İnci Enginün´e saygı
Tarih: 29.3.2017 13:03:26 / 416okunma / 0yorum
Beşir Ayvazoğlu

Çocukluğumda Abdullah Ziya Kozanoğlu´nun romanlarını okurken heyecandan heyecana koşardım. Sadece Abdullah Ziya mı? Oğuz Özdeş, M. Turhan Tan, Feridun Fazıl Tülbentçi, Bekir Büyükarkın... Özellikle Feridun Fazıl´ın Osmanoğulları, İstanbul´un Fethi, Yavuz Sultan Selim Ağlıyor ve Kanuni Sultan Süleyman gibi romanlarını geceleri babamdan azar işitinceye kadar elimden bırakamazdım.
Reşat Ekrem Koçu´nu lise yıllarında keşfettim. Merhumun okuduğum ilk yazıları, 1960´ların sonlarında Tercüman gazetesinde yayımlanan tarih sohbetleri ve aylarca tefrika edilen Evliya Çelebi Seyahatnamesi özetiydi. Sabiha Bozcalı´nın nefis resimleriyle bezeli Evliya Çelebi özetinin tamamını kesip ciltlemiştim; kütüphanemde hâlâ muhafaza ediyor ve zaman zaman okuyorum. Sonra Forsa Halil, Dağ Padişahları, Erkek Kızlar, Patrona Halil, Kabakçı Mustafa, Haydut Aşkları... Yıllar sonra bu harika kitapların yeni baskıları yapıldı; ama eminim, hiçbiri yabancı yazarların kendi fantezilerini giydirdikleri Safiye Sultan gibi roman müsveddelerinin onda biri kadar bile satılmamıştır.
Tarihî romanlar 1980´lerden sonra uzun süre kitapçı vitrinlerini terk etmişti. Çocuklarımızı tarihten nefret ettiren, sevimsiz ders kitapları mıydı, Yeşilçam´ın tek başına bir orduyu tarumar eden Cüneyt Arkınlı uyduruk filmleri miydi, bilmiyorum. Belki de televizyonun etkisidir. Kemal Tahir, Tarık Buğra, Mustafa Necati Sepetçioğlu, Orhan Pamuk, İhsan Oktay Anar, Reha Çamuroğlu, İskender Pala ve Mehmet Niyazi gibi bazı önemli yazarlar tarihî romanlar yazdılar yazmasına, ama onların yazdıklarını ayrı bir kategoride ele almak gerekir. Ben, tarihin ve maceranın büyüsüne kapılarak kitapların dünyasına girebilecek profesyonel okuyucu adaylarına hitap eden romanlardan söz ediyorum.
***
Son yıllarda tarihe duyulan ilginin yükselişe geçtiğini siz de fark etmiş olmalısınız. Yayımlanan tarihî roman sayısında da büyük artış var. Bunları yazanlar kimlerdir? Nelerden ve nasıl söz ediyorlar? Yazdıkları edebî tat taşıyor mu yoksa sadece piyasanın talepleri gözetilerek alelacele çırpıştırılmış kitaplar mıdır? Maalesef bu sorulara cevap verebilecek durumda değilim. Kültür dünyamızda yayın piyasasını dikkatle takip ederek okuyuculara yol gösteren eleştirmenler yok denecek kadar az. Bu kadar yayın arasında, profesyonel olmayan okuyuculardan doğru ve isabetli seçim yapmalarını beklemek elbette haksızlıktır.
***
Tarihî hadiselere bütünüyle sadık kalınarak roman yazmak mümkünse de çok zordur. Bu tarzın en başarılı örnekleri, Reşat Ekrem Koçu´nun romanlarıdır; ancak onun önce tarihçi olduğunu, bildiklerini ve hissettiklerini anlatmak için romanı bir araç olarak kullandığını unutmamak gerekir. Romancı hayal gücünü kullanarak yeni hikâyeler kurgulamakta hürdür; bilinen tarihî olaylara müdahale etmemek şartıyla... Bir romancının -hangi maksatla olursa olsun- hikâyesine tarihi kurban etmesinin doğru bulmuyorum. Vermek istediği bir mesaj, getirmek istediği farklı bir yorum varsa, bunu muhayyel kahramanlar ve olaylar vasıtasıyla anlatması gerekir. Hakkında çok fazla bilgi bulunmayan tarihî figürler de kullanılabilir. Mesela Ulubatlı Hasan... Romancı İstanbul´un fethini anlatıyorsa, ona muhayyel bir geçmiş üretebilir ve heyecanlı macera yaşatabilir.
