Edebiyat Notları-I
Tarih: 29.1.2016 10:50:05 / 793okunma / 0yorum
İbrahim KAYA

 

       Duygu, düşünce, olay, hayâl ve gözlemlerin söz veya yazıyla etkili bir biçimde ele alınıp ifade edildiği sanat dalının edebiyat olduğunu öğrenerek başladık Türk Dili ve Edebiyatı bölümü derslerine, yeni adım attığımız üniversite sıralarında…  Edebiyat ile tarih, coğrafya, felsefe, halk bilimi ve sosyoloji arasındaki ilişkiyi daha iyi kavradık, hocalarımızın edebiyat kokan ifadelerinden...

       Sözlü veya yazılı olarak ifade edilen, nazım veya nesir şeklinde ortaya konan edebi türler âleminde uzun bir yolculuğa çıktık. Bu kutlu yolculuğun her bir durağında şiir, hikâye, roman, masal, destan, tiyatro, gezi yazısı, deneme, makale, fıkra vb. türlerle karşılaştık. Şiirin zengin geçmişinde saguları, koşukları,  mesnevileri, kasideleri, gazelleri, murabbaları, şarkıları, türküleri, manileri, ninnileri, ilahileri, semaileri, koşmaları gördük. Farklı düşüncelere kapıldık sonra; bazen değişik duygular içinde gökyüzüne çıktık, bazen de huzurlu bir şekilde yeryüzünde dolaştık diyar diyar... Seçilen güzel örnekler üzerinde uzun uzun durduk ve kendimizce denemeler yaptık edebiyat âlemine katkımız olur düşüncesiyle...

       Edebî türleri öğrendikten sonra edebiyat tarihinize bir göz atalım dedik. Ana hatlarıyla edebiyatımızın; İslâmiyet Öncesi Türk Edebiyatı, İslâmî Devir Türk Edebiyatı ve Batı Etkisinde Gelişen Türk Edebiyatı olarak üçe ayrıldığını tespit ettik.

       İslâmiyet Öncesi Türk Edebiyatında VIII. yüzyıla ve daha öncesine ait sözlü ve yazılı eserlerin olduğunu öğrendik. Sözlü ürünler arasında sagu, sav, koşuk ve destanların; yazılı ürünler arasında da Orhun Abidelerinin olduğunu okuduk. Orhun Abidelerindeki ve sözlü ürünlerdeki güzellikleri, gelecek nesillere taşıdık hiç yorulmadan, usanmadan...

       VIII. yüzyılda Talas Savaşından sonra akın akın özümüze en uygun din olan İslâmiyet´i seçtikten sonra, O´nun etkisiyle O´nu anlatmak için ortaya çıkan İslâmî Devir Türk Edebiyatına düştü yolumuz... Kutadgu Bilig, Divân-ı Lügati´t-Türk, Atabetü´l Hakayık, Divân-ı Hikmet ve Manas Destanı satırlarında Türk kültürü ve İslâm´ı birleştiren ortak özellikleri yavaş yavaş görmeye başladık ve bunları geçiş dönemi eserleri olarak değerlendirdik.

       XII. yüzyılda Ahmet Yesevî ile başlayan tasavvufî düşüncenin Hacı Bektâşî Velî, Yunus Emre, Celaleddin-i Rumî, Hacı Bayramı Velî vasıtasıyla gelişimini seyrettik, dergâhlarda kâmil insan olma çalışmaları yaparken... Taptuk Emre´nin dergâhına odun taşıyıp, ilahiler söyledik. Şems-i Tebrizî ile tanıştıktan sonra hamdık, piştik ve yanarak ilahî aşkı bulduk.

       XIII. yüzyılda Hoca Dehhanî ile başlayıp XVI. Yüzyılda Fuzulî ile zirveye ulaşan, XVIII. yüzyılda son büyük şairi Şeyh Galip´i yetiştiren ve XIX. yüzyılda son bulan Divân Edebiyatında nice güzellikleri bir arada gördük. Mecazî aşk ile ilahî aşk arasında mekik dokuduk defalarca…

       Ali Şir Nevâi´de Türk dilinin güzelliklerini, Süleyman Çelebi´de peygamber sevgisini, Şeyhi´de alegoriyi, Fuzûlî´de ilimsiz şiirin temelsiz duvara benzeyeceği düşüncesini, Bâkî´de Şairler Sultanı nasıl olunduğunu, Nâbî´de hikmetli şiirin nasıl söylendiğini, Nef´î´de kaza oklarının nasıl bir son hazırladığını, Evliya Çelebi´de seyahatnâmenin inceliklerini, Peçevî´de olayların tarihe nasıl yansıdığını, Nedim´de Lale Devri´nin şarkılarını, Şeyh Galip´te Hüsn ü Aşk´ın mükemmelliğini gördük ve hafızalarımıza hiç silinmemek üzere kaydettik...

