Haydi dostlar, Merih´e…
Tarih: 5.12.2018 00:00:01 / 133okunma / 0yorum
Beşir Ayvazoğlu

Geçenlerde InSight isimli uzay aracını altı yıl aradan sonra Kızıl Gezegen´e başarıyla indirdiğini açıklayan NASA, dünyayı heyecanlandırdı. Mars´ta görev yapan Opportunity´nin devre dışı kalması yüzünden aksayan Mars araştırmalarına yeniden başlanıyormuş. InSight, öncekilerden farklı olarak Mars´ın sadece yüzeyi değil yer altı yapısı hakkında da ayrıntılı bilgiler gönderecekmiş. Mars´tan ilk fotoğraf gelmiş bile.
NASA bunu hep yapıyor; yirmi yıl kadar önce de dünya Pathfinder (Kâşif) isimli uzay aracının yedi aylık bir yolculuktan sonra Mars indiğine dair haberlerle çalkalanmıştı. Bir yazıma konu olduğu için çok iyi hatırlıyorum. 4 Temmuz 1997´de Mars´a inen Kâşif´in üç enerji kapağı açılmış ve Sojourner ismi verilen küçük cip vasıtasıyla Mars ve genel olarak uzay hakkındaki bilgilerimizi kökünden değiştirecek yahut mevcut bilgilere yenilerini ekleyecek fotoğraflar göndermeye başlamıştı.
Pathfinder´ın neler başardığını bilmiyorum. Ama son haberler vesilesiyle öğrendim ki, büyük ümitlerle Mars gönderilen bu araç yıllardır kendini resetleyip duruyormuş.
***
Bunları NASA´nın başarılarını küçümsemek için yazmıyorum. İnsanoğlu, az çok düşünmeye başladıktan sonra uzayı ve yıldızları merak etmeye başladı. Artarak devam eden bu merak, dünyamız günün birinde yaşanmaz hale gelirse yerleşebileceğimiz yeni dünyalar bulabilmek için uzak yıldızlara uzay aracı gönderme aşamasına kadar geldi. Mars ilk durak... Bu yolda elde edilen başarıları belli bir kültüre, bir kavme, bir coğrafyaya yahut belli bir kuruluşa mal etmenin doğru olmadığını düşünenlerdenim. Hepsi insanlığın ortak macerasının sonuçlarıdır. Hint olmasaydı, Sümer, Babil, Mısır, Yunan ve İslâm medeniyetleri olmasaydı, açıkçası, Batı medeniyeti bu medeniyetlerin yarattığı devâsâ birikimin üzerine oturmasaydı, InSight bugün Mars´ta olamazdı.
Mars diyorum, ama bu kelimeyi hiç sevemediğimi de söylemeliyim; Türkçede edebiyata da mal olmuş Merih (Mirrîh) gibi güzel bir adı varken İtalyancasını kullanmak abes. Belki de insanoğlunun gökyüzüne anlama heyecanı ve iradesiyle bakmaya başladığı ilk gün kızıl görüntüsüyle dikkatini çeken, bu yüzden kan ve ateşe benzetilerek savaşın, şiddetin ve ölümün yıldızı (tanrısı) olarak görülen Merih, eski kozmolojide güneşten sonra gelen felektir. Kutadgu Bilig´de Kürüd adıyla geçer ve gazapla dolaşarak baktığı yerde yeşermiş ekinlerin kuruduğundan söz edilir. Türkçede ayrıca Bakır Sokum ve Yaldırık gibi adları da vardır. Eski şiirimizde ise zaman zaman Nahs-ı Asgar ve Tîgzen-i Asmân adlarıyla zikredilirdi.
***
Merih´in bu öfke ve şiddet özelliği hemen bütün kozmolojik sistemlerde ortaktır. Erzurumlu İbrahim Hakkı´nın Marifetname´de verdiği bilgilere göre, Merih´in vasıfları “neşat ve şecaat ve hiddet ve sefahet ve kuvvet ve hıyanet ve gazab ve vekahet ve inat ve riyaset”tir. Bu feleğe mensup olan insanlar, bu özelliklerden birini veya birkaçını mutlaka taşırlar.
