‘Kevserî Mecmuası´ artık efsane değil
Tarih: 20.11.2016 09:59:09 / 508okunma / 0yorum
Beşir Ayvazoğlu

 

Divanyolu´nda yolum düştüğünde acelem yoksa mutlaka II. Mahmud´un türbesine de uğrar, bu türbede yatanların ruhlarına birer Fâtiha okurum. Sultan Abdülaziz ve Sultan II. Abdülhamid´in yanı sıra, bu üç padişahın eşleri, oğulları ve kızları da burada yatarlar.

Türbenin bulunduğu mekân, aslında II. Mahmud´un ablası Küçük Esma Sultan´ın kışlık sarayının bahçesiydi. Zamanla Tanzimat ileri gelenlerinin defnedildikleri bir kübera mezarlığına, Frenkçe tabirle bir çeşit pantheon´a dönüşen bu bahçede yatan önemli adamlar saymakla bitmez. Sadece türbe bitişiğindeki adada Abdülhak Hâmid´in dedesi Hekimbaşı Abdülhak Molla, ismi Fethipaşa Korusu´nda yaşayan Fethi Ahmet Paşa, Osman Hamdi Bey´in babası Edhem Paşa, Hamdullah Suphi´nin babası Suphi Paşa ve dedesi Abdurrahman Sami Paşa gibi onlarca Tanzimat vezirinin yattığını söylersem, ne demek istediğimi daha iyi anlatmış olurum.

***

Geçenlerde yolum yine Divanyolu´na düştü, yeterince vaktim olduğu için türbeye de uğradım. Her biri bir sanat eseri niteliği taşıyan ve kitabeleri büyük hattatlar tarafından yazılmış olan mezarlar arasında dolaşırken Yesarîzade Necib Ahmed Paşa´nın kabrini görünce öteden beri yazmayı düşündüğüm, fakat bir türlü elimin değmediği bir konuyu hatırladım. Önce isterseniz kitabeyi birlikte okuyalım:

“Hüve´l-Bâkî. Mâbeyn-i Hümâyun ve hademe-i hâssa-i şâhâne ve Muzıka ferîkân-ı kirâmından iken irtihâl-i dâr-ı bekâ eyleyen Yesarîzade Necib Ahmed Paşa´nın ruhiçün Fâtiha. 23 Cemâziyelâhir 1300.”

Kitabeden de anlaşılacağı üzere, II. Mahmud devrinin büyük Talik hattatı Yesarîzade Kazasker Mustafa İzzet Efendi´nin oğlu olan Necib Ahmed Paşa, Muzıka-yı Hümayun´da ferik (korgeneral) rütbesiyle görev yaparken 1 Mayıs 1883 tarihinde vefat etmiş. Enderun´dan yetişen Necib Ahmed Paşa, burada musikimizi çok iyi öğrenmiş, fakat Saray´da Muzıka-yı Hümayun kurulunca Enderun´dan çıkarılıp bu kuruluşta görevlendirilmişti.

Muzıka-yı Hümayun´da Donizetti Paşa ve diğer Avrupalı musikişinaslardan Batı Musikisi öğrenip flüt, piyano ve keman gibi batı sazları çalmaya başlayan Necip Ahmed Bey hızla yükselmiş, Türk musikisine tutkun olan Abdülaziz tarafından Saray´dan uzaklaştırılmışsa da Batı Musikisi´ne taraftar olan Abdülhamid tarafından rütbesi iade edildiği gibi hem Muzıkay-ı Hümâyûn kumandanı, hem de Mâbeyn-i Hümâyûn feriki yapılmıştı. 1876 yılından 1909 yılına kadar Osmanlı Devleti´nin millî marşı olarak çalınan Hamidiye Marşı´nı o bestelemiştir.

Necip Ahmed Paşa, Yılmaz Öztuna´ya göre Türkiye´de Batı Musi kisi´nin gerçek kurucularındandı.

Necib Ahmed Paşa aynı zamanda seçkin bir koleksiyonerdi; yaşadığı devre kadar gelen Türk Musikisi repertuarını büyük büyük paralar harcayarak notaya aldırmış, böylece muhteşem bir mirasın yok olmasını önlemişti. Eserlerin notaya kusursuz alınmış olması bakımından Türk Musiki koleksiyonlarının en önemlisi olan bu zengin koleksiyon, ne yazık ki Paşa´nın ölümünden sonra

dağılmıştır. Bir kısmı Hüseyin Sadettin Arel´e, bir kısmı da Rauf Yekta Bey´e intikal eden bu koleksiyonun önemli parçalarından biri de musiki çevrelerinde Kevserî Mecmuası adıyla bilinen yazmadır.

