GENÇLİK UÇAR KUŞTUR İHTİYARLIK NÂÇAR İŞTİR
Tarih: 30.11.2017 17:24:38 / 741okunma / 0yorum
Müjgan Üçer

                                            

 

Yaş; doğuştan itibaren geçen ve yıl olarak  ölçülen zamandır.  Yaşamak; sağ olmak, hayatta bulunmak, hayatını devam ettirmek,  ömür sürmek, yaşlanmak ise; yaşı ilerlemek, yaşlı olmaktır.

Sivas´ta, halk bilgeliğinde; “Beşik, Eşik, Keşik”, atasözü hayatın üç önemli safhasını işaret eder. Bu özlü söz, mecazlı bir anlatımla, beşik; doğum, eşik; evlenme, keşik ise ölüm anlamında  kullanılır. (Sivas´ta hayatın  bu üç safhasına dair gelenek, görenek  ve inançlar konusundaki  çalışmam,  Beşik Eşik Keşik  adıyla yayımlanma aşamasındadır).  

İnsan ömrü, kesin sınırlarla ayrılması zor olsa da bebeklik, çocukluk, gençlik, erişkinlik, orta yaşlılık, yaş dönümü ve yaşlılık olarak birbirinden farklı bölümlere ayrılır. Yaşanılan her çağ da yaşanılmış olanların etkisiyle oluşur. Yaş kavramı dört bakımından da incelenebilir:

Takvim yaşı (Kronolojik yaş): Doğumla başlayan, gün, ay ve yıla göre olan yaştır.         

Fizyolojik yaş: Canlı organizmada organların faaliyetleriyle ilgili yaşıdır. Diğer bir söyleyişle; hekimlerin belirttiği gibi “İnsan damarları kadar yaşlıdır.”

Duygusal yaş (Emosyonel yaş): Yaşanılan olayın sonucu olarak değişiklikler ve duygulanmalar sebebiyle ortaya çıkan ruhî durumun, duygularda meydana gelen heyecan ve şiddetlenmenin göstergesidir.

 

Akıl, kavrama ve zekâ yaşı (Entelektüel yaş): Bilgi, görgü ve eğitim ile gelişerek, insanın fikrî yönünü belirleyen yaş olarak tanımlanabilir.

 

Beden,  ruh ve sosyal bakımdan sağlık yani sağlığın verdiği huzur kültürümüzde "Afiyet" olarak tanımlanır. Dünya Sağlık Örgütü de sağlığı; bedensel, ruhsal ve sosyal iyilik olarak  tanımlar. Afiyette bütün  faydalı işleri kazanmak,  tüm zararlardan kurtulmak vardır (Muâfî Esması).   Atalarımızın sağlık kuruluşlarına Darüşşifa (Şifa yurdu), Darüssıhha (Sıhhat yurdu; bu yıl 800. yaşını kutladığımız Sivas Darüşşifası´nın  (M.1217) tarihli inşâ  kitabesindeki özel adı Darüssıhha´dır)  ve Darülafiye (Çankırı Darüşşifası M.1235) adını vermeleri amaca yönelik  bir adlandırmadır.

 Ayrıca insanların gösterdikleri yaş, hissettikleri yaş ve bir de söyledikleri yaş (!) gibi  göreceli yaş kavramları unutulmamalı.

İlk gençlik döneminin başladığı on beş yaş, halk düşüncesinde  “delikanlılık” döneminin de başlangıcıdır.  Daha çok genç erkekler için kullanılan “on beşinde deli dolu, bilmez gittiği yolu” sözümüz, yaşın getirdiği aşırı davranışları belirtirken, yaşın gereği biraz hoş görülmesini de düşündürür. Burada deli sözcüğünün anlamı; coşkun, taşkın, gür anlamındadır. “Yaş yirmi (yigirmi), akıl değirmi” atasözünde ise aklın toparlandığı belirtilmek istenir.Orta yaş için de "yaş otuz, akıl topuz" denilir.  “Gençlik, kırk yaşından sonra, akşam güneşi gibidir, insanı alnından öper, gider” benzetmesi yapılır.“Güneş çatıya geldi” sözleri ise daha ileriki yaşlarda söylenir.

