‘Karşında İstanbul beyaz ve tülden´
Tarih: 3.3.2017 13:15:16 / 476okunma / 0yorum
Beşir Ayvazoğlu

Minareler hakkında yazdığım yazıda İstanbul camilerini siste belli belirsiz bir siluet halinde gösteren bir fotoğraf kullanmış ve Arif Nihat Asya´nın “Siste Minareler” isimli rubaisini aziz okuyucularımla paylaşmıştım. Merhum, muhtemelen Zilhicce ayının sisli bir gününde yazdığı bu rubaisinde minarelerin siste görünüşünü eskiden görmüş olduğu rüyalarının zihninde kalan izlerine benzetiyor, “ibham”a bundan daha canlı bir örnek gösterilemeyeceğini ifade ettikten sonra, hac mevsimi olduğu için onların da ihrama girmiş olduklarını söylüyordu.
***
Birkaç gündür ince bir tül gibi sarıp sarmaladığı İstanbul´a bir rüya güzelliği bahşeden sisin ulaşımda yarattığı aksaklıklar sebebiyle herkesi memnun etmediğini biliyorum. Şair ve yazarlar da sis gibi tabiat olayları karşısında aldıkları tavırlara göre tasnif edilebilir. Ahmet Haşim ve Ahmet Hamdi Tanpınar gibi şairler için sisli havalarda “bütün eşya rü´yâlara benzer.”
Ahmet Hamdi Tanpınar ise “Sise, Lodosa ve Lüfere Dair” başlıklı o nefis yazısında, sisi tabiatın kendi fantezisiyle “gerçeğin çemberinden kurtuluşu” olarak tarif etmiştir. Gördüğü ve bildiği şeylerin dört bir yanında böyle değişmesi, süzülmesi, renk ve çizgiden, hatta ağırlıklarından kurtularak kendi hayaletlerine dönüşmesi muhayyilesini gıcıklamakta, başka bir dünyada ve başka nizamlar -mesela rüya nizamı- içinde yaşadığı duygusuna kapılmaktadır.
Aynı yazıda, sisli bir gün Süleymaniye Camii´ne uğradığını ve bu camiin avlusunda empresyonist resmin o tarihten altmış yetmiş sene önce hazırladığı lezzetlerin dünyasına girdiğini söyleyen Tanpınar, caminin siste görünüşünü de Mimar Sinan´ın zihninde henüz tasavvur halindeki Süleymaniye´ye benzetir. Bir çeşit rüya hali olarak gördüğü sisli havalara özel bir ilgi duyduğu anlaşılan, hatta “Sis” adında iki şiiri bulunan Tanpınar, sisli İstanbul´u bitmemiş şiirlerinden birinde de şöyle anlatmıştı:
Bir güzel masalda yaşar gibisin
Karşında İstanbul beyaz ve tülden.
***
Şair ve yazarların tabiat olayları karşısında aldıkları tavırlara göre tasnif edilebileceğini söylemiştim. Mesela kış mevsimini çok sevenler de vardır, kardan ve kıştan nefret edenler de... Sis için de aynı şey söylenebilir. Refik Hâlid Karay´a göre sis İstanbul´un baş belalarındandı. Tevfik Fikret içinse “zulmet-i beyzâ” (beyaz karanlık)...
Fikret, kayınpederinin Rumelihisarı´ndaki yalısında bir sabah uyandığında penceresinin önüne âdeta kalın, beyaz bir duvarın örülmüş olduğunu gördü. İstanbul gecenin karanlığından sıyrılmış, fakat beyaz bir karanlığa gömülmüştü. Başka şartlarda, herhangi bir şairi büyüleyebilecek bu manzara, karamsar Fikret´in nazarında bir masal atmosferi yahut bir çeşit rüya değil, bir beyaz karanlık ve inatçı bir dumandı; memleketteki hayatı bir karabasana çeviren istibdada ne kadar da benziyordu! Evet, işte sis, Fikret´e göre, istibdadın ve her türlü kötülüğün tecessüm ettiği şehri bütünüyle örtmüştü; bu örtü hiç kalkmamalı, bu mel´un ve menfur fahişe, bu “facire-i dehr”, yani İstanbul sonsuza kadar uyumalıydı.