 

Bir Mevlevi dervişi olan Mustafa Kevserî (Nâyî Ali), Kantemiroğlu Edvarı´ndaki peşrev ve saz semailerini kopya etmiş, ancak bununla yetinmeyip mecmuada bulunmayan peşrev ve saz semailerini Ebced notasıyla yazarak esere eklemişti. Necip Ahmed Paşa´nın veresesinden Rauf Yekta Bey´e intikal eden ve uzun süre araştırmacılara kapalı kaldığı için adeta bir efsaneye dönüşen bu yazmanın bir mikrofilm kopyası, Mehmet Uğur Ekinci tarafından tespit edilerek müzikolojiye kazandırıldı. Milli Kütüphane Mikrofilm Arşivi´nde Kitab-ı Musikar adıyla kayıtlı olduğu için bugüne kadar fark edilmeyen Kevserî Mecmuası´nın musiki tarihimiz ve müzikoloji açısından değeri tartışılamaz. Ekinci´nin Pan Yayınları tarafından yayımlanan Kevserî Mecmuası, 18. Yüzyıl Saz Müziği Külliyatı adlı eseri, bu yazmadaki zenginlikleri gün ışığına çıkarmıştır. Eugenie Popescu-Judetz´in aynı yayınevi tarafından yayımlanan Kevserî Mecmuası isimli çalışması da önemlidir.

***

Osmanlı Dönemi Müziği Uygulama ve Araştırma Merkezi (OMAR), bu yıl III. Uluslararası Yazı Okulu çalışmalarında Kevserî Mecmuası´nı tema olarak seçmiş ve bu çalışmayı 9 Eylül´de bir konserle taçlandırmıştı. Bu konserde Kevserî Mecmuası´ndan seçilen, daha önce hiç icra edilmemiş yirmi saz eseri şimdi iki CD´den oluşan bir albüm olarak elimizin altında. Saz heyeti, OMAR Yaz Okulu´nda hocalık eden seçkin sanatkârlardan oluşuyor: Sadreddin Özçimi (ney), Göksel Baktagir (kanun), Yurdal Tokcan (ud), Fahreddin Yarkın (kudüm–daire), Derya Türkan (klasik kemençe) ve Murat Aydemir (tanbur)… Bu isimleri bilenlerin, Kevserî Mecmuası´ndan Seçmeler/18. Yüzyıl ve Öncesinden Meçhul Saz Eserleri adlı albümün değerini daha iyi takdir ederler.

Bu çalışmalarda OMAR´ın müdürü ve İcra Heyeti şefi Gönül Paçacı Tunçay´ın katkılarını kaydetmezsen hak-nâşinaslık yapmış olurum.

***

Necip Ahmed Paşa´nın kabri başında bunları düşündüm işte. OMAR´ın albümünü yeni dinlediğim için Kavserî Mustafa Efendi´nin kayıt altına aldığı 18. yüzyılın ve öncesinin sesleri hâlâ kulaklarımdaydı.

Anahtar Kelimeler: Kevser, Mecmuası, artık, efsane, değil
Okuyucu Yorumları (0 yorum)
Adınız Soyadınız *
E-Posta *
 