Bu söylediklerin sinema filmleri ve televizyon dizileri için de geçerlidir. Mesela Faruk Aksoy´un “Fetih 1453” filminde fiktif bir karakter olan Era üzerinden bir hikâye anlatılıyordu. Era´ya, Bizans savunmasının en önemli isimlerinden Cenevizli kumandan Jüstinyani de âşıktı, Fatih´in kılıç ustası olarak kurgulanan Ulubatlı Hasan da...
Senaristin hayal gücüyle yarattığı hikâyeye buraya kadar müsamaha gösterilebilir. Jüstinyani´nin surlarda Ulubatlı ile giriştiği müthiş mübarezeye de... Fakat Jüstinyani´nin ölmediği, yaralandıktan sonra adamları tarafından gemisine taşındığı ve Sakız adasında öldüğü bilinen bir gerçektir.
Bu gerçeği değiştirmeye romancının da, sinemacının da hakkı yok. Aynı filmde İmparator Konstantin´in halka hitap ettiği Hipodrom ve Büyük Saray, yeni inşa edilmiş gibi gıcır gösteriliyordu. Hâlbuki iki yapı da Latin istilası, depremler ve isyanlar yüzünden harabeye dönmüştü. Fatih´in fetihten sonra Ayasofya´nın kubbesine çıkıp sarayın ve hipodromun harabelerine bakarak hüzünlendiği ve hüznünü meşhur bir Farsça beyti okuyarak ifade ettiği Tursun Bey´in Tarih-i Ebülfeth´inde anlatılır.
***
TRT 1´de yayımlanan, Sultan Abdühamid´in adeta bir avantür kahramanına dönüştürüldüğü “Payitaht Abdülhamid” dizisinde de fahiş hatalar var. “Diriliş Ertuğrul” dizisinde hiçbir bilgiye sahip olmadığımız bir dönem anlatılıyor; senaristler muhayyilelerini istedikleri gibi kullanabilirler. Ama yakın tarih romanlaştırılırken çok titiz olmak gerekir. Sultan Abdülhamid´in hayatı bütün ayrıntılarıyla biliniyor. Ona İngiliz elçisine tokat attırmak gibi olmamış hadiseleri yaşatmak hiç doğru değil.
Özetle şu söylenebilir: Tarih arka planda bilinen şekliyle akarken, ön planda farklı bir hikâye ile yeni bir bakış açısı yakalamak mümkündür. Romancılar ve sinemacılar, kendilerini bütünüyle hür hissetmek istiyorlarsa, tarihte geçtiği farz edilen bütünüyle muhayyel hikâyeler anlatmalıdırlar.

Anahtar Kelimeler: İnci, Enginün, saygı
Okuyucu Yorumları (0 yorum)
Adınız Soyadınız *
E-Posta *
 
Telefon
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Yazarın Diğer Yazıları
‘Sevda bölüğünde kıdemli bir asker´ (22 Ekim 2018 - Pazartesi)
Millet bahçeleri ve Gülhane Parkı (16 Ekim 2018 - Salı)
Yunan mitolojisi ve biz (13 Ekim 2018 - Cumartesi)
Yunan mitolojisi ve biz (10 Ekim 2018 - Çarşamba)
Tatlı aşurenin acı hatırası (05 Ekim 2018 - Cuma)
‘Aylar bize hep Muharrem oldu´ (24 Eylül 2018 - Pazartesi)
‘Muhteşem ve feyizli bir başlangıç´ (26 Ağustos 2018 - Pazar)
Rahip Brunson, Reverend Frew ve Halûk (14 Ağustos 2018 - Salı)
Mütebahhir bir dost: Metin Kayahan Özgül (07 Ağustos 2018 - Salı)
Şerefiye Sarnıcı ve sanat (29 Temmuz 2018 - Pazar)
Futbol, milliyetçilik ve ırkçılık (23 Temmuz 2018 - Pazartesi)