Fikret´in içindeki öfke ve nefret birden dalga dalga kabarmaya başlamıştı. Kalktı, yazı masasına geçti ve bütün öfkesini kelimelere dökerek “Sis” yazdı (3 Mart 1902). Bu şiirde “köhne Bizans”, “fertût-ı musahhir” (büyücü kocakarı, cadı) ve “bin kocadan arta kalan bâkir” gibi sözlerle lânetlediği İstanbul´u güzel, fakat ahlâken tamamen sukut etmiş bir şehir olarak tasvir ediyordu. Öyle bir şehirdi ki bu, barındırdığı milyonlarca ceset arasında temiz ve aydınlık tek alın bulmak bile zordu. “Levs” (kir, pislik) kelimesini hakikaten şehrin yüzüne tükürür gibi tekrarlayan şair, bu uzun şiiri şu mısralarla noktalamıştı:
Örtün evet ey hâile... örtün evet ey şehr...
Örtün ve müebbed uyu, ey fâcire-i dehr...
***
O güne kadar hiçbir şair İstanbul´u böyle lânetlememişti. Nihad Sami Banarlı, haklı olarak, Servet-i Fünun edebiyatını kuşatan karamsarlığın “Sis” şiirinin İstanbul´un üzerine nefret ve lânete bulanmış ayrı bir sis gibi çöktüğünü söyler. Aslında Fikret de bu nefret ve lânetinde aşırıya kaçtığının farkındaydı. Yıllarca elden ele dolaşan “Sis”in İkinci Meşrutiyet´in ilanından hemen sonra Tanin gazetesinin ilk sayısında “Rücû” adlı şiiriyle birlikte yayımlanması, aslında onun “Sis”i yazmış olmaktan duyduğu pişmanlığın örtük bir ifadesidir.
Fikret´in şiirine en güzel cevap yıllar sonra Yahya Kemal´den geldi. Bir gün Boğaz yine kesif bir sis tabakasıyla örtülüverince “bir devri lânetiyle boğan” Fikret´i hatırlayan Yahya Kemal, “Siste Söyleniş” isimli şiirinde, “Sis” şiirini “vicdan ve ruh elemlerinin en zehirlisi” diye nitelendirir. “Örtün ve müebbed uyu” bedduası, zihnine yeniden bir eza gibi aksetmiştir. Hayır, bu beyaz karanlık uzun sürmeyecektir; aziz İstanbul birazdan dağılacak bu sisin arkasındadır:
Sıyrıl beyaz karanlık içinden, parıl parıl;
Berraklığında bilme nedir hafta,
ay ve yıl...
Hüznün, ferahlığın bizim olsun kışın,
yazın;
Hiçbir zaman kader bizi senden ayırmasın!
NOT. Aziz okuyucularım, bu yazıyı Rifat Bey´in “Sislendi hevâ, tarf-ı çemenzârı nem aldı” güfteli Hicaz şarkısını dinleyerek okurlarsa memnun olurum. Tercihim, Münir Nureddin, Bekir Sıdkı Sezgin, Meral Uğurlu ve Münip Utandı´dır.

Anahtar Kelimeler: Karşında, İstanbul, beyaz, tülden
Okuyucu Yorumları (0 yorum)
Adınız Soyadınız *
E-Posta *
 
Telefon
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Yazarın Diğer Yazıları
‘Sevda bölüğünde kıdemli bir asker´ (22 Ekim 2018 - Pazartesi)
Millet bahçeleri ve Gülhane Parkı (16 Ekim 2018 - Salı)
Yunan mitolojisi ve biz (13 Ekim 2018 - Cumartesi)
Yunan mitolojisi ve biz (10 Ekim 2018 - Çarşamba)
Tatlı aşurenin acı hatırası (05 Ekim 2018 - Cuma)
‘Aylar bize hep Muharrem oldu´ (24 Eylül 2018 - Pazartesi)
‘Muhteşem ve feyizli bir başlangıç´ (26 Ağustos 2018 - Pazar)
Rahip Brunson, Reverend Frew ve Halûk (14 Ağustos 2018 - Salı)