Telefon
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Yazarın Diğer Yazıları
Eşsiz bir dost: Mustafa Çalık (15 Temmuz 2018 - Pazar)
Dergâh dergisi okurken... (08 Temmuz 2018 - Pazar)
Münevver, aydın, entelektüel (01 Temmuz 2018 - Pazar)
Semavi Eyice ve Sultan Abdülmecid´in tuğrası (13 Haziran 2018 - Çarşamba)
‘Yâr bana bir eğlence meded´ (04 Haziran 2018 - Pazartesi)
Kudüs, Mescid-i Aksa ve edebiyatımız (22 Mayıs 2018 - Salı)
Ramazan düşünceleri (13 Mayıs 2018 - Pazar)
Edebiyat tarihimiz yeniden yazılmalı (08 Mayıs 2018 - Salı)
‘Geceleyin bir ses böler uykumu´ (03 Mayıs 2018 - Perşembe)
Zulmiyye´den Adliyye´ye Yenicami (30 Nisan 2018 - Pazartesi)
Nurullah Ataç ve Tevfik Fikret (27 Nisan 2018 - Cuma)
Hayat Ağacı´ndan Bursa´da Zaman´a (19 Nisan 2018 - Perşembe)
Hekimbaşı´nın karanfilleri (18 Nisan 2018 - Çarşamba)
‘Miraciye Saklı Miras´ (14 Nisan 2018 - Cumartesi)
‘Utandım bu âciz şairliğimden´ (10 Nisan 2018 - Salı)
Leyleklerin Müslümanlığı (05 Nisan 2018 - Perşembe)
Bir sahafın dağarcığından (28 Mart 2018 - Çarşamba)
Tophane-i Âmire´de muhteşem bir sergi (08 Mart 2018 - Perşembe)
Soyadı hikâyeleri (04 Mart 2018 - Pazar)
Shaykh Tosun Bayrak Al-Jerrahi Al-Halveti (22 Şubat 2018 - Perşembe)
Sultan Abdülhamid biyografisi yazmak (19 Şubat 2018 - Pazartesi)
Cinuçen Bey´in hatıraları (15 Şubat 2018 - Perşembe)
Bir milyon kitap meselesi (11 Şubat 2018 - Pazar)
Müslümanlar, kitaplar ve kütüphaneler (05 Şubat 2018 - Pazartesi)
Haydarpaşa Garı ve tarih (25 Ocak 2018 - Perşembe)
‘Annemin Kütüphanesi´ (21 Ocak 2018 - Pazar)
Gözyaşı çeşmesi kurumasın (17 Ocak 2018 - Çarşamba)
Haydarpaşa Garı ve tarih (13 Ocak 2018 - Cumartesi)
Vampirizm ve Batı medeniyeti (09 Ocak 2018 - Salı)
İstanbul´un delifişek takvimi (04 Ocak 2018 - Perşembe)
Âkif´e, dostlarına ve dostluğa dair (01 Ocak 2018 - Pazartesi)
Annemarie Schimmel ve Mevlânâ (22 Aralık 2017 - Cuma)
Karacaahmet, Ali Fuad Başgil ve Atsız (16 Aralık 2017 - Cumartesi)
Osmanlı barışı ve Filistin (11 Aralık 2017 - Pazartesi)
Mehmet Âkif ve Nâzım Hikmet (05 Aralık 2017 - Salı)
Türkler ve Ruslar (27 Kasım 2017 - Pazartesi)
Türkler ve Ruslar (22 Kasım 2017 - Çarşamba)
‘Büyük Kedi Katliamı´ (19 Kasım 2017 - Pazar)
Milli Saraylar Resim Müzesi (13 Kasım 2017 - Pazartesi)
Nobel Edebiyat Ödülü´ne dair güftügû (08 Kasım 2017 - Çarşamba)
TOKİ´nin yeni vizyonu (05 Kasım 2017 - Pazar)
TOKİ´nin yeni vizyonu (23 Ekim 2017 - Pazartesi)
Türk tarihçiliğinin iki İsmail´i (17 Ekim 2017 - Salı)
Osmanlı bilim mirası (06 Ekim 2017 - Cuma)
Bartók, Sarısözen ve türkülerimiz (30 Eylül 2017 - Cumartesi)
Kerkük üzerine düşünceler (27 Eylül 2017 - Çarşamba)
Bienaller ve güncel sanat (21 Eylül 2017 - Perşembe)
Mardinîzadeler Şerif Mardin (17 Eylül 2017 - Pazar)
‘Hayal Şehir´in ince ressamı (13 Eylül 2017 - Çarşamba)