Merih´ten sadece el-Ahmer (Kızıl) diye söz eden Muhyiddin İbnü´l-Arabî´ye göre bu felek, heybet, korku ve şiddetin feleğidir. Abdülkerim Cîlî´nin sisteminde, vehmin nurundan yaratılmıştır, kırmızıdır ve Yahya peygamberin ikametgâhı, Azrail´in aslî mekânıdır. Dante´nin İlahi Komedya´sında da beşinci felek olan ve din uğruna savaşanları barındıran Merih, İran mitolojisinde Behram, Roma mitolojisinde Mars, Yunan mitolojisinde Ares´tir. Hesiodos´a göre Ares, Zeus´un son eşi Hera´dan doğan üç çocuğundan biri... Romalıların savaş tanrısı olarak kabul ettikleri ve çok sevdikleri Merih, Yunan mitolojisinde hiç sevilmeyen, insanların baş belası, “elleri kanlı, kaleler yıkan” bir tanrı olarak tasvir edilir.
***
Rahmetli Emel Esin´in araştırmalarına göre, Merih, Ortaçağ´da Türklerin yıldızıydı; hemen her zaman eski Türklerde âdet olduğu üzere matrûş, saçları ve yüzü kırmızı bir Türk savaşçısı görünüşünde tasvir ve temsil edilirdi. Uygur sanatındaki astrolojik tasvirlerde olduğu gibi birden çok kolu vardı ve her elinde bir alplık alameti tutardı. Emel Hanım, Türk alpı şeklinde çizilmiş bir tasvirden de söz eder; bu alpın birinci elinde kılıç vardır, ikinci eliyle bir aslanı râm etmiştir. Üçüncü elinde bir kesik baş taşımakta, dördüncü eliyle ise bir çomak tutmaktadır. Kırmızı bir mintan üzerine yine kırmızı renkte, kısa kollu, Türk tarzında bir cübbe giymiş, bacakları demir örgü bir zırhla örtülmüştür. Tolgası ise helezonî burmalı bir Osmanlı tolgasına benzemektedir.
***
Modern zamanlarda –Hollywood´un fantezileri bir yana- muhayyilemizi eski kozmolojik ve astrolojik tasavvurlar değil, Merih´te hayat olup olmadığı, bu gezegende insanlığın geleceği için bir yaşama ortamı sağlanıp sağlanamayacağı gibi meseleler kuşatmıştır. SpaceX´in hayalperest CEO´su Elon Musk, “Mars”a gidecek ilk gezegenler arası gemiyi inşa etmeye başladıklarını açıkladı bile. Umarım, yolda Kızıl Gezgen´in öfke ve şiddetiyle karşılaşmazlar.
‘HAVADİS 1917-1918, YÜZ YIL ÖNCE´
İBB Kütüphane ve Müzeler Müdürlüğü Atatürk Kitaplığı tarafından düzenlenen “Havadis 1917-1918, Yüz Yıl Önce” sergisi Taksim Cumhuriyet Sanat Galerisi´nde devam ediyor. Atatürk Kitaplığı uzmanlarının Tanin, Sabah, Tasvir-i Efkâr, İkdam, Vakit, Servet-i Fünun, Donanma, Harp Mecmuası, Şehbal gibi gazete ve dergileri büyük bir titizlikle taranarak seçtikleri haber, yazı ve fotoğraflardan oluşan sergide Birinci Dünya Harbi´nin son iki yılı bütün yönleriyle gözler önüne seriliyor. Bu yılların sadece bizim için değil, dünya tarihi açısından son derece önemli olduğunu, imparatorlukların bu yıllarda yıkıldığını, büyük göçlerin ve korkunç bir altüst oluşun yaşandığını unutmamak gerekir.
