Haydarpaşa Garı ve tarih
Tarih: 13.1.2018 11:17:44 / 177okunma / 0yorum
Beşir Ayvazoğlu

Haydarpaşa Garı´nın yapıldığı tarihte, bu gar için tercih edilen mimari üslubuna aydınların herhangi bir şekilde tepki gösterip göstermediklerini hep merak etmişimdir. Bunun için devrin basınını adamakıllı taramak lazım, ama doğrusu dişe dokunur bir eleştiri yazısının bunabileceğini hiç zannetmiyorum. Mimar Kemaleddin Bey ve onun seçkin talebelerinden Sedat Çetintaş´ın bu konuda yazmış olabileceklerini düşünerek yazılarının bir araya getirildiği kitaplara baktım, ama bir şey bulamadım. Operatör Cemil Paşa´nın yıkımlarını bile büyük bir sessizlikle karşılayan aydınlar, gözlerinde çok büyüttükleri Avrupa´dan gelmiş mimarların projelerine nasıl itiraz edebilirlerdi?
Yakın zamanlara kadar Haydarpaşa Garı´nın İstanbul´un iklimine ve ve şehir estetiğine taban tabana zıt bir üslupta inşa edilen bir yapı olduğunu söylemeye cesaret eden tek aydının Yahya Kemal olduğunu zannederdim. Bu yapıyı meğerse Tevfik Fikret de hiç beğenmezmiş.
***
Önce Yahya Kemal... Aziz şairin Payitaht gazetesinde 26 Ocak 1921 tarihli ilk sayısında yayımlanmış “Kör Kazma” başlıklı önemli bir yazısı vardır. Aziz İstanbul isimli kitabına alınan bu yazıda anlattığına göre, bir gün vapurla Anadolu tarafına geçerken sohbet ettiği yabancı bir mimar, Anadolu tarafına bakarak “Ne güzel mimari!” der. Onun Haydarpaşa Garı´ndan söz ettiğini zanneden Yahya Kemal “Son senelerde yapıldı!” deyince, muhatabının yüzüne hayretle bakan mimar, “Hayır, ben o müstekreh anbarı kasdetmiyorum!” diyerek Selimiye Kışlası´nı gösterir.
Yahya Kemal, söz konusu yazısında bunları anlattıktan sonra, beyinleri “yeni” mikrobuyla aşılanmış Türklerin şehirde herhangi bir yeni binayı bu kışladan daha fazla beğendiklerini ve “kör kazma”yı kaparak yıkmadık bina bırakmadıklarını söyler ve Operatör Cemil Paşa´nın şehreminiliği sırasında yaptıklarından yakınır.
***
Tevfik Fikret´e gelince... Geçenlerde Yeşilay dergisinin 1940´larda çıkan sayılarını tarıyordum, Mazhar Osman´ın Tevfik Fikret´le ilgili hatıralarını anlattığı uzun bir yazısına rastladım. Aslında Üsküdar Halkevi´nde verdiği bir konferansın metni olan bu yazıda Mazhar Osman şunları söylüyordu:
“Galatasaray hadisesinden bir müddet sonra bir sonbahar günü Kadıköyü´nde vapur güvertesinde birbirimize tesadüf ettik. Elinde koyu kırmızı bir gonca vardı. ‘Acıbadem´den, kayınpederimden geliyordum, bahçesinde şu gülü gördüm, ne güzel renk, değil mi doktor?´ diye bana ikram etti. O zaman Haydarpaşa Garı´na baktı: ‘Şu bina mimari noktasından pek mükemmel... Lâkin şu güzel, bulunmaz koyun tabii letafetini bozduğu için yazık değil mi? Almanya´da olsa bu binayı burada yaptırmaya müsaade ederler mi? Haydarpaşa ve Kalamış koyları bakınız ne müstesna güzellik... Gelişi güzel koca binalarla bu güzel koylar sakilleştirilirse yazık değil mi?”
Bu cümleleri okuyunca hem şaşırdım, hem sevindim. Doğrusu Fikret´in “Sis” şiirinde lanetlediği İstanbul´un tarihine, kültürüne ve şehir estetiğine tamamen kayıtsız olduğunu sanırdım.
