Gazi, Serbest Fırka ve Ağaoğlu Ahmet Bey
Tarih: 4.2.2017 10:03:36 / 497okunma / 0yorum
Beşir Ayvazoğlu

Şu sıralarda Cumhurbaşkanı´nın tarafsızlığı, partili olup olmaması tartışılıyor ya, ister istemez Ahmet Ağaoğlu´nun Serbest Fırka Hatıraları´nda anlattığı bir hadiseyi hatırladım. Aslında siyasî meseleler üzerine yazmaya hiç heveslenmedim ama anlatacağım hadisenin kültüre taalluk eden bir tarafı da var.

 

Serbest Cumhuriyet Fırkası, Fethi Okyar tarafından Gazi´nin -soyadı kanunu henüz çıkmadığı için o yıllarda Reisicumhur, Gazi unvanıyla anılıyordu- arzusu üzerine kuruldu, dersem malumu ilam etmiş olurum. Ağaoğlu da bu partide onun emriyle yer almıştır. Ancak Gazi, Serbest Fırka´nın kısa sürede büyük bir taraftar kitlesi kazanarak iktidara yürümeye başladığını görünce ağırlığını Cumhuriyet Halk Fırkası´ndan yana koyar. Bunun üzerine bu yeni partinin İstanbul Şubesi reisi Baltacıoğlu İsmail Hakkı Bey, “Bizim Taptığımız Mustafa Kemal” başlıklı bir fıkra yazar ve müzmin muhalif Arif Oruç´un gazetesi Yarın´ın 12 Ekim 1930 tarihli nüshasında neşreder.

 

Baltacıoğlu, Reisicumhur´u tarafsızlığa davet etmek maksadıyla yazdığı bu çok tuhaf fıkrada Phidias, Michel-Ange ve Delacroix gibi mazide kalan ressamların her halkasının natüralist, bugünkülerin anti-natüralist olduğunu, istikbalde ise sürrealist olunacağını iddia eder; ancak Ingres gibi intikal devrelerinde gelip geçmişin mirasını sırtlarında taşıyarak istikbalin imkânlarını hazırlayan ressamlar da vardır. “Tapılan Mustafa Kemal” de, Halk Fırkası´nın reisi olan değil, Ingres gibi “mazinin mirasını, yani Türk milletinin manevi kuvvetlerini taşıyan, Türk kavminin istikbalini yaratan ve Türk istikbalinde Türk milletine ebedi rehber olmak istidadını ve kuvvetini muhafaza eden Mutlak Mustafa Kemal´dir.”

 

***

 

Baltacıoğlu, bu fıkrasında Gazi´yi tarafsızlığa davet ederken aynı zamanda üzeri kapalı olarak Ankara´da benimsenen sanat anlayışını da eleştirmektedir. Gazi bu yazıdan çok rahatsız olur ve Baltacoğlu´na cevap yazma görevi, bir Çankaya sofrasında müstakbel Maarif Vekili Dr. Reşid Galib´e verilir. Hâkimiyet-i Milliye gazetesinde 15 Ekim 1930 tarihinde neşredilen yazısında, küçümseyip aşağıladığı İsmail Hakkı Bey´e, Troya savaşından dönerken gemisi parçalanan Ajax´ın sığındığı kaya parçasının üstünde ilahlara tehditler savururken dalgalara kapılıp boğulduğunu hatırlatarak aba altından sopa gösteren Reşid Galib, “Dalâlet” başlığını taşıyan bu yazısını şöyle noktalamıştır:

 

“Şair Goethe´nin, her gün ve yıllarca aynı çiçek tarlalarını sulamaya usanarak, intihar eden bahçıvan hikâyesi şüphesiz yüksek malûmunuzdur. Darülfünun´da yarın vatanı ellerinde yükseltecek aziz gençliği yetiştirmek işi size her gün aynı çiçek tarhlarını sulamaktan daha bezdirici, daha usandırıcı mı göründü?”

 

Reşid Galib, İsmail Hakkı Bey´i üzeri kapalı olarak “Daha ileri gidersen seni çiçek tarhlarını sulama zahmetinden kurtarırız!” diyerek tehdit etmiş, bu tehdidini üç yıl sonra Üniversite Reformu´nda onu da kadro dışı bırakmak suretiyle hayata geçirmişti.

