Gözyaşı çeşmesi kurumasın
Tarih: 17.1.2018 10:08:57 / 286okunma / 0yorum
Beşir Ayvazoğlu

Kırım´a ilk defa 2011 yılında gitmiştim; rahmetli Cengiz Dağcı´yı doğduğu köy olan Kızıltaş´ta toprağa vermek için o tarihte Dışişleri Bakanlığınca davet edilen yazarlar arasındaydım. Cenaze töreninden sonra Bahçesaray´a geçip Hansarayı´nı ziyaret etmiştik. Bu zarif ahşap sarayın bahçesinde, odalarında, sofalarında dolaşırken bir zamanlar burada ikamet eden hanları, mirzaları ve bunlar arasındaki iktidar kavgalarını düşündüğümü hatırlıyorum. Puşkin´in meşhur “Bahçesaray Çeşmesi” şiirine konu olan Gözyaşı Çeşmesi´ni seyrederken, bir an zannetmiştim ki, aslında bir selsebil olan bu çeşmenin lülelerinden damlayan sular, Yurdunu Kaybeden Adam´ların gözyaşlarıdır.
Kırım Tatar kültürünün beşiği olan Bahçesaray´da bir zamanlar hanların oturduğu sarayın Çeşmeli Avlusu´nda iki çeşme vardır: 1733 tarihli Altın Çeşme ve 1763 tarihli Gözyaşı Çeşmesi... Kırım Giray´ın çok sevdiği Dilara Bikeç´in ölümü üzerine yaptırdığı Gözyaşı Çeşmesi ve bu çeşmede ifadesini bulan hazin aşk hikâyesi, Hansarayı´nı ziyaret eden herkesi, özellikle şairleri derinden etkilemiştir; mesela Polonyalı Adam Mickiewicz´i ve Rus şairi Alexandre Sergeyeva Puşkin´i...
***
Moskova´da, 6 Haziran 1799 tarihinde dünyaya gelen ve Rus edebiyatının asıl kurucusu olarak kabul edilen Puşkin, baba tarafından Rusya´nın en eski ve asil ailelerinden birine mensuptu. Annesi ise Habeşistan´dan bir şekilde İstanbul´a getirilip köle olarak satılan ve daha sonra kendini Rus Çarı Büyük Petro´nun sarayında bulan bir siyahînin torunu... Soyunun Kartaca kralı Anibal´a kadar uzandığı iddia edilen siyahî İbrahim, yani Puşkin´in anne tarafından dedesi, Büyük Petro´nun himayesinde Abram Anibal adıyla generalliğe kadar yükselir. Puşkin, Büyük Petronun Arabı adlı eserinde dedesinin bu heyecan verici hikâyesini anlatmıştır.
Küçük yaşta Fransızcayı ana dili gibi öğrenen ve babasının malikânesindeki zengin kütüphanede Fransız edebiyatını keşfeden Puşkin, 1811´de, aristokratların çocukları için açılan bir koleje verilir ve buradaki öğrencilik yıllarında ismi şair olarak duyulmaya başlar. Kolejden mezun olduktan sonra Dışişleri´ne intisap eden Puşkin, bu arada muhalif bazı gizli örgütlere girerek siyasî şiirler de yazmış, şiirleri ve faaliyetleri yönetimi rahatsız edince güneye sürgün edilmiştir. Sibirya´yı boylamaktan bazı dostlarının yardımıyla kıl payı kurtulduğu söylenir.
Dört yıl süren sürgün hayatı sırasında Kafkasya ve Kırım´ı da ziyaret eden Puşkin´in hayatının bu dönemi bir hayli verimlidir: “Kafkas Esiri”, “Bahçesaray Çeşmesi” ve “Çingeneler” isimli büyük şiirlerini bu dönemde yazmış, Yevgeni Onegin romanına da başlamıştır. Puşkin, Bahçesaray´ı ziyaretinde Hansarayı´nda kalmış ve Gözyaşı Çeşmesi´nde etkilenerek yazdığı “Bahçesaray Çeşmesi”nde Kırım Giray Han´ın acıklı aşk hikâyesini şiir diliyle anlatmıştır. Bu şiir, daha sonra Boris Asafyev tarafından bale eseri olarak bestelenecek ve ilk defa 1934 yılında Leningrad´da Kirov Bale Topluluğu tarafından sahnelenecektir.