***
Kuzey Avrupa´nın soğuk ve kasvetli havasını yansıtan gar binasını Haydarpaşa sahiline konduran zihniyete ve bu binanın projesini hazırlarken İstanbul iklimini ve estetiğini yok sayan Alman mimarlara, yani Otto Ritter ve Helmuth Cuno´ya Nurettin Topçu da çok öfkelidir. 1960 yılında Türk Yurdu dergisinde yayımlanan “Milli Kültürümüz ve Garplılaşma Meselesi” başlıklı yazısında öfkesini şöyle dile getirir:
“Anadolu´nun yeşil tabiatına uç teşkil eden ince ve gülümser kıyıya Haydarpaşa Garı´nı bir mezar taşı gibi diken insafsız Alman mimarını düşünelim. Bu sahilin ve bu tabiatın mimarisi bu değildir. Bu eser sisli Garp şehirlerinin dumanlı siluetine geçirilmiş taştan kalın bir perde olabilir; ama burada, buradaki güneşe hakarettir. Bunun yanında Selimiye´yi yapan mimarın millî ruha sahip olduğunu görmemek kabil olmuyor.”
***
Peki, ne yapalım? Haydarpaşa Garı´nı yıkalım mı? Hayır, asla! Mimar Vedat Bey´in imzasını taşıyan zarif Haydarpaşa İskelesi´nin azçok yumuşattığı bu bina artık edebiyatımıza mal olmuş, İstanbul tarihinin ve kültürünün bir parçası haline gelmiştir. Elbette hizmetine gar olarak devam etmelidir. 2013 yılında İBB Meclisi´nde oy çokluğuyla benimsenen ve Haydarpaşa´nın tarihî kimliğini gözardı eden projeden isabetli bir kararla vazgeçildiğini biliyorum. Bu yılın sonunda banliyö hatlarının tamamlanacağına ve hızlı trenin de Haydarpaşa Garı´na kadar geleceğine dair açıklamaların seyahatlerinde demiryolunu tercih edenleri ne kadar sevindirdiğini tahmin edemezsiniz.
‘Akif İklîmi´
Mehmet Kemiksiz, etkileyici sesi ve geleneğin içinden süzülüp gelen tavrıyla günümüzün özellikle dinî ve tasavvufî musiki vadisinde en önemli icracılarından biridir. Musikimizin çeşitli formlarında üç yüz civarında bestesi bulunan Kemiksiz, Mehmed Akif´in otuzdan fazla şiirini de besteledi ve bu bestelerin yanı sıra, Akif´in sevdiği ve meşk ve icra ettiği eserlerle Milli Mücadele türkülerinden oluşan beş CD´lik bir albüm hazırladı. “Akif İklîmi” ismini taşıyan bu güzel albümün Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından yayımlandığını aziz okuyucularıma haber vermek isterim.