 

***

 

Ağaoğlu´nun Serbet Fırka Hatıraları´nda anlattığına göre, Reisicumhur, Reşid Galib´in yazısına Baltacıoğlu´nun cevap vermemiş olmasına da çok kızmış, ikinci bir makale yazdırmıştır. Baştan sona hakaretlerle dolu makale sofrada okuduktan sonra Reisicumhur, Ağaoğlu´na “Beni müdafaa için bu makaleyi imzalar mısın?” diye sorar. Sofradaki bütün başların kendisine “Evet de!” anlamında sallandığını görünce istemeyerek “Evet imzalarım!” demek zorunda kalan Ağaoğlu, eline tutuşturulan kalemle yazıyı imzalar. İmzalatılan ikinci yazı da, Fethi Bey´e gönderilecek bir telgrafın metnidir. Bu telgrafta, Ağaoğlu, İsmail Hakkı Bey´in derhal Fırka´dan istifa edip üniversiteye dönmesi tavsiye edilmektedir.

 

İstemeyerek attığı imzalar yüzünden vicdan azabı çeken Ahmet Ağaoğlu, o gece uyuyamaz ve ertesi gün Dr. Reşid Galib´in evine giderek kendisini bu kötü durumdan kurtarmasını rica edince şu cevabı alır: “Müsterih olunuz. Telgraf ve mektup ne gitti, ne de gideceği vardır. Saat üçten sonra yazılan bu gibi yazılara ‘Gece edebiyatı´ denir ve hiçbir yere gönderilmez. Yaverler ve kâtipler bunu bilirler.” (Serbest Fırka Hatıraları, İletişim Yayınları, İstanbul 1994, s. 90-91. Reşid Galib´in yazısı da aynı eserde ek olarak yer almaktadır ).

 

Baltacıoğlu çok korkmuş olmalı ki, Hayatım (1998) adlı hatıratında ne Serbest Cumhuriyet Fırkası´yla ilişkisinden söz eder, ne Yarın´daki yazısından, ne de Atatürk´ün bu yazıya tepkisinden ve Reşid Galib´in cevabından... Yeri gelmişken İsmail Hakkı Bey´in dil devriminden sonra ismini Türkçe ses uyumuna aykırı düşmesin diye “Ismayıl” şeklinde yazdığını hatırlatmakta fayda görüyorum.

 

***

 

Kıssadan hisse: Atatürk, bazılarının zannettiği gibi tarafsız ve partisiz bir Cumhurbaşkanı değil, Cumhuriyet Halk Partisi´nin ebedî şefiydi.

 

DERKENAR

 

TANPINAR ÜZERİNE ÇALIŞMAK

Perşembe günkü yazımdan bazı dostlarım alınmış. “Tanpınar ve Oğuz Atay üzerinden prim yapmak” tabiri değerli bir okuyucuma aittir. Ben, edebiyatımızın elbette Tanpınar ve Atay´dan ibaret olmadığını, ancak büyük, her okunuşta yeni derinlikleri keşfedilen yazarların yazdıkları her şeyin önemli ve onlar hakkında sürekli çalışmanın gerekli olduğunu anlatmaya çalışmıştım. Avrupa ve Amerika´da da büyük yazarlar hakkında sayılamayacak kadar çok çalışma vardır. Özellikle Tanpınar üzerinde çalışan bütün akademisyenleri, araştırmacıları takdir ve hayranlıkla takip ediyorum. Bunun böyle bilinmesini isterim.

Anahtar Kelimeler: Gazi, Serbest, Fırka, Ağaoğlu, Ahmet
Okuyucu Yorumları (0 yorum)
Adınız Soyadınız *
E-Posta *
 