İki yüz elli civarında haber, sekiz yüz civarında görselin yer aldığı sergide ayrıca İBB Kütüphane ve Müzeler Müdürlüğü´ne bağlı Şehir Müzesi´nin envanterine kayıtlı Alman Mülakatı Madalyası, Hilal-i Ahmer Sergisi Madalyası, Cihad-ı Ekber Madalyası, Kâbe Kilidi Kesesi gibi birçok obje de teşhir ediliyor. Son zamanlarda çok önemli arşivlerin Atatürk Kitaplığı´na kazandırıldığını, bunlardan birinin de Rauf Orbay Arşivi olduğunu, sergide bu arşivdeki malzemeler kullanılarak bir Rauf Orbay-Mondros Mütarekesi Odası oluşturulduğunu hatırlatmak isterim. Bir oda ise “Çöl Kaplanı” lakaplı Medine Müdafii Fahrettin Paşa´nın Atatürk Kitaplığı´na kazandırılan özel arşivine tahsis edilmiştir.
Sanat galerisine dönüştürülen Maksem´in büyülü atmosferinde “Havadis 1917-1918” sergisini gezerken adeta zamanda yolculuk ederek Devlet-i Aliyye´nin son yılarında yaşanan derin endişeyi ve hüznü hissettim. 22 Aralık tarihine kadar açık kalacak olan bu muhteşem sergiyi bütün okuyucularıma tavsiye ediyor, Kütüphaneler ve Müzeler Müdürü Ramazan Minder ve ekibini tebrik ediyorum.

Anahtar Kelimeler: Haydi, dostlar, Merih
Okuyucu Yorumları (0 yorum)
Adınız Soyadınız *
E-Posta *
 
Telefon
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Yazarın Diğer Yazıları
Müslüm Baba (10 Aralık 2018 - Pazartesi)
Doktor Bey´in işleri (19 Kasım 2018 - Pazartesi)
‘Sevda bölüğünde kıdemli bir asker´ (22 Ekim 2018 - Pazartesi)
Millet bahçeleri ve Gülhane Parkı (16 Ekim 2018 - Salı)
Yunan mitolojisi ve biz (13 Ekim 2018 - Cumartesi)
Yunan mitolojisi ve biz (10 Ekim 2018 - Çarşamba)
Tatlı aşurenin acı hatırası (05 Ekim 2018 - Cuma)
‘Aylar bize hep Muharrem oldu´ (24 Eylül 2018 - Pazartesi)
‘Muhteşem ve feyizli bir başlangıç´ (26 Ağustos 2018 - Pazar)
Rahip Brunson, Reverend Frew ve Halûk (14 Ağustos 2018 - Salı)
Mütebahhir bir dost: Metin Kayahan Özgül (07 Ağustos 2018 - Salı)
Şerefiye Sarnıcı ve sanat (29 Temmuz 2018 - Pazar)
Futbol, milliyetçilik ve ırkçılık (23 Temmuz 2018 - Pazartesi)
Eşsiz bir dost: Mustafa Çalık (15 Temmuz 2018 - Pazar)
Dergâh dergisi okurken... (08 Temmuz 2018 - Pazar)
Münevver, aydın, entelektüel (01 Temmuz 2018 - Pazar)
Semavi Eyice ve Sultan Abdülmecid´in tuğrası (13 Haziran 2018 - Çarşamba)
‘Yâr bana bir eğlence meded´ (04 Haziran 2018 - Pazartesi)
Kudüs, Mescid-i Aksa ve edebiyatımız (22 Mayıs 2018 - Salı)
Ramazan düşünceleri (13 Mayıs 2018 - Pazar)
Edebiyat tarihimiz yeniden yazılmalı (08 Mayıs 2018 - Salı)
‘Geceleyin bir ses böler uykumu´ (03 Mayıs 2018 - Perşembe)
Zulmiyye´den Adliyye´ye Yenicami (30 Nisan 2018 - Pazartesi)