***
Rusların Bahçesaray´ın ismini Puşkin´e duydukları saygının bir nişanesi olarak değiştirmedikleri, aynı sebeple Hansarayı´nı da muhafaza ettikleri söylenir. Ne var ki son zamanlarda bu zarif sarayın restorasyon bahanesiyle tahrip edilmekte olduğuna dair haberler geliyor.
1944 yılında toplu olarak hayvan vagonlarına doldurulup Sibirya´ya sürülen Kırım Tatarlarından Sovyetler Birliği dağıldıktan sonra ana vatanlarına dönüp yerleşme imkânı bulanların Rusya Federasyonu emniyet ve yargı makamlarınca ağır bir baskı altında tutulmaları bir yana, Kırım´daki kültür mirasının sistemli bir şekilde yağmalandığı ve yok edildiği iddia ediliyor. Müzelerdeki antik İskit Hazinesi, Ayvazovski Müzesi´ndeki değerli tablolar ve pek çok tarihî eser Moskova´ya taşınmış bile.
Çarlık ve Sovyetler Birliği dönemlerinde çok sayıda cami, medrese, han ve hamam yıktırılmıştı. Günümüzde ise Puşkin´in hatırası ve restorasyon kriterleri göz ardı edilerek Hansarayı´nın tarihî kimliği yok edilmek isteniyor. Bu sarayın yapımında kullanılan üç yüz yıllık ahşap malzemeler betonarme malzemelerle değiştirilmiş ve duvarlarda hat sanatının önemli örnekleri olan yazıların yüzde yetmişi silinmiş. Çatılardaki geleneksel Tatar kiremitlerinin yerine İspanyol kiremitlerinin döşendiği, Sarayın dış duvarlarında da büyük çatlakların oluştuğu söyleniyor. Duvarlarından kar ve yağmur suları akan Han Camii´nin içi ise baştanbaşa rutubet...
***
Cumhurbaşkanımız Recep Tayip Erdoğan´a bu tatsız durumun anlatıldığı bir mektubun gönderildiğini biliyorum. Türk-İslâm kültür mirası konusunda derin bir hassasiyete sahip olan Cumhurbaşkanımızın bu meseleyle ilgileneceğinden eminim.
Gözyaşı Çeşmesi kurumasın lütfen.

Anahtar Kelimeler: Gözyaşı, çeşmesi, kurumasın
Okuyucu Yorumları (0 yorum)
Adınız Soyadınız *
E-Posta *
 
Telefon
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Yazarın Diğer Yazıları
Eşsiz bir dost: Mustafa Çalık (15 Temmuz 2018 - Pazar)
Dergâh dergisi okurken... (08 Temmuz 2018 - Pazar)
Münevver, aydın, entelektüel (01 Temmuz 2018 - Pazar)
Semavi Eyice ve Sultan Abdülmecid´in tuğrası (13 Haziran 2018 - Çarşamba)
‘Yâr bana bir eğlence meded´ (04 Haziran 2018 - Pazartesi)
Kudüs, Mescid-i Aksa ve edebiyatımız (22 Mayıs 2018 - Salı)
Ramazan düşünceleri (13 Mayıs 2018 - Pazar)
Edebiyat tarihimiz yeniden yazılmalı (08 Mayıs 2018 - Salı)
‘Geceleyin bir ses böler uykumu´ (03 Mayıs 2018 - Perşembe)
Zulmiyye´den Adliyye´ye Yenicami (30 Nisan 2018 - Pazartesi)