Telefon
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Yazarın Diğer Yazıları
‘Sevda bölüğünde kıdemli bir asker´ (22 Ekim 2018 - Pazartesi)
Millet bahçeleri ve Gülhane Parkı (16 Ekim 2018 - Salı)
Yunan mitolojisi ve biz (13 Ekim 2018 - Cumartesi)
Yunan mitolojisi ve biz (10 Ekim 2018 - Çarşamba)
Tatlı aşurenin acı hatırası (05 Ekim 2018 - Cuma)
‘Aylar bize hep Muharrem oldu´ (24 Eylül 2018 - Pazartesi)
‘Muhteşem ve feyizli bir başlangıç´ (26 Ağustos 2018 - Pazar)
Rahip Brunson, Reverend Frew ve Halûk (14 Ağustos 2018 - Salı)
Mütebahhir bir dost: Metin Kayahan Özgül (07 Ağustos 2018 - Salı)
Şerefiye Sarnıcı ve sanat (29 Temmuz 2018 - Pazar)
Futbol, milliyetçilik ve ırkçılık (23 Temmuz 2018 - Pazartesi)
Eşsiz bir dost: Mustafa Çalık (15 Temmuz 2018 - Pazar)
Dergâh dergisi okurken... (08 Temmuz 2018 - Pazar)
Münevver, aydın, entelektüel (01 Temmuz 2018 - Pazar)
Semavi Eyice ve Sultan Abdülmecid´in tuğrası (13 Haziran 2018 - Çarşamba)
‘Yâr bana bir eğlence meded´ (04 Haziran 2018 - Pazartesi)
Kudüs, Mescid-i Aksa ve edebiyatımız (22 Mayıs 2018 - Salı)
Ramazan düşünceleri (13 Mayıs 2018 - Pazar)
Edebiyat tarihimiz yeniden yazılmalı (08 Mayıs 2018 - Salı)
‘Geceleyin bir ses böler uykumu´ (03 Mayıs 2018 - Perşembe)
Zulmiyye´den Adliyye´ye Yenicami (30 Nisan 2018 - Pazartesi)
Nurullah Ataç ve Tevfik Fikret (27 Nisan 2018 - Cuma)
Hayat Ağacı´ndan Bursa´da Zaman´a (19 Nisan 2018 - Perşembe)
Hekimbaşı´nın karanfilleri (18 Nisan 2018 - Çarşamba)
‘Miraciye Saklı Miras´ (14 Nisan 2018 - Cumartesi)
‘Utandım bu âciz şairliğimden´ (10 Nisan 2018 - Salı)
Leyleklerin Müslümanlığı (05 Nisan 2018 - Perşembe)
Bir sahafın dağarcığından (28 Mart 2018 - Çarşamba)
Tophane-i Âmire´de muhteşem bir sergi (08 Mart 2018 - Perşembe)
Soyadı hikâyeleri (04 Mart 2018 - Pazar)
Shaykh Tosun Bayrak Al-Jerrahi Al-Halveti (22 Şubat 2018 - Perşembe)
Sultan Abdülhamid biyografisi yazmak (19 Şubat 2018 - Pazartesi)
Cinuçen Bey´in hatıraları (15 Şubat 2018 - Perşembe)
Bir milyon kitap meselesi (11 Şubat 2018 - Pazar)
Müslümanlar, kitaplar ve kütüphaneler (05 Şubat 2018 - Pazartesi)
Haydarpaşa Garı ve tarih (25 Ocak 2018 - Perşembe)
‘Annemin Kütüphanesi´ (21 Ocak 2018 - Pazar)
Gözyaşı çeşmesi kurumasın (17 Ocak 2018 - Çarşamba)
Haydarpaşa Garı ve tarih (13 Ocak 2018 - Cumartesi)
Vampirizm ve Batı medeniyeti (09 Ocak 2018 - Salı)
İstanbul´un delifişek takvimi (04 Ocak 2018 - Perşembe)
Âkif´e, dostlarına ve dostluğa dair (01 Ocak 2018 - Pazartesi)
Annemarie Schimmel ve Mevlânâ (22 Aralık 2017 - Cuma)
Karacaahmet, Ali Fuad Başgil ve Atsız (16 Aralık 2017 - Cumartesi)
Osmanlı barışı ve Filistin (11 Aralık 2017 - Pazartesi)
Mehmet Âkif ve Nâzım Hikmet (05 Aralık 2017 - Salı)
Türkler ve Ruslar (27 Kasım 2017 - Pazartesi)
Türkler ve Ruslar (22 Kasım 2017 - Çarşamba)
‘Büyük Kedi Katliamı´ (19 Kasım 2017 - Pazar)
Milli Saraylar Resim Müzesi (13 Kasım 2017 - Pazartesi)
Nobel Edebiyat Ödülü´ne dair güftügû (08 Kasım 2017 - Çarşamba)
TOKİ´nin yeni vizyonu (05 Kasım 2017 - Pazar)
TOKİ´nin yeni vizyonu (23 Ekim 2017 - Pazartesi)
Türk tarihçiliğinin iki İsmail´i (17 Ekim 2017 - Salı)