       Halk edebiyatında, halkın diliyle düşünülmüş ve söylenmiş; Yunus Emre´den ilahiler, Nasrettin Hoca´dan fıkralar, Köroğlu´ndan koçaklamalar,  Karacaoğlan´dan koşmalar, Erzurumlu Emrah´tan güzellemeler dinledik ve ağızdan ağıza gezdirdik memleketimizin her köşesinde... Tabii bu arada mani, ninni, türkü gibi Anonim Halk edebiyatı ürünlerini de unutmadık.

       XIX. yüzyılın sonlarına doğru dünya üzerindeki değişmeler edebiyatımıza da yansıdı ve yavaş yavaş Batı etkisiyle eserler vermeye başladık. Bu dönem ve sonrasını Batı Etkisinde Gelişen Türk Edebiyatı olarak adlandırıp; Tanzimat Dönemi Türk Edebiyatı, Servet-i Fünûn Edebiyatı, Fecr-i Âtî Edebiyatı, Millî Edebiyat, Millî Mücadele Dönemi Edebiyatı ve Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı olmak üzere sınıflandırdık.

       Ziya Paşa ile Şiir ve İnşâ sohbetleri katıldık, Namık Kemal ile Vatan Şairi olduk, Şinasi ile Şair Evlenmesi yaptık, Abdülhak Hâmit Tarhan ile Macera-yı Aşk yaşadık, Tevfik Fikret ile Haluk´un Defteri´ni açtık, Halit Ziya ile Mai ve Siyah´ı okuduk, Mehmet Rauf ile Eylül´de yolculuğa çıktık, Hüseyin Rahmi ile Gulyabani kovaladık, Ahmet Haşim ile O Belde´ye gittik, Mehmet Emin ile haykırdık, Ömer Seyfettin ile Bahar ve Kelebekler´in tadını çıkardık, Ziya Gökalp ile Kızıl Elma´yı aradık, Mehmet Âkif ile Çanakkale Şehitleri´ni hatırladık, Yahya Kemal ile Süleymaniye´de Bayram Sabahı´nı yaşadık, Halide Edip ile Ateşten Gömlek giydik, Yakup Kadri ile Nur Baba´ya gittik, Refik Halit Karay ile Memleket Hikâyeleri dinledik, Reşat Nuri ile Yeşil Gece´lerde dolaştık, Faruk Nafiz ile Han Duvarlarına baktık, Ahmet Hamdi Tanpınar ile Huzur´u bulduk, Sait Faik ile Son Kuşlar´ı uçurduk, Orhan Veli ile Anlatamıyorum dedik, Peyami Safa ile Matmazel Noralya´nın Koltuğu´na oturduk, Tarık Buğra ile Küçük Ağa´yı da yanımıza aldık, Necip Fazıl ile Sakarya Türküsü söyledik ve Arif Nihat Asya ile Bir Bayrak Rüzgar Bekliyor diye seslendik.

       Öz Şiir Anlayışını benimseyen Necip Fazıl Kısakürek, Ahmet Hamdi Tanpınar ve Cahit Sıtkı Tarancı´yı daha yakından tanıdık. Ziya Osman Saba, Kenan Hulusi Koray, Yaşar Nabi Nayır, Vasfi Mahir Kocatürk, Cevdet Kudret Solok, Sabri Esat Siyavuşgil ve Muammer Lütfi Bahşi´ninYedi Meşaleciler olduğunu öğrenip bunları unutmamak için “ZeKiYeVeCeSiM” diye şifreledik.

       Nazım Hikmet Ran ve Toplumcu Gerçekçi Şiir anlayışını okuduk. Beş Hececiler adlı hareketin Faruk Nafiz Çamlıbel, Enis Behiç Koryürek, Yusuf Ziya Ortaç, Halit Fahri Ozansoy ve Orhan Seyfi Orhon´dan oluştuğunu öğrenerek onları da “FEYHO” diye kodladık. Orhan Veli Kanık, Melih Cevdet Anday ve Oktay Rıfat Horozcu´yu “OMO” ile hafızalarımıza kazıyıp Garip Akımı (Birinci Yeni) temsilcileri olduklarına vakıf olduk.