Nurullah Ataç ve Tevfik Fikret (27 Nisan 2018 - Cuma)
Hayat Ağacı´ndan Bursa´da Zaman´a (19 Nisan 2018 - Perşembe)
Hekimbaşı´nın karanfilleri (18 Nisan 2018 - Çarşamba)
‘Miraciye Saklı Miras´ (14 Nisan 2018 - Cumartesi)
‘Utandım bu âciz şairliğimden´ (10 Nisan 2018 - Salı)
Leyleklerin Müslümanlığı (05 Nisan 2018 - Perşembe)
Bir sahafın dağarcığından (28 Mart 2018 - Çarşamba)
Tophane-i Âmire´de muhteşem bir sergi (08 Mart 2018 - Perşembe)
Soyadı hikâyeleri (04 Mart 2018 - Pazar)
Shaykh Tosun Bayrak Al-Jerrahi Al-Halveti (22 Şubat 2018 - Perşembe)
Sultan Abdülhamid biyografisi yazmak (19 Şubat 2018 - Pazartesi)
Cinuçen Bey´in hatıraları (15 Şubat 2018 - Perşembe)
Bir milyon kitap meselesi (11 Şubat 2018 - Pazar)
Müslümanlar, kitaplar ve kütüphaneler (05 Şubat 2018 - Pazartesi)
Haydarpaşa Garı ve tarih (25 Ocak 2018 - Perşembe)
‘Annemin Kütüphanesi´ (21 Ocak 2018 - Pazar)
Haydarpaşa Garı ve tarih (13 Ocak 2018 - Cumartesi)
Vampirizm ve Batı medeniyeti (09 Ocak 2018 - Salı)
İstanbul´un delifişek takvimi (04 Ocak 2018 - Perşembe)
Âkif´e, dostlarına ve dostluğa dair (01 Ocak 2018 - Pazartesi)
Annemarie Schimmel ve Mevlânâ (22 Aralık 2017 - Cuma)
Karacaahmet, Ali Fuad Başgil ve Atsız (16 Aralık 2017 - Cumartesi)
Osmanlı barışı ve Filistin (11 Aralık 2017 - Pazartesi)
Mehmet Âkif ve Nâzım Hikmet (05 Aralık 2017 - Salı)
Türkler ve Ruslar (27 Kasım 2017 - Pazartesi)
Türkler ve Ruslar (22 Kasım 2017 - Çarşamba)
‘Büyük Kedi Katliamı´ (19 Kasım 2017 - Pazar)
Milli Saraylar Resim Müzesi (13 Kasım 2017 - Pazartesi)
Nobel Edebiyat Ödülü´ne dair güftügû (08 Kasım 2017 - Çarşamba)
TOKİ´nin yeni vizyonu (05 Kasım 2017 - Pazar)
TOKİ´nin yeni vizyonu (23 Ekim 2017 - Pazartesi)
Türk tarihçiliğinin iki İsmail´i (17 Ekim 2017 - Salı)
Osmanlı bilim mirası (06 Ekim 2017 - Cuma)
Bartók, Sarısözen ve türkülerimiz (30 Eylül 2017 - Cumartesi)
Kerkük üzerine düşünceler (27 Eylül 2017 - Çarşamba)
Bienaller ve güncel sanat (21 Eylül 2017 - Perşembe)
Mardinîzadeler Şerif Mardin (17 Eylül 2017 - Pazar)
‘Hayal Şehir´in ince ressamı (13 Eylül 2017 - Çarşamba)
Malazgirt´ten İstanbul´un fethine (30 Ağustos 2017 - Çarşamba)
İstifanın üç devirdeki anlamları (25 Ağustos 2017 - Cuma)
Körleşme (21 Ağustos 2017 - Pazartesi)
“Vay benim köse sakalım” (11 Ağustos 2017 - Cuma)
‘İhtiyar´ın imparatorluğu (04 Ağustos 2017 - Cuma)
Şehir, kent ve ‘kent kültürü´ (01 Ağustos 2017 - Salı)
‘Bir nev-civansın şûh-ı cihansın´ (20 Haziran 2017 - Salı)