Yaşlanmak;  durdurulamayan biyolojik bir olaydır. Gelişen tıp ile “tıbbın zaferi” olarak bakılan, ortalama insan ömründe belirgin bir uzama sağlanmış olması, devamlı bakım görerek yaşayabilen “hastalıklı yaşlılar”  grubunu da ortaya çıkarmıştır. Bu durum ise tıpta; “mortalite´den (ölüm) morbidite´ye (hastalık) geçiş olarak ifade edilmektedir.

Yaşlılık, yani yaşlı olma hali, diğer bir ifadeyle ihtiyarlık, ihtiyar; seçme, tercih etme, katlanma, kabul etme, razı olmadır. Şemseddin Sâmi´ye göre ihtiyar; sâhibü´l-ihtiyar  “seçme hakkı  elinde bulunan kimse” tamlamasından kısaltma yoluyla  ve galat olarak ortaya çıkmış olmalıdır. İhtiyar-ı külfet; külfete katlanma olup, halkımız da şöyle söyler:  "İhtiyarlık başa külfet!"

 

 Bu konuda lâ-edri bir beyit şöyledir:    

 

Ben kendi ihtiyarımla olmadım  ihtiyar

İhtiyarlık  ihtiyar etti beni  bî-ihtiyar

 

Ferit Kâm  rubaisinde  şöyle dile getirmiş:

 

Çekilmez bir belâdır ihtiyarlık

Hele munzam olursa bir de darlık

Serîr-i izzetinde ber-karar ol

İlâhi sende kalsın böyle varlık

 

Günümüzde yaşlanmak, yaşı ilerlemek yerine "yaş alma" ifadesi de kullanılmaktadır. Eskiden yaşı ilerlemek, "kemale erme yolunda olmak" için  koca kelimesi  kullanılırdı. Halkımız da  ihtiyar yerine koca, kocamış sözcüğünü kullanır.  Yeni evlenenlere; " Allah bir yastıkta kocatsın" iyi dileğinin bir başka  söyleyiş şekli de  "Birlikte, bahtiyar ve ihtiyar olun"  temennisidir. Kocamak / kocalmak ise, yaşlanmak, güçten kuvvetten düşmektir. 

İnsanı kocatan  hususlar başlı başına bir konudur.  Bu deryâda  halkımızın söyledikleri son derece doğru  tesbitlerdir.  Sivaslı bir hanıma; "Neden kocamadın?" diye sorulduğunda şöyle cevap vermiş: "Kız saçı örmedim, ne pişireyim demedim, tavuğa bile kışe demedim".  Bu sözle, hanımları yaşlandıran şeylerin; kızı olmak (evli kızın mutlu hayatı olmaması),  geçim sıkıntısı çekmek,  insanın eşi, ailesi ve etrafıyla  iyi geçinmemek  olduğu belirtilmiştir.

Eski yaşayışımızda yaşlıların yalnız kalması diye bir hal pek yoktu. Yaşlıların yalnız bırakılması çok ayıptı. Günümüzde sadece yaşlılıktan  değil,  yaşlılıkta yalnız kalmaktan da korkulmaktadır. “Allah dipte yatırıp, kapı gözletmesin” sözü bu sebeple söylenmiş bir iyi dilek olarak dilimizde yaşıyor.

         Genellikle, insanının çabası; gençlikte eğitim-öğretim, meslek sahibi olmak, aile kurmak, çalışmak ve hep geleceğe hazırlanmaktır. Çalışarak, ömrünü, zamanını boş geçirmeyenler, iyi değerlendirenler içen yaşlılık güz mevsimine benzetilir ki  hasat mevsimidir. Kıymeti bilinen yaşlılar için  Sivas´ta "padişahın tahtında"  benzetmesi  de yapılır.

         Gençlik ve yaşlılık / kocalık / ihtiyarlık atasözlerimizde çoğu zaman birlikte kullanılmıştır. Gelecek yazıda gençlik ve yaşlılık  konusundaki  atasözlerimizden örneklere yer verilecektir.