Mütebahhir bir dost: Metin Kayahan Özgül (07 Ağustos 2018 - Salı)
Şerefiye Sarnıcı ve sanat (29 Temmuz 2018 - Pazar)
Futbol, milliyetçilik ve ırkçılık (23 Temmuz 2018 - Pazartesi)
Eşsiz bir dost: Mustafa Çalık (15 Temmuz 2018 - Pazar)
Dergâh dergisi okurken... (08 Temmuz 2018 - Pazar)
Münevver, aydın, entelektüel (01 Temmuz 2018 - Pazar)
Semavi Eyice ve Sultan Abdülmecid´in tuğrası (13 Haziran 2018 - Çarşamba)
‘Yâr bana bir eğlence meded´ (04 Haziran 2018 - Pazartesi)
Kudüs, Mescid-i Aksa ve edebiyatımız (22 Mayıs 2018 - Salı)
Ramazan düşünceleri (13 Mayıs 2018 - Pazar)
Edebiyat tarihimiz yeniden yazılmalı (08 Mayıs 2018 - Salı)
‘Geceleyin bir ses böler uykumu´ (03 Mayıs 2018 - Perşembe)
Zulmiyye´den Adliyye´ye Yenicami (30 Nisan 2018 - Pazartesi)
Nurullah Ataç ve Tevfik Fikret (27 Nisan 2018 - Cuma)
Hayat Ağacı´ndan Bursa´da Zaman´a (19 Nisan 2018 - Perşembe)
Hekimbaşı´nın karanfilleri (18 Nisan 2018 - Çarşamba)
‘Miraciye Saklı Miras´ (14 Nisan 2018 - Cumartesi)
‘Utandım bu âciz şairliğimden´ (10 Nisan 2018 - Salı)
Leyleklerin Müslümanlığı (05 Nisan 2018 - Perşembe)
Bir sahafın dağarcığından (28 Mart 2018 - Çarşamba)
Tophane-i Âmire´de muhteşem bir sergi (08 Mart 2018 - Perşembe)
Soyadı hikâyeleri (04 Mart 2018 - Pazar)
Shaykh Tosun Bayrak Al-Jerrahi Al-Halveti (22 Şubat 2018 - Perşembe)
Sultan Abdülhamid biyografisi yazmak (19 Şubat 2018 - Pazartesi)
Cinuçen Bey´in hatıraları (15 Şubat 2018 - Perşembe)
Bir milyon kitap meselesi (11 Şubat 2018 - Pazar)
Müslümanlar, kitaplar ve kütüphaneler (05 Şubat 2018 - Pazartesi)
Haydarpaşa Garı ve tarih (25 Ocak 2018 - Perşembe)
‘Annemin Kütüphanesi´ (21 Ocak 2018 - Pazar)
Gözyaşı çeşmesi kurumasın (17 Ocak 2018 - Çarşamba)
Haydarpaşa Garı ve tarih (13 Ocak 2018 - Cumartesi)
Vampirizm ve Batı medeniyeti (09 Ocak 2018 - Salı)
İstanbul´un delifişek takvimi (04 Ocak 2018 - Perşembe)
Âkif´e, dostlarına ve dostluğa dair (01 Ocak 2018 - Pazartesi)
Annemarie Schimmel ve Mevlânâ (22 Aralık 2017 - Cuma)
Karacaahmet, Ali Fuad Başgil ve Atsız (16 Aralık 2017 - Cumartesi)
Osmanlı barışı ve Filistin (11 Aralık 2017 - Pazartesi)
Mehmet Âkif ve Nâzım Hikmet (05 Aralık 2017 - Salı)
Türkler ve Ruslar (27 Kasım 2017 - Pazartesi)
Türkler ve Ruslar (22 Kasım 2017 - Çarşamba)
‘Büyük Kedi Katliamı´ (19 Kasım 2017 - Pazar)
Milli Saraylar Resim Müzesi (13 Kasım 2017 - Pazartesi)
Nobel Edebiyat Ödülü´ne dair güftügû (08 Kasım 2017 - Çarşamba)
TOKİ´nin yeni vizyonu (05 Kasım 2017 - Pazar)
TOKİ´nin yeni vizyonu (23 Ekim 2017 - Pazartesi)
Türk tarihçiliğinin iki İsmail´i (17 Ekim 2017 - Salı)
Osmanlı bilim mirası (06 Ekim 2017 - Cuma)
Bartók, Sarısözen ve türkülerimiz (30 Eylül 2017 - Cumartesi)
Kerkük üzerine düşünceler (27 Eylül 2017 - Çarşamba)
Bienaller ve güncel sanat (21 Eylül 2017 - Perşembe)
Mardinîzadeler Şerif Mardin (17 Eylül 2017 - Pazar)
‘Hayal Şehir´in ince ressamı (13 Eylül 2017 - Çarşamba)