Nurullah Ataç ve Tevfik Fikret (27 Nisan 2018 - Cuma)
Hayat Ağacı´ndan Bursa´da Zaman´a (19 Nisan 2018 - Perşembe)
Hekimbaşı´nın karanfilleri (18 Nisan 2018 - Çarşamba)
‘Miraciye Saklı Miras´ (14 Nisan 2018 - Cumartesi)
‘Utandım bu âciz şairliğimden´ (10 Nisan 2018 - Salı)
Leyleklerin Müslümanlığı (05 Nisan 2018 - Perşembe)
Bir sahafın dağarcığından (28 Mart 2018 - Çarşamba)
Tophane-i Âmire´de muhteşem bir sergi (08 Mart 2018 - Perşembe)
Soyadı hikâyeleri (04 Mart 2018 - Pazar)
Shaykh Tosun Bayrak Al-Jerrahi Al-Halveti (22 Şubat 2018 - Perşembe)
Sultan Abdülhamid biyografisi yazmak (19 Şubat 2018 - Pazartesi)
Cinuçen Bey´in hatıraları (15 Şubat 2018 - Perşembe)
Bir milyon kitap meselesi (11 Şubat 2018 - Pazar)
Müslümanlar, kitaplar ve kütüphaneler (05 Şubat 2018 - Pazartesi)
Haydarpaşa Garı ve tarih (25 Ocak 2018 - Perşembe)
‘Annemin Kütüphanesi´ (21 Ocak 2018 - Pazar)
Gözyaşı çeşmesi kurumasın (17 Ocak 2018 - Çarşamba)
Haydarpaşa Garı ve tarih (13 Ocak 2018 - Cumartesi)
Vampirizm ve Batı medeniyeti (09 Ocak 2018 - Salı)
İstanbul´un delifişek takvimi (04 Ocak 2018 - Perşembe)
Âkif´e, dostlarına ve dostluğa dair (01 Ocak 2018 - Pazartesi)
Annemarie Schimmel ve Mevlânâ (22 Aralık 2017 - Cuma)
Karacaahmet, Ali Fuad Başgil ve Atsız (16 Aralık 2017 - Cumartesi)
Osmanlı barışı ve Filistin (11 Aralık 2017 - Pazartesi)
Mehmet Âkif ve Nâzım Hikmet (05 Aralık 2017 - Salı)
Türkler ve Ruslar (27 Kasım 2017 - Pazartesi)
Türkler ve Ruslar (22 Kasım 2017 - Çarşamba)
‘Büyük Kedi Katliamı´ (19 Kasım 2017 - Pazar)
Milli Saraylar Resim Müzesi (13 Kasım 2017 - Pazartesi)
Nobel Edebiyat Ödülü´ne dair güftügû (08 Kasım 2017 - Çarşamba)
TOKİ´nin yeni vizyonu (05 Kasım 2017 - Pazar)
TOKİ´nin yeni vizyonu (23 Ekim 2017 - Pazartesi)
Türk tarihçiliğinin iki İsmail´i (17 Ekim 2017 - Salı)
Osmanlı bilim mirası (06 Ekim 2017 - Cuma)
Bartók, Sarısözen ve türkülerimiz (30 Eylül 2017 - Cumartesi)
Kerkük üzerine düşünceler (27 Eylül 2017 - Çarşamba)
Bienaller ve güncel sanat (21 Eylül 2017 - Perşembe)
Mardinîzadeler Şerif Mardin (17 Eylül 2017 - Pazar)
‘Hayal Şehir´in ince ressamı (13 Eylül 2017 - Çarşamba)
Malazgirt´ten İstanbul´un fethine (30 Ağustos 2017 - Çarşamba)
İstifanın üç devirdeki anlamları (25 Ağustos 2017 - Cuma)
Körleşme (21 Ağustos 2017 - Pazartesi)
“Vay benim köse sakalım” (11 Ağustos 2017 - Cuma)
‘İhtiyar´ın imparatorluğu (04 Ağustos 2017 - Cuma)
Şehir, kent ve ‘kent kültürü´ (01 Ağustos 2017 - Salı)
‘Bir nev-civansın şûh-ı cihansın´ (20 Haziran 2017 - Salı)
‘Hezarfen´ (17 Haziran 2017 - Cumartesi)
Sahibinin aynası: Hususi kütüphane (14 Haziran 2017 - Çarşamba)