 

Okuyucu Yorumları (0 yorum)
Adınız Soyadınız *
E-Posta *
 
Telefon
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Yazarın Diğer Yazıları
BAYRAM KOKUSU (13 Haziran 2018 - Çarşamba)
HER GÜN ÇEVRE GÜNÜ (04 Haziran 2018 - Pazartesi)
İFTAR KOKUSU (15 Mayıs 2018 - Salı)
AHMET KUTSİ TECER´İ DİNLERKEN (27 Nisan 2018 - Cuma)
IRMAKLARIN SİVAS´I (05 Mart 2018 - Pazartesi)
HZ. SÜLEYMAN PEYGAMBER VE HAYVAN EFSANELERİ (06 Kasım 2017 - Pazartesi)
"AĞIZSIZ DİLSİZ " CANLILAR (31 Ekim 2017 - Salı)
ATALAR SÖZÜ YERDE KALMAZ (17 Ekim 2017 - Salı)
Sivas´ta Komşuluk (28 Eylül 2017 - Perşembe)
Sayfa:
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
Sivas için namaz vakitleri
İmsak Güneş Öğle İkindi Akşam Yatsi
06:00 07:44 12:44 15:09 17:27 18:59
"Gördüklerim, Görmediğim yaratıcının varlığına inanmaya beni mecbur ediyor."

Aydın Ünal
Aydın Ünal
AK Parti kongresi, seçim, ekonomi
İbrahim KAHVECİ
İbrahim KAHVECİ
Küçük hesapla büyük projeleri kaçırmak
MUSTAFA KUTLU
MUSTAFA KUTLU
İnsan nereye koşuyor?
Ahmet ÖZDEMİR
Ahmet ÖZDEMİR
Hacı Bektaş
Yusuf Ziya Ünsal
Yusuf Ziya Ünsal
Hayırlı Bayramlar!..
Muzaffer Gücer
Muzaffer Gücer
BİR ÖĞRETMENİN ESERİ
Prof. Mustafa Çağrıcı
Prof. Mustafa Çağrıcı
Dinamik dindarlık
YUSUF KAPLAN
YUSUF KAPLAN
İki asırdır kendi ayağımıza kurşun sıkıyoruz, farkında mısınız?
Yusuf Ziya Cömert
Yusuf Ziya Cömert
41 dereceden 39,5´a
BERAT DEMİRCİ
BERAT DEMİRCİ
İKTASADÎ MESELLER
Talha Gurbetçi
Talha Gurbetçi
MTTB CAMİASI DERNEĞİ BASIN BİLDİRİSİ YAYINLANDI
Selahattin Çerik
Selahattin Çerik
Bana gülmeyi-doğayı anlat...
Kemal Öztürk
Kemal Öztürk
ABD´ye çok güçlü cevap nasıl verilir?
İBRAHİM TENEKECİ
İBRAHİM TENEKECİ
Onur meselesi
Beşir Ayvazoğlu
Beşir Ayvazoğlu
Rahip Brunson, Reverend Frew ve Halûk
Mahmut Erol Kılıç
Mahmut Erol Kılıç
Düşünce sentezi yapabilmek
İsmail Dursun
İsmail Dursun
Sivasspor´dan Zor da olsa Güzel Galibiyet
Gülşah Akkaş Yaman
Gülşah Akkaş Yaman
BİZE BİZİ UNUTTURMA ALLAH´IM
Yavuz Bülent Bakiler
Yavuz Bülent Bakiler
DÜŞMANIYIM ASALETİN KELİMELERDE BİLE”
Ö. EMİR DOĞAN
Ö. EMİR DOĞAN
MAARİFE, MAARİFTEN BİR “BAKAN” VAR(3)
Osman Nuri Kesici
Osman Nuri Kesici
SAĞLIKTA TATLI BALLI İŞLER GÜÇLER
Müjgan Üçer
Müjgan Üçer
BAYRAM KOKUSU
Sami Akkuş
Sami Akkuş
DUA EDİN...
Ergün Diler
Ergün Diler
Kıbrıs planı
Gülşah YARLI
Gülşah YARLI
Sezona veda
Fikret ÜNSAL
Fikret ÜNSAL
DEDİKODUSU ÇIKARSA OLUR
Salih Tuna
Salih Tuna
Sen ne sandın zibidi?
Aziz Erdoğan
Aziz Erdoğan
ÇANAKKALE RUHU DÜNDEN DİRİDİR
Muhsin Kaya
Muhsin Kaya
BU ŞEHİRDE YIKMAK MODA OLDU
Zübeyir Kamil Akkaya
Zübeyir Kamil Akkaya
Batı´ya Doğru - Taklit Bitti, Tahkik Başladı!
Salih Şahin
Salih Şahin
OSMANLI ARAPLARI NASIL SÖMÜRDÜ!
S. Emrah GÖKTAŞI
S. Emrah GÖKTAŞI
Sivil toplum
Osman Nuri KESİCİ
Osman Nuri KESİCİ