Anahtar Kelimeler: Haydarpaşa, Garı, tarih
Okuyucu Yorumları (0 yorum)
Adınız Soyadınız *
E-Posta *
 
Telefon
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Yazarın Diğer Yazıları
Eşsiz bir dost: Mustafa Çalık (15 Temmuz 2018 - Pazar)
Dergâh dergisi okurken... (08 Temmuz 2018 - Pazar)
Münevver, aydın, entelektüel (01 Temmuz 2018 - Pazar)
Semavi Eyice ve Sultan Abdülmecid´in tuğrası (13 Haziran 2018 - Çarşamba)
‘Yâr bana bir eğlence meded´ (04 Haziran 2018 - Pazartesi)
Kudüs, Mescid-i Aksa ve edebiyatımız (22 Mayıs 2018 - Salı)
Ramazan düşünceleri (13 Mayıs 2018 - Pazar)
Edebiyat tarihimiz yeniden yazılmalı (08 Mayıs 2018 - Salı)
‘Geceleyin bir ses böler uykumu´ (03 Mayıs 2018 - Perşembe)
Zulmiyye´den Adliyye´ye Yenicami (30 Nisan 2018 - Pazartesi)
Nurullah Ataç ve Tevfik Fikret (27 Nisan 2018 - Cuma)
Hayat Ağacı´ndan Bursa´da Zaman´a (19 Nisan 2018 - Perşembe)
Hekimbaşı´nın karanfilleri (18 Nisan 2018 - Çarşamba)
‘Miraciye Saklı Miras´ (14 Nisan 2018 - Cumartesi)
‘Utandım bu âciz şairliğimden´ (10 Nisan 2018 - Salı)
Leyleklerin Müslümanlığı (05 Nisan 2018 - Perşembe)
Bir sahafın dağarcığından (28 Mart 2018 - Çarşamba)
Tophane-i Âmire´de muhteşem bir sergi (08 Mart 2018 - Perşembe)
Soyadı hikâyeleri (04 Mart 2018 - Pazar)
Shaykh Tosun Bayrak Al-Jerrahi Al-Halveti (22 Şubat 2018 - Perşembe)
Sultan Abdülhamid biyografisi yazmak (19 Şubat 2018 - Pazartesi)
Cinuçen Bey´in hatıraları (15 Şubat 2018 - Perşembe)
Bir milyon kitap meselesi (11 Şubat 2018 - Pazar)
Müslümanlar, kitaplar ve kütüphaneler (05 Şubat 2018 - Pazartesi)
Haydarpaşa Garı ve tarih (25 Ocak 2018 - Perşembe)
‘Annemin Kütüphanesi´ (21 Ocak 2018 - Pazar)
Gözyaşı çeşmesi kurumasın (17 Ocak 2018 - Çarşamba)
Vampirizm ve Batı medeniyeti (09 Ocak 2018 - Salı)
İstanbul´un delifişek takvimi (04 Ocak 2018 - Perşembe)
Âkif´e, dostlarına ve dostluğa dair (01 Ocak 2018 - Pazartesi)
Annemarie Schimmel ve Mevlânâ (22 Aralık 2017 - Cuma)
Karacaahmet, Ali Fuad Başgil ve Atsız (16 Aralık 2017 - Cumartesi)
Osmanlı barışı ve Filistin (11 Aralık 2017 - Pazartesi)
Mehmet Âkif ve Nâzım Hikmet (05 Aralık 2017 - Salı)
Türkler ve Ruslar (27 Kasım 2017 - Pazartesi)
Türkler ve Ruslar (22 Kasım 2017 - Çarşamba)
‘Büyük Kedi Katliamı´ (19 Kasım 2017 - Pazar)
Milli Saraylar Resim Müzesi (13 Kasım 2017 - Pazartesi)
Nobel Edebiyat Ödülü´ne dair güftügû (08 Kasım 2017 - Çarşamba)
TOKİ´nin yeni vizyonu (05 Kasım 2017 - Pazar)
TOKİ´nin yeni vizyonu (23 Ekim 2017 - Pazartesi)
Türk tarihçiliğinin iki İsmail´i (17 Ekim 2017 - Salı)
Osmanlı bilim mirası (06 Ekim 2017 - Cuma)
Bartók, Sarısözen ve türkülerimiz (30 Eylül 2017 - Cumartesi)
Kerkük üzerine düşünceler (27 Eylül 2017 - Çarşamba)
Bienaller ve güncel sanat (21 Eylül 2017 - Perşembe)
Mardinîzadeler Şerif Mardin (17 Eylül 2017 - Pazar)
‘Hayal Şehir´in ince ressamı (13 Eylül 2017 - Çarşamba)