Davul muhabbeti (06 Haziran 2017 - Salı)
Fâtih´in biyografisini yazmak (01 Haziran 2017 - Perşembe)
Kızılelma muhabbeti (25 Mayıs 2017 - Perşembe)
Bir Darülelhan vardı (19 Mayıs 2017 - Cuma)
‘Ben sulh adamıyım´ (15 Mayıs 2017 - Pazartesi)
Biyografi muhabbeti (03 Mayıs 2017 - Çarşamba)
‘Tebessüm İnkılâbı´ (28 Nisan 2017 - Cuma)
Renkler muhabbeti (26 Nisan 2017 - Çarşamba)
‘Bir ağaç gibi tek ve hür...´ (16 Nisan 2017 - Pazar)
Karga muhabbeti (03 Nisan 2017 - Pazartesi)
İnci Enginün´e saygı (29 Mart 2017 - Çarşamba)
İnci Enginün´e saygı (25 Mart 2017 - Cumartesi)
‘Hezarfen Çizgen´den ‘Anbean´ (14 Mart 2017 - Salı)
Ezana ve ezan şiirlerine dair (28 Şubat 2017 - Salı)
Sanat, edebiyat ve ahlâk (15 Şubat 2017 - Çarşamba)
‘Feyhaman Duran: İki Dünya Arasında´ (08 Şubat 2017 - Çarşamba)
Gazi, Serbest Fırka ve Ağaoğlu Ahmet Bey (04 Şubat 2017 - Cumartesi)
‘Zamanı Aşan Taşlar´ (29 Ocak 2017 - Pazar)
Satranç muhabbeti (23 Ocak 2017 - Pazartesi)
Refik Erduran ve Türk aydınları (16 Ocak 2017 - Pazartesi)
‘Bembeyaz bir dünyada yaşamak´ (10 Ocak 2017 - Salı)
Elveda Galata Köprüsü (05 Ocak 2017 - Perşembe)
Köprüler ve tüneller (30 Aralık 2016 - Cuma)
Yüz yıl önce neler oldu? (24 Aralık 2016 - Cumartesi)
‘Âlemde ziyâ kalmasa halk etmelisin, halk!´ (07 Aralık 2016 - Çarşamba)
Tanburî Cemil Bey ve oğlu (04 Aralık 2016 - Pazar)
‘Yangın vaaar!´ (01 Aralık 2016 - Perşembe)
‘Tarihim, şerefim, her şeyim...´ (31 Ekim 2016 - Pazartesi)
Maymuncuk kelimeler (18 Ekim 2016 - Salı)
Sivas´ta Selçuklu´yu düşünmek (07 Eylül 2016 - Çarşamba)
Tarikatlar ve siyaset (19 Ağustos 2016 - Cuma)
Yazmak ve yazarlık hakkında düşünceler (27 Haziran 2016 - Pazartesi)
Masalları bile dönüştürmek istediler (21 Haziran 2016 - Salı)
‘Kul olayım kalem tutan ellere´ (14 Haziran 2016 - Salı)
NECİP FAZIL VE AĞAÇLAR (07 Haziran 2016 - Salı)
Aydos´un ikinci fethi (04 Haziran 2016 - Cumartesi)
HARİKA BİR FOTO-BİYOGRAFİ (28 Mayıs 2016 - Cumartesi)
OSMAN HAMDİ BEY VE YEŞİL CAMİ (24 Mayıs 2016 - Salı)
Üç sofra (20 Mayıs 2016 - Cuma)
Bıyık hikayeleri (17 Mayıs 2016 - Salı)
MECAZ, KİNAYE,ALEGORİ, İRONİ. V.B. (03 Mayıs 2016 - Salı)
Sayfa:
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
Sivas için namaz vakitleri
İmsak Güneş Öğle İkindi Akşam Yatsi
06:00 07:44 12:44 15:09 17:27 18:59
Denizin dibinde incilerle taşlar karışık olarak bulunurlar, övülecek şeyler de kusur ve yanlışların arasında bulunurlar

Mevlana
Kemal Öztürk
Kemal Öztürk
Yeni bir konferans modeline ihtiyaç var
Ahmet ÖZDEMİR
Ahmet ÖZDEMİR
Sevgi güneşi Mevlana
D. Mehmet Doğan
D. Mehmet Doğan
Değerler aşınması ve ahlâkın ikamesi!