Osmanlı bilim mirası (06 Ekim 2017 - Cuma)
Bartók, Sarısözen ve türkülerimiz (30 Eylül 2017 - Cumartesi)
Kerkük üzerine düşünceler (27 Eylül 2017 - Çarşamba)
Bienaller ve güncel sanat (21 Eylül 2017 - Perşembe)
Mardinîzadeler Şerif Mardin (17 Eylül 2017 - Pazar)
‘Hayal Şehir´in ince ressamı (13 Eylül 2017 - Çarşamba)
Malazgirt´ten İstanbul´un fethine (30 Ağustos 2017 - Çarşamba)
İstifanın üç devirdeki anlamları (25 Ağustos 2017 - Cuma)
Körleşme (21 Ağustos 2017 - Pazartesi)
“Vay benim köse sakalım” (11 Ağustos 2017 - Cuma)
‘İhtiyar´ın imparatorluğu (04 Ağustos 2017 - Cuma)
Şehir, kent ve ‘kent kültürü´ (01 Ağustos 2017 - Salı)
‘Bir nev-civansın şûh-ı cihansın´ (20 Haziran 2017 - Salı)
‘Hezarfen´ (17 Haziran 2017 - Cumartesi)
Sahibinin aynası: Hususi kütüphane (14 Haziran 2017 - Çarşamba)
Davul muhabbeti (06 Haziran 2017 - Salı)
Fâtih´in biyografisini yazmak (01 Haziran 2017 - Perşembe)
Kızılelma muhabbeti (25 Mayıs 2017 - Perşembe)
Bir Darülelhan vardı (19 Mayıs 2017 - Cuma)
‘Ben sulh adamıyım´ (15 Mayıs 2017 - Pazartesi)
Biyografi muhabbeti (03 Mayıs 2017 - Çarşamba)
‘Tebessüm İnkılâbı´ (28 Nisan 2017 - Cuma)
Renkler muhabbeti (26 Nisan 2017 - Çarşamba)
‘Bir ağaç gibi tek ve hür...´ (16 Nisan 2017 - Pazar)
Karga muhabbeti (03 Nisan 2017 - Pazartesi)
İnci Enginün´e saygı (29 Mart 2017 - Çarşamba)
İnci Enginün´e saygı (25 Mart 2017 - Cumartesi)
‘Hezarfen Çizgen´den ‘Anbean´ (14 Mart 2017 - Salı)
Ezana ve ezan şiirlerine dair (28 Şubat 2017 - Salı)
Sanat, edebiyat ve ahlâk (15 Şubat 2017 - Çarşamba)
‘Feyhaman Duran: İki Dünya Arasında´ (08 Şubat 2017 - Çarşamba)
‘Zamanı Aşan Taşlar´ (29 Ocak 2017 - Pazar)
Satranç muhabbeti (23 Ocak 2017 - Pazartesi)
Refik Erduran ve Türk aydınları (16 Ocak 2017 - Pazartesi)
‘Bembeyaz bir dünyada yaşamak´ (10 Ocak 2017 - Salı)
Elveda Galata Köprüsü (05 Ocak 2017 - Perşembe)
Köprüler ve tüneller (30 Aralık 2016 - Cuma)
Yüz yıl önce neler oldu? (24 Aralık 2016 - Cumartesi)
‘Âlemde ziyâ kalmasa halk etmelisin, halk!´ (07 Aralık 2016 - Çarşamba)
Tanburî Cemil Bey ve oğlu (04 Aralık 2016 - Pazar)
‘Yangın vaaar!´ (01 Aralık 2016 - Perşembe)
‘Tarihim, şerefim, her şeyim...´ (31 Ekim 2016 - Pazartesi)
Maymuncuk kelimeler (18 Ekim 2016 - Salı)
Sivas´ta Selçuklu´yu düşünmek (07 Eylül 2016 - Çarşamba)
Tarikatlar ve siyaset (19 Ağustos 2016 - Cuma)
Yazmak ve yazarlık hakkında düşünceler (27 Haziran 2016 - Pazartesi)
Masalları bile dönüştürmek istediler (21 Haziran 2016 - Salı)
‘Kul olayım kalem tutan ellere´ (14 Haziran 2016 - Salı)
NECİP FAZIL VE AĞAÇLAR (07 Haziran 2016 - Salı)
Aydos´un ikinci fethi (04 Haziran 2016 - Cumartesi)
HARİKA BİR FOTO-BİYOGRAFİ (28 Mayıs 2016 - Cumartesi)
OSMAN HAMDİ BEY VE YEŞİL CAMİ (24 Mayıs 2016 - Salı)
Üç sofra (20 Mayıs 2016 - Cuma)
Bıyık hikayeleri (17 Mayıs 2016 - Salı)
MECAZ, KİNAYE,ALEGORİ, İRONİ. V.B. (03 Mayıs 2016 - Salı)
Sayfa:
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
Sivas için namaz vakitleri
İmsak Güneş Öğle İkindi Akşam Yatsi
06:00 07:44 12:44 15:09 17:27 18:59
Taş avı öldürmez ve düşmanı helak etmez, ancak göz çıkarır ve diş kırar.