Eşsiz bir dost: Mustafa Çalık (15 Temmuz 2018 - Pazar)
Dergâh dergisi okurken... (08 Temmuz 2018 - Pazar)
Münevver, aydın, entelektüel (01 Temmuz 2018 - Pazar)
Semavi Eyice ve Sultan Abdülmecid´in tuğrası (13 Haziran 2018 - Çarşamba)
‘Yâr bana bir eğlence meded´ (04 Haziran 2018 - Pazartesi)
Kudüs, Mescid-i Aksa ve edebiyatımız (22 Mayıs 2018 - Salı)
Ramazan düşünceleri (13 Mayıs 2018 - Pazar)
Edebiyat tarihimiz yeniden yazılmalı (08 Mayıs 2018 - Salı)
‘Geceleyin bir ses böler uykumu´ (03 Mayıs 2018 - Perşembe)
Zulmiyye´den Adliyye´ye Yenicami (30 Nisan 2018 - Pazartesi)
Nurullah Ataç ve Tevfik Fikret (27 Nisan 2018 - Cuma)
Hayat Ağacı´ndan Bursa´da Zaman´a (19 Nisan 2018 - Perşembe)
Hekimbaşı´nın karanfilleri (18 Nisan 2018 - Çarşamba)
‘Miraciye Saklı Miras´ (14 Nisan 2018 - Cumartesi)
‘Utandım bu âciz şairliğimden´ (10 Nisan 2018 - Salı)
Leyleklerin Müslümanlığı (05 Nisan 2018 - Perşembe)
Bir sahafın dağarcığından (28 Mart 2018 - Çarşamba)
Tophane-i Âmire´de muhteşem bir sergi (08 Mart 2018 - Perşembe)
Soyadı hikâyeleri (04 Mart 2018 - Pazar)
Shaykh Tosun Bayrak Al-Jerrahi Al-Halveti (22 Şubat 2018 - Perşembe)
Sultan Abdülhamid biyografisi yazmak (19 Şubat 2018 - Pazartesi)
Cinuçen Bey´in hatıraları (15 Şubat 2018 - Perşembe)
Bir milyon kitap meselesi (11 Şubat 2018 - Pazar)
Müslümanlar, kitaplar ve kütüphaneler (05 Şubat 2018 - Pazartesi)
Haydarpaşa Garı ve tarih (25 Ocak 2018 - Perşembe)
‘Annemin Kütüphanesi´ (21 Ocak 2018 - Pazar)
Gözyaşı çeşmesi kurumasın (17 Ocak 2018 - Çarşamba)
Haydarpaşa Garı ve tarih (13 Ocak 2018 - Cumartesi)
Vampirizm ve Batı medeniyeti (09 Ocak 2018 - Salı)
İstanbul´un delifişek takvimi (04 Ocak 2018 - Perşembe)
Âkif´e, dostlarına ve dostluğa dair (01 Ocak 2018 - Pazartesi)
Annemarie Schimmel ve Mevlânâ (22 Aralık 2017 - Cuma)
Karacaahmet, Ali Fuad Başgil ve Atsız (16 Aralık 2017 - Cumartesi)
Osmanlı barışı ve Filistin (11 Aralık 2017 - Pazartesi)
Mehmet Âkif ve Nâzım Hikmet (05 Aralık 2017 - Salı)
Türkler ve Ruslar (27 Kasım 2017 - Pazartesi)
Türkler ve Ruslar (22 Kasım 2017 - Çarşamba)
‘Büyük Kedi Katliamı´ (19 Kasım 2017 - Pazar)
Milli Saraylar Resim Müzesi (13 Kasım 2017 - Pazartesi)
Nobel Edebiyat Ödülü´ne dair güftügû (08 Kasım 2017 - Çarşamba)
TOKİ´nin yeni vizyonu (05 Kasım 2017 - Pazar)
TOKİ´nin yeni vizyonu (23 Ekim 2017 - Pazartesi)
Türk tarihçiliğinin iki İsmail´i (17 Ekim 2017 - Salı)
Osmanlı bilim mirası (06 Ekim 2017 - Cuma)
Bartók, Sarısözen ve türkülerimiz (30 Eylül 2017 - Cumartesi)
Kerkük üzerine düşünceler (27 Eylül 2017 - Çarşamba)
Bienaller ve güncel sanat (21 Eylül 2017 - Perşembe)
Mardinîzadeler Şerif Mardin (17 Eylül 2017 - Pazar)
‘Hayal Şehir´in ince ressamı (13 Eylül 2017 - Çarşamba)
Malazgirt´ten İstanbul´un fethine (30 Ağustos 2017 - Çarşamba)
