlı aşurenin acı hatırası (05 Ekim 2018 - Cuma)
‘Aylar bize hep Muharrem oldu´ (24 Eylül 2018 - Pazartesi)
‘Muhteşem ve feyizli bir başlangıç´ (26 Ağustos 2018 - Pazar)
Rahip Brunson, Reverend Frew ve Halûk (14 Ağustos 2018 - Salı)
Mütebahhir bir dost: Metin Kayahan Özgül (07 Ağustos 2018 - Salı)
Şerefiye Sarnıcı ve sanat (29 Temmuz 2018 - Pazar)
Futbol, milliyetçilik ve ırkçılık (23 Temmuz 2018 - Pazartesi)
Eşsiz bir dost: Mustafa Çalık (15 Temmuz 2018 - Pazar)
Dergâh dergisi okurken... (08 Temmuz 2018 - Pazar)
Münevver, aydın, entelektüel (01 Temmuz 2018 - Pazar)
Semavi Eyice ve Sultan Abdülmecid´in tuğrası (13 Haziran 2018 - Çarşamba)
‘Yâr bana bir eğlence meded´ (04 Haziran 2018 - Pazartesi)
Ramazan düşünceleri (13 Mayıs 2018 - Pazar)
Edebiyat tarihimiz yeniden yazılmalı (08 Mayıs 2018 - Salı)
‘Geceleyin bir ses böler uykumu´ (03 Mayıs 2018 - Perşembe)
Zulmiyye´den Adliyye´ye Yenicami (30 Nisan 2018 - Pazartesi)
Nurullah Ataç ve Tevfik Fikret (27 Nisan 2018 - Cuma)
Hayat Ağacı´ndan Bursa´da Zaman´a (19 Nisan 2018 - Perşembe)
Hekimbaşı´nın karanfilleri (18 Nisan 2018 - Çarşamba)
‘Miraciye Saklı Miras´ (14 Nisan 2018 - Cumartesi)
‘Utandım bu âciz şairliğimden´ (10 Nisan 2018 - Salı)
Leyleklerin Müslümanlığı (05 Nisan 2018 - Perşembe)
Bir sahafın dağarcığından (28 Mart 2018 - Çarşamba)
Tophane-i Âmire´de muhteşem bir sergi (08 Mart 2018 - Perşembe)
Soyadı hikâyeleri (04 Mart 2018 - Pazar)
Shaykh Tosun Bayrak Al-Jerrahi Al-Halveti (22 Şubat 2018 - Perşembe)
Sultan Abdülhamid biyografisi yazmak (19 Şubat 2018 - Pazartesi)
Cinuçen Bey´in hatıraları (15 Şubat 2018 - Perşembe)
Bir milyon kitap meselesi (11 Şubat 2018 - Pazar)
Müslümanlar, kitaplar ve kütüphaneler (05 Şubat 2018 - Pazartesi)
Haydarpaşa Garı ve tarih (25 Ocak 2018 - Perşembe)
‘Annemin Kütüphanesi´ (21 Ocak 2018 - Pazar)
Gözyaşı çeşmesi kurumasın (17 Ocak 2018 - Çarşamba)
Haydarpaşa Garı ve tarih (13 Ocak 2018 - Cumartesi)
Vampirizm ve Batı medeniyeti (09 Ocak 2018 - Salı)
İstanbul´un delifişek takvimi (04 Ocak 2018 - Perşembe)
Âkif´e, dostlarına ve dostluğa dair (01 Ocak 2018 - Pazartesi)
Annemarie Schimmel ve Mevlânâ (22 Aralık 2017 - Cuma)
Karacaahmet, Ali Fuad Başgil ve Atsız (16 Aralık 2017 - Cumartesi)
Osmanlı barışı ve Filistin (11 Aralık 2017 - Pazartesi)
Mehmet Âkif ve Nâzım Hikmet (05 Aralık 2017 - Salı)
Türkler ve Ruslar (27 Kasım 2017 - Pazartesi)
Türkler ve Ruslar (22 Kasım 2017 - Çarşamba)
‘Büyük Kedi Katliamı´ (19 Kasım 2017 - Pazar)
Milli Saraylar Resim Müzesi (13 Kasım 2017 - Pazartesi)
Nobel Edebiyat Ödülü´ne dair güftügû (08 Kasım 2017 - Çarşamba)
TOKİ´nin yeni vizyonu (05 Kasım 2017 - Pazar)
TOKİ´nin yeni vizyonu (23 Ekim 2017 - Pazartesi)
Türk tarihçiliğinin iki İsmail´i (17 Ekim 2017 - Salı)
Osmanlı bilim mirası (06 Ekim 2017 - Cuma)
Bartók, Sarısözen ve türkülerimiz (30 Eylül 2017 - Cumartesi)
Kerkük üzerine düşünceler (27 Eylül 2017 - Çarşamba)
Bienaller ve güncel sanat (21 Eylül 2017 - Perşembe)