Malazgirt´ten İstanbul´un fethine (30 Ağustos 2017 - Çarşamba)
İstifanın üç devirdeki anlamları (25 Ağustos 2017 - Cuma)
Körleşme (21 Ağustos 2017 - Pazartesi)
“Vay benim köse sakalım” (11 Ağustos 2017 - Cuma)
‘İhtiyar´ın imparatorluğu (04 Ağustos 2017 - Cuma)
Şehir, kent ve ‘kent kültürü´ (01 Ağustos 2017 - Salı)
‘Bir nev-civansın şûh-ı cihansın´ (20 Haziran 2017 - Salı)
‘Hezarfen´ (17 Haziran 2017 - Cumartesi)
Sahibinin aynası: Hususi kütüphane (14 Haziran 2017 - Çarşamba)
Davul muhabbeti (06 Haziran 2017 - Salı)
Fâtih´in biyografisini yazmak (01 Haziran 2017 - Perşembe)
Kızılelma muhabbeti (25 Mayıs 2017 - Perşembe)
Bir Darülelhan vardı (19 Mayıs 2017 - Cuma)
‘Ben sulh adamıyım´ (15 Mayıs 2017 - Pazartesi)
Biyografi muhabbeti (03 Mayıs 2017 - Çarşamba)
‘Tebessüm İnkılâbı´ (28 Nisan 2017 - Cuma)
Renkler muhabbeti (26 Nisan 2017 - Çarşamba)
‘Bir ağaç gibi tek ve hür...´ (16 Nisan 2017 - Pazar)
Karga muhabbeti (03 Nisan 2017 - Pazartesi)
İnci Enginün´e saygı (29 Mart 2017 - Çarşamba)
İnci Enginün´e saygı (25 Mart 2017 - Cumartesi)
‘Hezarfen Çizgen´den ‘Anbean´ (14 Mart 2017 - Salı)
Ezana ve ezan şiirlerine dair (28 Şubat 2017 - Salı)
Sanat, edebiyat ve ahlâk (15 Şubat 2017 - Çarşamba)
‘Feyhaman Duran: İki Dünya Arasında´ (08 Şubat 2017 - Çarşamba)
Gazi, Serbest Fırka ve Ağaoğlu Ahmet Bey (04 Şubat 2017 - Cumartesi)
‘Zamanı Aşan Taşlar´ (29 Ocak 2017 - Pazar)
Satranç muhabbeti (23 Ocak 2017 - Pazartesi)
Refik Erduran ve Türk aydınları (16 Ocak 2017 - Pazartesi)
‘Bembeyaz bir dünyada yaşamak´ (10 Ocak 2017 - Salı)
Elveda Galata Köprüsü (05 Ocak 2017 - Perşembe)
Köprüler ve tüneller (30 Aralık 2016 - Cuma)
Yüz yıl önce neler oldu? (24 Aralık 2016 - Cumartesi)
‘Âlemde ziyâ kalmasa halk etmelisin, halk!´ (07 Aralık 2016 - Çarşamba)
Tanburî Cemil Bey ve oğlu (04 Aralık 2016 - Pazar)
‘Yangın vaaar!´ (01 Aralık 2016 - Perşembe)
‘Tarihim, şerefim, her şeyim...´ (31 Ekim 2016 - Pazartesi)
Maymuncuk kelimeler (18 Ekim 2016 - Salı)
Sivas´ta Selçuklu´yu düşünmek (07 Eylül 2016 - Çarşamba)
Tarikatlar ve siyaset (19 Ağustos 2016 - Cuma)
Yazmak ve yazarlık hakkında düşünceler (27 Haziran 2016 - Pazartesi)
Masalları bile dönüştürmek istediler (21 Haziran 2016 - Salı)
‘Kul olayım kalem tutan ellere´ (14 Haziran 2016 - Salı)
NECİP FAZIL VE AĞAÇLAR (07 Haziran 2016 - Salı)
Aydos´un ikinci fethi (04 Haziran 2016 - Cumartesi)
HARİKA BİR FOTO-BİYOGRAFİ (28 Mayıs 2016 - Cumartesi)
OSMAN HAMDİ BEY VE YEŞİL CAMİ (24 Mayıs 2016 - Salı)
Üç sofra (20 Mayıs 2016 - Cuma)
Bıyık hikayeleri (17 Mayıs 2016 - Salı)
MECAZ, KİNAYE,ALEGORİ, İRONİ. V.B. (03 Mayıs 2016 - Salı)
Sayfa:
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
Sivas için namaz vakitleri
İmsak Güneş Öğle İkindi Akşam Yatsi
06:00 07:44 12:44 15:09 17:27 18:59
Bir kavme su dağıtan,onların hepsinden sonra su içeçektir.