İstifanın üç devirdeki anlamları (25 Ağustos 2017 - Cuma)
Körleşme (21 Ağustos 2017 - Pazartesi)
“Vay benim köse sakalım” (11 Ağustos 2017 - Cuma)
‘İhtiyar´ın imparatorluğu (04 Ağustos 2017 - Cuma)
Şehir, kent ve ‘kent kültürü´ (01 Ağustos 2017 - Salı)
‘Bir nev-civansın şûh-ı cihansın´ (20 Haziran 2017 - Salı)
‘Hezarfen´ (17 Haziran 2017 - Cumartesi)
Sahibinin aynası: Hususi kütüphane (14 Haziran 2017 - Çarşamba)
Davul muhabbeti (06 Haziran 2017 - Salı)
Fâtih´in biyografisini yazmak (01 Haziran 2017 - Perşembe)
Kızılelma muhabbeti (25 Mayıs 2017 - Perşembe)
Bir Darülelhan vardı (19 Mayıs 2017 - Cuma)
‘Ben sulh adamıyım´ (15 Mayıs 2017 - Pazartesi)
Biyografi muhabbeti (03 Mayıs 2017 - Çarşamba)
‘Tebessüm İnkılâbı´ (28 Nisan 2017 - Cuma)
Renkler muhabbeti (26 Nisan 2017 - Çarşamba)
‘Bir ağaç gibi tek ve hür...´ (16 Nisan 2017 - Pazar)
Karga muhabbeti (03 Nisan 2017 - Pazartesi)
İnci Enginün´e saygı (25 Mart 2017 - Cumartesi)
‘Hezarfen Çizgen´den ‘Anbean´ (14 Mart 2017 - Salı)
Ezana ve ezan şiirlerine dair (28 Şubat 2017 - Salı)
Sanat, edebiyat ve ahlâk (15 Şubat 2017 - Çarşamba)
‘Feyhaman Duran: İki Dünya Arasında´ (08 Şubat 2017 - Çarşamba)
Gazi, Serbest Fırka ve Ağaoğlu Ahmet Bey (04 Şubat 2017 - Cumartesi)
‘Zamanı Aşan Taşlar´ (29 Ocak 2017 - Pazar)
Satranç muhabbeti (23 Ocak 2017 - Pazartesi)
Refik Erduran ve Türk aydınları (16 Ocak 2017 - Pazartesi)
‘Bembeyaz bir dünyada yaşamak´ (10 Ocak 2017 - Salı)
Elveda Galata Köprüsü (05 Ocak 2017 - Perşembe)
Köprüler ve tüneller (30 Aralık 2016 - Cuma)
Yüz yıl önce neler oldu? (24 Aralık 2016 - Cumartesi)
‘Âlemde ziyâ kalmasa halk etmelisin, halk!´ (07 Aralık 2016 - Çarşamba)
Tanburî Cemil Bey ve oğlu (04 Aralık 2016 - Pazar)
‘Yangın vaaar!´ (01 Aralık 2016 - Perşembe)
‘Tarihim, şerefim, her şeyim...´ (31 Ekim 2016 - Pazartesi)
Maymuncuk kelimeler (18 Ekim 2016 - Salı)
Sivas´ta Selçuklu´yu düşünmek (07 Eylül 2016 - Çarşamba)
Tarikatlar ve siyaset (19 Ağustos 2016 - Cuma)
Yazmak ve yazarlık hakkında düşünceler (27 Haziran 2016 - Pazartesi)
Masalları bile dönüştürmek istediler (21 Haziran 2016 - Salı)
‘Kul olayım kalem tutan ellere´ (14 Haziran 2016 - Salı)
NECİP FAZIL VE AĞAÇLAR (07 Haziran 2016 - Salı)
Aydos´un ikinci fethi (04 Haziran 2016 - Cumartesi)
HARİKA BİR FOTO-BİYOGRAFİ (28 Mayıs 2016 - Cumartesi)
OSMAN HAMDİ BEY VE YEŞİL CAMİ (24 Mayıs 2016 - Salı)
Üç sofra (20 Mayıs 2016 - Cuma)
Bıyık hikayeleri (17 Mayıs 2016 - Salı)
MECAZ, KİNAYE,ALEGORİ, İRONİ. V.B. (03 Mayıs 2016 - Salı)
Sayfa:
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
Sivas için namaz vakitleri
İmsak Güneş Öğle İkindi Akşam Yatsi
06:00 07:44 12:44 15:09 17:27 18:59
Sakın kendisine verdiğin kıymeti sana vermeyenle arkadaş olma.