Mardinîzadeler Şerif Mardin (17 Eylül 2017 - Pazar)
‘Hayal Şehir´in ince ressamı (13 Eylül 2017 - Çarşamba)
Malazgirt´ten İstanbul´un fethine (30 Ağustos 2017 - Çarşamba)
İstifanın üç devirdeki anlamları (25 Ağustos 2017 - Cuma)
Körleşme (21 Ağustos 2017 - Pazartesi)
“Vay benim köse sakalım” (11 Ağustos 2017 - Cuma)
‘İhtiyar´ın imparatorluğu (04 Ağustos 2017 - Cuma)
Şehir, kent ve ‘kent kültürü´ (01 Ağustos 2017 - Salı)
‘Bir nev-civansın şûh-ı cihansın´ (20 Haziran 2017 - Salı)
‘Hezarfen´ (17 Haziran 2017 - Cumartesi)
Sahibinin aynası: Hususi kütüphane (14 Haziran 2017 - Çarşamba)
Davul muhabbeti (06 Haziran 2017 - Salı)
Fâtih´in biyografisini yazmak (01 Haziran 2017 - Perşembe)
Kızılelma muhabbeti (25 Mayıs 2017 - Perşembe)
Bir Darülelhan vardı (19 Mayıs 2017 - Cuma)
‘Ben sulh adamıyım´ (15 Mayıs 2017 - Pazartesi)
Biyografi muhabbeti (03 Mayıs 2017 - Çarşamba)
‘Tebessüm İnkılâbı´ (28 Nisan 2017 - Cuma)
Renkler muhabbeti (26 Nisan 2017 - Çarşamba)
‘Bir ağaç gibi tek ve hür...´ (16 Nisan 2017 - Pazar)
Karga muhabbeti (03 Nisan 2017 - Pazartesi)
İnci Enginün´e saygı (29 Mart 2017 - Çarşamba)
İnci Enginün´e saygı (25 Mart 2017 - Cumartesi)
‘Hezarfen Çizgen´den ‘Anbean´ (14 Mart 2017 - Salı)
Ezana ve ezan şiirlerine dair (28 Şubat 2017 - Salı)
Sanat, edebiyat ve ahlâk (15 Şubat 2017 - Çarşamba)
‘Feyhaman Duran: İki Dünya Arasında´ (08 Şubat 2017 - Çarşamba)
Gazi, Serbest Fırka ve Ağaoğlu Ahmet Bey (04 Şubat 2017 - Cumartesi)
‘Zamanı Aşan Taşlar´ (29 Ocak 2017 - Pazar)
Satranç muhabbeti (23 Ocak 2017 - Pazartesi)
Refik Erduran ve Türk aydınları (16 Ocak 2017 - Pazartesi)
‘Bembeyaz bir dünyada yaşamak´ (10 Ocak 2017 - Salı)
Elveda Galata Köprüsü (05 Ocak 2017 - Perşembe)
Köprüler ve tüneller (30 Aralık 2016 - Cuma)
Yüz yıl önce neler oldu? (24 Aralık 2016 - Cumartesi)
‘Âlemde ziyâ kalmasa halk etmelisin, halk!´ (07 Aralık 2016 - Çarşamba)
Tanburî Cemil Bey ve oğlu (04 Aralık 2016 - Pazar)
‘Yangın vaaar!´ (01 Aralık 2016 - Perşembe)
‘Tarihim, şerefim, her şeyim...´ (31 Ekim 2016 - Pazartesi)
Maymuncuk kelimeler (18 Ekim 2016 - Salı)
Sivas´ta Selçuklu´yu düşünmek (07 Eylül 2016 - Çarşamba)
Tarikatlar ve siyaset (19 Ağustos 2016 - Cuma)
Yazmak ve yazarlık hakkında düşünceler (27 Haziran 2016 - Pazartesi)
Masalları bile dönüştürmek istediler (21 Haziran 2016 - Salı)
‘Kul olayım kalem tutan ellere´ (14 Haziran 2016 - Salı)
NECİP FAZIL VE AĞAÇLAR (07 Haziran 2016 - Salı)
Aydos´un ikinci fethi (04 Haziran 2016 - Cumartesi)
HARİKA BİR FOTO-BİYOGRAFİ (28 Mayıs 2016 - Cumartesi)
OSMAN HAMDİ BEY VE YEŞİL CAMİ (24 Mayıs 2016 - Salı)
Üç sofra (20 Mayıs 2016 - Cuma)
Bıyık hikayeleri (17 Mayıs 2016 - Salı)
MECAZ, KİNAYE,ALEGORİ, İRONİ. V.B. (03 Mayıs 2016 - Salı)
Sayfa:
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
Sivas için namaz vakitleri
İmsak Güneş Öğle İkindi Akşam Yatsi
06:00 07:44 12:44 15:09 17:27 18:59
İlim irfan mürşittir karanlıkları boğar. İnsanları cehalet, gaflet bunaltıp boğar?