‘Hezarfen´ (17 Haziran 2017 - Cumartesi)
Sahibinin aynası: Hususi kütüphane (14 Haziran 2017 - Çarşamba)
Davul muhabbeti (06 Haziran 2017 - Salı)
Fâtih´in biyografisini yazmak (01 Haziran 2017 - Perşembe)
Kızılelma muhabbeti (25 Mayıs 2017 - Perşembe)
Bir Darülelhan vardı (19 Mayıs 2017 - Cuma)
‘Ben sulh adamıyım´ (15 Mayıs 2017 - Pazartesi)
Biyografi muhabbeti (03 Mayıs 2017 - Çarşamba)
‘Tebessüm İnkılâbı´ (28 Nisan 2017 - Cuma)
Renkler muhabbeti (26 Nisan 2017 - Çarşamba)
‘Bir ağaç gibi tek ve hür...´ (16 Nisan 2017 - Pazar)
Karga muhabbeti (03 Nisan 2017 - Pazartesi)
İnci Enginün´e saygı (29 Mart 2017 - Çarşamba)
İnci Enginün´e saygı (25 Mart 2017 - Cumartesi)
‘Hezarfen Çizgen´den ‘Anbean´ (14 Mart 2017 - Salı)
Ezana ve ezan şiirlerine dair (28 Şubat 2017 - Salı)
Sanat, edebiyat ve ahlâk (15 Şubat 2017 - Çarşamba)
‘Feyhaman Duran: İki Dünya Arasında´ (08 Şubat 2017 - Çarşamba)
Gazi, Serbest Fırka ve Ağaoğlu Ahmet Bey (04 Şubat 2017 - Cumartesi)
‘Zamanı Aşan Taşlar´ (29 Ocak 2017 - Pazar)
Satranç muhabbeti (23 Ocak 2017 - Pazartesi)
Refik Erduran ve Türk aydınları (16 Ocak 2017 - Pazartesi)
‘Bembeyaz bir dünyada yaşamak´ (10 Ocak 2017 - Salı)
Elveda Galata Köprüsü (05 Ocak 2017 - Perşembe)
Köprüler ve tüneller (30 Aralık 2016 - Cuma)
Yüz yıl önce neler oldu? (24 Aralık 2016 - Cumartesi)
‘Âlemde ziyâ kalmasa halk etmelisin, halk!´ (07 Aralık 2016 - Çarşamba)
Tanburî Cemil Bey ve oğlu (04 Aralık 2016 - Pazar)
‘Yangın vaaar!´ (01 Aralık 2016 - Perşembe)
‘Tarihim, şerefim, her şeyim...´ (31 Ekim 2016 - Pazartesi)
Maymuncuk kelimeler (18 Ekim 2016 - Salı)
Sivas´ta Selçuklu´yu düşünmek (07 Eylül 2016 - Çarşamba)
Tarikatlar ve siyaset (19 Ağustos 2016 - Cuma)
Yazmak ve yazarlık hakkında düşünceler (27 Haziran 2016 - Pazartesi)
Masalları bile dönüştürmek istediler (21 Haziran 2016 - Salı)
‘Kul olayım kalem tutan ellere´ (14 Haziran 2016 - Salı)
NECİP FAZIL VE AĞAÇLAR (07 Haziran 2016 - Salı)
Aydos´un ikinci fethi (04 Haziran 2016 - Cumartesi)
HARİKA BİR FOTO-BİYOGRAFİ (28 Mayıs 2016 - Cumartesi)
OSMAN HAMDİ BEY VE YEŞİL CAMİ (24 Mayıs 2016 - Salı)
Üç sofra (20 Mayıs 2016 - Cuma)
Bıyık hikayeleri (17 Mayıs 2016 - Salı)
MECAZ, KİNAYE,ALEGORİ, İRONİ. V.B. (03 Mayıs 2016 - Salı)
Sayfa:
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
Sivas için namaz vakitleri
İmsak Güneş Öğle İkindi Akşam Yatsi
06:00 07:44 12:44 15:09 17:27 18:59
İmanın efdali: nerede olursan ol, Allah?ın (CC) seninle olduğunu bilmendir.

Hz. Muhammed