Hz. Muhammed
YUSUF KAPLAN
YUSUF KAPLAN
Dikkat! Türkiye´nin sosyolojisi metamorfoz geçiriyor!
BERAT DEMİRCİ
BERAT DEMİRCİ
BUNLAR HEP BASİT MANTIK KURALLARIDIR
İbrahim KAHVECİ
İbrahim KAHVECİ
Sorun sadece döviz ve faiz olsa keşke
Prof. Mustafa Çağrıcı
Prof. Mustafa Çağrıcı
Ehl-i Sünnet tek tip midir?
Yusuf Ziya Cömert
Yusuf Ziya Cömert
Para görününce vicdan sıvışır
Mehmet Şevket EYGİ
Mehmet Şevket EYGİ
İslam´ın ölçütleri
İBRAHİM TENEKECİ
İBRAHİM TENEKECİ
Son günlerin dünyası
MUSTAFA KUTLU
MUSTAFA KUTLU
Âlet işler el övünür
Gülşah Akkaş Yaman
Gülşah Akkaş Yaman
Nasılsın dediklerinde
Selahattin Çerik
Selahattin Çerik
Şükürname!
İsmail Dursun
İsmail Dursun
Sivasspor´dan Beşiktaş´a Futbol Dersi
D. Mehmet Doğan
D. Mehmet Doğan
Yatay talimatlar, dikey uygulamalar!
Kemal Öztürk
Kemal Öztürk
Sessiz karşı devrim
Müjgan Üçer
Müjgan Üçer
SİVAS HALAYINA DURAN GENÇLER
Beşir Ayvazoğlu
Beşir Ayvazoğlu
TÜYAP Kitap Fuarı´na ve Selim İleri´ye dair
Yusuf Ziya Ünsal
Yusuf Ziya Ünsal
Avucunuzdaki Kelebek
Aydın Ünal
Aydın Ünal
Dikkat, PKK dönüşüyor
Ahmet ÖZDEMİR
Ahmet ÖZDEMİR
Ey ana toprağı, ey Anadolu
Muzaffer Gücer
Muzaffer Gücer
SİVASIN ÇERMİKLERİ
Ö. EMİR DOĞAN
Ö. EMİR DOĞAN
“YAZIN ÜÇ AY YATAN ÖĞRETMEN” HA!
Salih Tuna
Salih Tuna
Türk ekonomisi McKinsey´e mi emanet edildi?
Osman Nuri Kesici
Osman Nuri Kesici
25 Eylül Dünya Eczacılar günü...
Mahmut Erol Kılıç
Mahmut Erol Kılıç
Bilgilendirme notu
Muhsin Kaya
Muhsin Kaya
SİVAS´A SELAM YOLA DEVAM
Talha Gurbetçi
Talha Gurbetçi
OSMANLICAYA SAHİP ÇIKALIM
Yavuz Bülent Bakiler
Yavuz Bülent Bakiler
DÜŞMANIYIM ASALETİN KELİMELERDE BİLE”
Sami Akkuş
Sami Akkuş
DUA EDİN...
Ergün Diler
Ergün Diler
Kıbrıs planı
Gülşah YARLI
Gülşah YARLI
Sezona veda
Fikret ÜNSAL
Fikret ÜNSAL
DEDİKODUSU ÇIKARSA OLUR
Aziz Erdoğan
Aziz Erdoğan
ÇANAKKALE RUHU DÜNDEN DİRİDİR
Zübeyir Kamil Akkaya
Zübeyir Kamil Akkaya
Batı´ya Doğru - Taklit Bitti, Tahkik Başladı!
Salih Şahin
Salih Şahin
OSMANLI ARAPLARI NASIL SÖMÜRDÜ!
S. Emrah GÖKTAŞI
S. Emrah GÖKTAŞI
Sivil toplum
Osman Nuri KESİCİ
Osman Nuri KESİCİ