Malazgirt´ten İstanbul´un fethine (30 Ağustos 2017 - Çarşamba)
İstifanın üç devirdeki anlamları (25 Ağustos 2017 - Cuma)
Körleşme (21 Ağustos 2017 - Pazartesi)
“Vay benim köse sakalım” (11 Ağustos 2017 - Cuma)
‘İhtiyar´ın imparatorluğu (04 Ağustos 2017 - Cuma)
Şehir, kent ve ‘kent kültürü´ (01 Ağustos 2017 - Salı)
‘Bir nev-civansın şûh-ı cihansın´ (20 Haziran 2017 - Salı)
‘Hezarfen´ (17 Haziran 2017 - Cumartesi)
Sahibinin aynası: Hususi kütüphane (14 Haziran 2017 - Çarşamba)
Davul muhabbeti (06 Haziran 2017 - Salı)
Fâtih´in biyografisini yazmak (01 Haziran 2017 - Perşembe)
Kızılelma muhabbeti (25 Mayıs 2017 - Perşembe)
Bir Darülelhan vardı (19 Mayıs 2017 - Cuma)
‘Ben sulh adamıyım´ (15 Mayıs 2017 - Pazartesi)
Biyografi muhabbeti (03 Mayıs 2017 - Çarşamba)
‘Tebessüm İnkılâbı´ (28 Nisan 2017 - Cuma)
Renkler muhabbeti (26 Nisan 2017 - Çarşamba)
‘Bir ağaç gibi tek ve hür...´ (16 Nisan 2017 - Pazar)
Karga muhabbeti (03 Nisan 2017 - Pazartesi)
İnci Enginün´e saygı (29 Mart 2017 - Çarşamba)
İnci Enginün´e saygı (25 Mart 2017 - Cumartesi)
‘Hezarfen Çizgen´den ‘Anbean´ (14 Mart 2017 - Salı)
Ezana ve ezan şiirlerine dair (28 Şubat 2017 - Salı)
Sanat, edebiyat ve ahlâk (15 Şubat 2017 - Çarşamba)
‘Feyhaman Duran: İki Dünya Arasında´ (08 Şubat 2017 - Çarşamba)
Gazi, Serbest Fırka ve Ağaoğlu Ahmet Bey (04 Şubat 2017 - Cumartesi)
‘Zamanı Aşan Taşlar´ (29 Ocak 2017 - Pazar)
Satranç muhabbeti (23 Ocak 2017 - Pazartesi)
Refik Erduran ve Türk aydınları (16 Ocak 2017 - Pazartesi)
‘Bembeyaz bir dünyada yaşamak´ (10 Ocak 2017 - Salı)
Elveda Galata Köprüsü (05 Ocak 2017 - Perşembe)
Köprüler ve tüneller (30 Aralık 2016 - Cuma)
Yüz yıl önce neler oldu? (24 Aralık 2016 - Cumartesi)
‘Âlemde ziyâ kalmasa halk etmelisin, halk!´ (07 Aralık 2016 - Çarşamba)
Tanburî Cemil Bey ve oğlu (04 Aralık 2016 - Pazar)
‘Yangın vaaar!´ (01 Aralık 2016 - Perşembe)
‘Tarihim, şerefim, her şeyim...´ (31 Ekim 2016 - Pazartesi)
Maymuncuk kelimeler (18 Ekim 2016 - Salı)
Sivas´ta Selçuklu´yu düşünmek (07 Eylül 2016 - Çarşamba)
Tarikatlar ve siyaset (19 Ağustos 2016 - Cuma)
Yazmak ve yazarlık hakkında düşünceler (27 Haziran 2016 - Pazartesi)
Masalları bile dönüştürmek istediler (21 Haziran 2016 - Salı)
‘Kul olayım kalem tutan ellere´ (14 Haziran 2016 - Salı)
NECİP FAZIL VE AĞAÇLAR (07 Haziran 2016 - Salı)
Aydos´un ikinci fethi (04 Haziran 2016 - Cumartesi)
HARİKA BİR FOTO-BİYOGRAFİ (28 Mayıs 2016 - Cumartesi)
OSMAN HAMDİ BEY VE YEŞİL CAMİ (24 Mayıs 2016 - Salı)
Üç sofra (20 Mayıs 2016 - Cuma)
Bıyık hikayeleri (17 Mayıs 2016 - Salı)
MECAZ, KİNAYE,ALEGORİ, İRONİ. V.B. (03 Mayıs 2016 - Salı)
Sayfa:
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
Sivas için namaz vakitleri
İmsak Güneş Öğle İkindi Akşam Yatsi
06:00 07:44 12:44 15:09 17:27 18:59
Yaldızlı sözlerle erdem bağdaşmaz.

Konfüçyus