Hz. Muhammed
BERAT DEMİRCİ
BERAT DEMİRCİ
BUNLAR HEP BASİT MANTIK KURALLARIDIR
İbrahim KAHVECİ
İbrahim KAHVECİ
Sorun sadece döviz ve faiz olsa keşke
Prof. Mustafa Çağrıcı
Prof. Mustafa Çağrıcı
Ehl-i Sünnet tek tip midir?
Yusuf Ziya Cömert
Yusuf Ziya Cömert
Para görününce vicdan sıvışır
Mehmet Şevket EYGİ
Mehmet Şevket EYGİ
İslam´ın ölçütleri
İBRAHİM TENEKECİ
İBRAHİM TENEKECİ
Son günlerin dünyası
MUSTAFA KUTLU
MUSTAFA KUTLU
Âlet işler el övünür
Gülşah Akkaş Yaman
Gülşah Akkaş Yaman
Nasılsın dediklerinde
Selahattin Çerik
Selahattin Çerik
Şükürname!
İsmail Dursun
İsmail Dursun
Sivasspor´dan Beşiktaş´a Futbol Dersi
YUSUF KAPLAN
YUSUF KAPLAN
Dikkat! Türkiye´nin sosyolojisi metamorfoz geçiriyor!
D. Mehmet Doğan
D. Mehmet Doğan
Yatay talimatlar, dikey uygulamalar!
Kemal Öztürk
Kemal Öztürk
Sessiz karşı devrim
Müjgan Üçer
Müjgan Üçer
SİVAS HALAYINA DURAN GENÇLER
Beşir Ayvazoğlu
Beşir Ayvazoğlu
TÜYAP Kitap Fuarı´na ve Selim İleri´ye dair
Yusuf Ziya Ünsal
Yusuf Ziya Ünsal
Avucunuzdaki Kelebek
Aydın Ünal
Aydın Ünal
Dikkat, PKK dönüşüyor
Ahmet ÖZDEMİR
Ahmet ÖZDEMİR
Ey ana toprağı, ey Anadolu
Muzaffer Gücer
Muzaffer Gücer
SİVASIN ÇERMİKLERİ
Ö. EMİR DOĞAN
Ö. EMİR DOĞAN
“YAZIN ÜÇ AY YATAN ÖĞRETMEN” HA!
Salih Tuna
Salih Tuna
Türk ekonomisi McKinsey´e mi emanet edildi?
Osman Nuri Kesici
Osman Nuri Kesici
25 Eylül Dünya Eczacılar günü...
Mahmut Erol Kılıç
Mahmut Erol Kılıç
Bilgilendirme notu
Muhsin Kaya
Muhsin Kaya
SİVAS´A SELAM YOLA DEVAM
Talha Gurbetçi
Talha Gurbetçi
OSMANLICAYA SAHİP ÇIKALIM
Yavuz Bülent Bakiler
Yavuz Bülent Bakiler
DÜŞMANIYIM ASALETİN KELİMELERDE BİLE”
Sami Akkuş
Sami Akkuş
DUA EDİN...
Ergün Diler
Ergün Diler
Kıbrıs planı
Gülşah YARLI
Gülşah YARLI
Sezona veda
Fikret ÜNSAL
Fikret ÜNSAL
DEDİKODUSU ÇIKARSA OLUR
Aziz Erdoğan
Aziz Erdoğan
ÇANAKKALE RUHU DÜNDEN DİRİDİR
Zübeyir Kamil Akkaya
Zübeyir Kamil Akkaya
Batı´ya Doğru - Taklit Bitti, Tahkik Başladı!
Salih Şahin
Salih Şahin
OSMANLI ARAPLARI NASIL SÖMÜRDÜ!
S. Emrah GÖKTAŞI
S. Emrah GÖKTAŞI
Sivil toplum
Osman Nuri KESİCİ
Osman Nuri KESİCİ