Malazgirt´ten İstanbul´un fethine (30 Ağustos 2017 - Çarşamba)
İstifanın üç devirdeki anlamları (25 Ağustos 2017 - Cuma)
Körleşme (21 Ağustos 2017 - Pazartesi)
“Vay benim köse sakalım” (11 Ağustos 2017 - Cuma)
‘İhtiyar´ın imparatorluğu (04 Ağustos 2017 - Cuma)
Şehir, kent ve ‘kent kültürü´ (01 Ağustos 2017 - Salı)
‘Bir nev-civansın şûh-ı cihansın´ (20 Haziran 2017 - Salı)
‘Hezarfen´ (17 Haziran 2017 - Cumartesi)
Sahibinin aynası: Hususi kütüphane (14 Haziran 2017 - Çarşamba)
Davul muhabbeti (06 Haziran 2017 - Salı)
Fâtih´in biyografisini yazmak (01 Haziran 2017 - Perşembe)
Kızılelma muhabbeti (25 Mayıs 2017 - Perşembe)
Bir Darülelhan vardı (19 Mayıs 2017 - Cuma)
‘Ben sulh adamıyım´ (15 Mayıs 2017 - Pazartesi)
Biyografi muhabbeti (03 Mayıs 2017 - Çarşamba)
‘Tebessüm İnkılâbı´ (28 Nisan 2017 - Cuma)
Renkler muhabbeti (26 Nisan 2017 - Çarşamba)
‘Bir ağaç gibi tek ve hür...´ (16 Nisan 2017 - Pazar)
Karga muhabbeti (03 Nisan 2017 - Pazartesi)
İnci Enginün´e saygı (29 Mart 2017 - Çarşamba)
İnci Enginün´e saygı (25 Mart 2017 - Cumartesi)
‘Hezarfen Çizgen´den ‘Anbean´ (14 Mart 2017 - Salı)
Ezana ve ezan şiirlerine dair (28 Şubat 2017 - Salı)
Sanat, edebiyat ve ahlâk (15 Şubat 2017 - Çarşamba)
‘Feyhaman Duran: İki Dünya Arasında´ (08 Şubat 2017 - Çarşamba)
Gazi, Serbest Fırka ve Ağaoğlu Ahmet Bey (04 Şubat 2017 - Cumartesi)
‘Zamanı Aşan Taşlar´ (29 Ocak 2017 - Pazar)
Satranç muhabbeti (23 Ocak 2017 - Pazartesi)
Refik Erduran ve Türk aydınları (16 Ocak 2017 - Pazartesi)
‘Bembeyaz bir dünyada yaşamak´ (10 Ocak 2017 - Salı)
Elveda Galata Köprüsü (05 Ocak 2017 - Perşembe)
Köprüler ve tüneller (30 Aralık 2016 - Cuma)
Yüz yıl önce neler oldu? (24 Aralık 2016 - Cumartesi)
‘Âlemde ziyâ kalmasa halk etmelisin, halk!´ (07 Aralık 2016 - Çarşamba)
Tanburî Cemil Bey ve oğlu (04 Aralık 2016 - Pazar)
‘Yangın vaaar!´ (01 Aralık 2016 - Perşembe)
‘Tarihim, şerefim, her şeyim...´ (31 Ekim 2016 - Pazartesi)
Maymuncuk kelimeler (18 Ekim 2016 - Salı)
Sivas´ta Selçuklu´yu düşünmek (07 Eylül 2016 - Çarşamba)
Tarikatlar ve siyaset (19 Ağustos 2016 - Cuma)
Yazmak ve yazarlık hakkında düşünceler (27 Haziran 2016 - Pazartesi)
Masalları bile dönüştürmek istediler (21 Haziran 2016 - Salı)
‘Kul olayım kalem tutan ellere´ (14 Haziran 2016 - Salı)
NECİP FAZIL VE AĞAÇLAR (07 Haziran 2016 - Salı)
Aydos´un ikinci fethi (04 Haziran 2016 - Cumartesi)
HARİKA BİR FOTO-BİYOGRAFİ (28 Mayıs 2016 - Cumartesi)
OSMAN HAMDİ BEY VE YEŞİL CAMİ (24 Mayıs 2016 - Salı)
Üç sofra (20 Mayıs 2016 - Cuma)
Bıyık hikayeleri (17 Mayıs 2016 - Salı)
MECAZ, KİNAYE,ALEGORİ, İRONİ. V.B. (03 Mayıs 2016 - Salı)
Sayfa:
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
Sivas için namaz vakitleri
İmsak Güneş Öğle İkindi Akşam Yatsi
06:00 07:44 12:44 15:09 17:27 18:59
Sakın kendisine verdiğin kıymeti sana vermeyenle arkadaş olma.

Hz. Muhammed