Hacı Bektaşı Veli
BERAT DEMİRCİ
BERAT DEMİRCİ
BUNLAR HEP BASİT MANTIK KURALLARIDIR
İbrahim KAHVECİ
İbrahim KAHVECİ
Sorun sadece döviz ve faiz olsa keşke
Prof. Mustafa Çağrıcı
Prof. Mustafa Çağrıcı
Ehl-i Sünnet tek tip midir?
Yusuf Ziya Cömert
Yusuf Ziya Cömert
Para görününce vicdan sıvışır
Mehmet Şevket EYGİ
Mehmet Şevket EYGİ
İslam´ın ölçütleri
İBRAHİM TENEKECİ
İBRAHİM TENEKECİ
Son günlerin dünyası
MUSTAFA KUTLU
MUSTAFA KUTLU
Âlet işler el övünür
Gülşah Akkaş Yaman
Gülşah Akkaş Yaman
Nasılsın dediklerinde
Selahattin Çerik
Selahattin Çerik
Şükürname!
İsmail Dursun
İsmail Dursun
Sivasspor´dan Beşiktaş´a Futbol Dersi
YUSUF KAPLAN
YUSUF KAPLAN
Dikkat! Türkiye´nin sosyolojisi metamorfoz geçiriyor!
D. Mehmet Doğan
D. Mehmet Doğan
Yatay talimatlar, dikey uygulamalar!
Kemal Öztürk
Kemal Öztürk
Sessiz karşı devrim
Müjgan Üçer
Müjgan Üçer
SİVAS HALAYINA DURAN GENÇLER
Beşir Ayvazoğlu
Beşir Ayvazoğlu
TÜYAP Kitap Fuarı´na ve Selim İleri´ye dair
Yusuf Ziya Ünsal
Yusuf Ziya Ünsal
Avucunuzdaki Kelebek
Aydın Ünal
Aydın Ünal
Dikkat, PKK dönüşüyor
Ahmet ÖZDEMİR
Ahmet ÖZDEMİR
Ey ana toprağı, ey Anadolu
Muzaffer Gücer
Muzaffer Gücer
SİVASIN ÇERMİKLERİ
Ö. EMİR DOĞAN
Ö. EMİR DOĞAN
“YAZIN ÜÇ AY YATAN ÖĞRETMEN” HA!
Salih Tuna
Salih Tuna
Türk ekonomisi McKinsey´e mi emanet edildi?
Osman Nuri Kesici
Osman Nuri Kesici
25 Eylül Dünya Eczacılar günü...
Mahmut Erol Kılıç
Mahmut Erol Kılıç
Bilgilendirme notu
Muhsin Kaya
Muhsin Kaya
SİVAS´A SELAM YOLA DEVAM
Talha Gurbetçi
Talha Gurbetçi
OSMANLICAYA SAHİP ÇIKALIM
Yavuz Bülent Bakiler
Yavuz Bülent Bakiler
DÜŞMANIYIM ASALETİN KELİMELERDE BİLE”
Sami Akkuş
Sami Akkuş
DUA EDİN...
Ergün Diler
Ergün Diler
Kıbrıs planı
Gülşah YARLI
Gülşah YARLI
Sezona veda
Fikret ÜNSAL
Fikret ÜNSAL
DEDİKODUSU ÇIKARSA OLUR
Aziz Erdoğan
Aziz Erdoğan
ÇANAKKALE RUHU DÜNDEN DİRİDİR
Zübeyir Kamil Akkaya
Zübeyir Kamil Akkaya
Batı´ya Doğru - Taklit Bitti, Tahkik Başladı!
Salih Şahin
Salih Şahin
OSMANLI ARAPLARI NASIL SÖMÜRDÜ!
S. Emrah GÖKTAŞI
S. Emrah GÖKTAŞI
Sivil toplum
Osman Nuri KESİCİ
Osman Nuri KESİCİ