Hz. Muhammed
YUSUF KAPLAN
YUSUF KAPLAN
Dikkat! Türkiye´nin sosyolojisi metamorfoz geçiriyor!
BERAT DEMİRCİ
BERAT DEMİRCİ
BUNLAR HEP BASİT MANTIK KURALLARIDIR
İbrahim KAHVECİ
İbrahim KAHVECİ
Sorun sadece döviz ve faiz olsa keşke
Prof. Mustafa Çağrıcı
Prof. Mustafa Çağrıcı
Ehl-i Sünnet tek tip midir?
Yusuf Ziya Cömert
Yusuf Ziya Cömert
Para görününce vicdan sıvışır
Mehmet Şevket EYGİ
Mehmet Şevket EYGİ
İslam´ın ölçütleri
İBRAHİM TENEKECİ
İBRAHİM TENEKECİ
Son günlerin dünyası
MUSTAFA KUTLU
MUSTAFA KUTLU
Âlet işler el övünür
Gülşah Akkaş Yaman
Gülşah Akkaş Yaman
Nasılsın dediklerinde
Selahattin Çerik
Selahattin Çerik
Şükürname!
İsmail Dursun
İsmail Dursun
Sivasspor´dan Beşiktaş´a Futbol Dersi
D. Mehmet Doğan
D. Mehmet Doğan
Yatay talimatlar, dikey uygulamalar!
Kemal Öztürk
Kemal Öztürk
Sessiz karşı devrim
Müjgan Üçer
Müjgan Üçer
SİVAS HALAYINA DURAN GENÇLER
Beşir Ayvazoğlu
Beşir Ayvazoğlu
TÜYAP Kitap Fuarı´na ve Selim İleri´ye dair
Yusuf Ziya Ünsal
Yusuf Ziya Ünsal
Avucunuzdaki Kelebek
Aydın Ünal
Aydın Ünal
Dikkat, PKK dönüşüyor
Ahmet ÖZDEMİR
Ahmet ÖZDEMİR
Ey ana toprağı, ey Anadolu
Muzaffer Gücer
Muzaffer Gücer
SİVASIN ÇERMİKLERİ
Ö. EMİR DOĞAN
Ö. EMİR DOĞAN
“YAZIN ÜÇ AY YATAN ÖĞRETMEN” HA!
Salih Tuna
Salih Tuna
Türk ekonomisi McKinsey´e mi emanet edildi?
Osman Nuri Kesici
Osman Nuri Kesici
25 Eylül Dünya Eczacılar günü...
Mahmut Erol Kılıç
Mahmut Erol Kılıç
Bilgilendirme notu
Muhsin Kaya
Muhsin Kaya
SİVAS´A SELAM YOLA DEVAM
Talha Gurbetçi
Talha Gurbetçi
OSMANLICAYA SAHİP ÇIKALIM
Yavuz Bülent Bakiler
Yavuz Bülent Bakiler
DÜŞMANIYIM ASALETİN KELİMELERDE BİLE”
Sami Akkuş
Sami Akkuş
DUA EDİN...
Ergün Diler
Ergün Diler
Kıbrıs planı
Gülşah YARLI
Gülşah YARLI
Sezona veda
Fikret ÜNSAL
Fikret ÜNSAL
DEDİKODUSU ÇIKARSA OLUR
Aziz Erdoğan
Aziz Erdoğan
ÇANAKKALE RUHU DÜNDEN DİRİDİR
Zübeyir Kamil Akkaya
Zübeyir Kamil Akkaya
Batı´ya Doğru - Taklit Bitti, Tahkik Başladı!
Salih Şahin
Salih Şahin
OSMANLI ARAPLARI NASIL SÖMÜRDÜ!
S. Emrah GÖKTAŞI
S. Emrah GÖKTAŞI
Sivil toplum
Osman Nuri KESİCİ
Osman Nuri KESİCİ