Coşkun GÖKKUŞ
Coşkun GÖKKUŞ
ROBİNHO FARKI...
İsmail Dursun
İsmail Dursun
Yiğidodan Dört Dörtlük Müsabaka
Beşir Ayvazoğlu
Beşir Ayvazoğlu
Sıradışı bir imam-hatipli: Mehmet Çebi
YUSUF KAPLAN
YUSUF KAPLAN
Aile çöküyor, toplum çatırdıyor... Nizamülmülk´ün “gece orduları” gerek bize...
Mehmet Şevket EYGİ
Mehmet Şevket EYGİ
Şerefsiz namussuz alçak rezil vs...
İBRAHİM TENEKECİ
İBRAHİM TENEKECİ
Kendini büyük görmek
İbrahim KAHVECİ
İbrahim KAHVECİ
Bankalar ne yapsın
Yusuf Ziya Ünsal
Yusuf Ziya Ünsal
Poşetleri bırakın giydiklerimize bakın!
BERAT DEMİRCİ
BERAT DEMİRCİ
KÖY TÜKENDİ TOPRAĞIMIZI KURTARIN!
Prof. Mustafa Çağrıcı
Prof. Mustafa Çağrıcı
Din eğitimimiz: Bin yıl önce, bin yıl sonra
Gülşah Akkaş Yaman
Gülşah Akkaş Yaman
Ümit kesmeyin;
MUSTAFA KUTLU
MUSTAFA KUTLU
Bilenlerle bilmeyenler
Yusuf Ziya Cömert
Yusuf Ziya Cömert
Biraz daha teori çalışalım
Ö. EMİR DOĞAN
Ö. EMİR DOĞAN
EV ÖDEVİ Mİ!...
Aydın Ünal
Aydın Ünal
Aday belirlemek artık kolay değil
Salih Tuna
Salih Tuna
Kadir Mısırlıoğlu´nun fesi, PKK´nın kalpağı
Selahattin Çerik
Selahattin Çerik
Şükürname!
Müjgan Üçer
Müjgan Üçer
SİVAS HALAYINA DURAN GENÇLER
Muzaffer Gücer
Muzaffer Gücer
SİVASIN ÇERMİKLERİ
Osman Nuri Kesici
Osman Nuri Kesici
25 Eylül Dünya Eczacılar günü...
Mahmut Erol Kılıç
Mahmut Erol Kılıç
Bilgilendirme notu
Muhsin Kaya
Muhsin Kaya
SİVAS´A SELAM YOLA DEVAM
Talha Gurbetçi
Talha Gurbetçi
OSMANLICAYA SAHİP ÇIKALIM
Yavuz Bülent Bakiler
Yavuz Bülent Bakiler
DÜŞMANIYIM ASALETİN KELİMELERDE BİLE”
Sami Akkuş
Sami Akkuş
DUA EDİN...
Ergün Diler
Ergün Diler
Kıbrıs planı
Gülşah YARLI
Gülşah YARLI
Sezona veda
Fikret ÜNSAL
Fikret ÜNSAL
DEDİKODUSU ÇIKARSA OLUR
Aziz Erdoğan
Aziz Erdoğan
ÇANAKKALE RUHU DÜNDEN DİRİDİR
Zübeyir Kamil Akkaya
Zübeyir Kamil Akkaya
Batı´ya Doğru - Taklit Bitti, Tahkik Başladı!
Salih Şahin
Salih Şahin
OSMANLI ARAPLARI NASIL SÖMÜRDÜ!
S. Emrah GÖKTAŞI
S. Emrah GÖKTAŞI
Sivil toplum
Osman Nuri KESİCİ
Osman Nuri KESİCİ