       Mehmet Çınarlı, İlhan Geçer ve Yavuz Bülent Bâkiler ile Hisarcılar´ı; Attila İlhan ile Maviciler´i; Edip Cansever, İlhan Berk, Cemal Süreya, Turgut Uyar, Sezai Karakoç ve Ece Ayhan ile İkinci Yeniciler´i tanıdık. İsmini zikretmediğimiz yazarlarımızdan, şairlerimizden af dileyerek yolculuğumuzu şimdilik nihayete erdirecektik ki Halk Edebiyatının son büyük temsilcisi Âşık Veysel çıktı karşımıza. Hem çaldı hem de söyledi usta halk şairi:

“Uzun ince bir yoldayım

   Gidiyorum gündüz gece

Bilmiyorum ne haldeyim

Gidiyorum gündüz gece”

Anahtar Kelimeler: Edebiyat, Notları
Okuyucu Yorumları (0 yorum)
Adınız Soyadınız *
E-Posta *
 
Telefon
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Yazarın Diğer Yazıları
Kutlu Yolun Yolcusu: Mehmed Âkif (27 Aralık 2017 - Çarşamba)
Kudüs İslam´ındır! (16 Aralık 2017 - Cumartesi)
Dilde Birlik (31 Ekim 2017 - Salı)
Okumuyoruz! (07 Eylül 2017 - Perşembe)
15 Temmuz Ruhu (10 Temmuz 2017 - Pazartesi)
Ramazan Yazıları-VI (27 Haziran 2017 - Salı)
Ramazan Yazıları-V (10 Haziran 2017 - Cumartesi)
Ramazan Yazıları-IV (08 Haziran 2017 - Perşembe)
Ramazan Yazıları-III (03 Haziran 2017 - Cumartesi)
Ramazan Yazıları-II (31 Mayıs 2017 - Çarşamba)
Ramazan Yazıları-I (29 Mayıs 2017 - Pazartesi)
Dün, Bugün ve Yarın… (12 Nisan 2017 - Çarşamba)
Öyle mi? (20 Şubat 2017 - Pazartesi)
Ne Mutlu (14 Şubat 2017 - Salı)
Ey Halep! (03 Ocak 2017 - Salı)
Ah Halep! (29 Aralık 2016 - Perşembe)
Başaramayacaksınız! (20 Aralık 2016 - Salı)
Köy Okulları (11 Kasım 2016 - Cuma)
Eğitimde Okul-Aile İşbirliği (28 Eylül 2016 - Çarşamba)
Vatan Evladı yahut Vatan Haini Olmak! (04 Ağustos 2016 - Perşembe)
Kahraman Millet (23 Temmuz 2016 - Cumartesi)
Sivas´a Doğru (15 Temmuz 2016 - Cuma)
Hesap Günü (22 Haziran 2016 - Çarşamba)
Gazze´nin Kınalı Kuzuları (11 Mayıs 2016 - Çarşamba)
Hz. Peygamber (sav) ve Gençlik (22 Nisan 2016 - Cuma)
Edebiyat Notları-IV (17 Şubat 2016 - Çarşamba)
Edebiyat Notları-III (12 Şubat 2016 - Cuma)
Edebiyat Notları-II (05 Şubat 2016 - Cuma)
Başka Türkiye Yok (30 Ekim 2015 - Cuma)
Kurban Nedir? (22 Eylül 2015 - Salı)
Lanet Olsun Hainlere… (15 Eylül 2015 - Salı)
Muhsin Kaya ve Sivaslılar Vakfı (02 Eylül 2015 - Çarşamba)
Boş Dünya… (13 Ağustos 2015 - Perşembe)
Birlik Olmak (06 Ağustos 2015 - Perşembe)
Memleketimiz Özümüzdür (29 Temmuz 2015 - Çarşamba)
Bayram O Bayram Ola (20 Temmuz 2015 - Pazartesi)
Zulüm Asla Payidar Olamaz (14 Temmuz 2015 - Salı)
Herkes İçin Ramazan (07 Temmuz 2015 - Salı)
Ramazan Oyun ve Eğlence Ayı Değildir (03 Temmuz 2015 - Cuma)
Köy ve Şehir Ramazanları (01 Temmuz 2015 - Çarşamba)
Ramazan-ı Şerif ve Oruç Üzerine (23 Haziran 2015 - Salı)
Köyümüze Ramazan Gelince (17 Haziran 2015 - Çarşamba)
İnanarak Yaşamak (09 Haziran 2015 - Salı)
Köylerimiz (03 Haziran 2015 - Çarşamba)
Sivas Kitapları (26 Mayıs 2015 - Salı)
Sivas Benim Memleketim (19 Mayıs 2015 - Salı)
Okumuyoruz (12 Mayıs 2015 - Salı)
Şehirlerin Sultanı Sivas (05 Mayıs 2015 - Salı)
Şu Talebelik Zor İş! (28 Nisan 2015 - Salı)
Birlikte Yaşama Ahlakı (21 Nisan 2015 - Salı)
Kutlu Peygamber (14 Nisan 2015 - Salı)
Hayatı Ertelemeden Yaşamak (31 Mart 2015 - Salı)
Baharla Birlikte Gelen (25 Mart 2015 - Çarşamba)
Çanakkale... Çanakkale... (17 Mart 2015 - Salı)
Eğitim Üzerine (03 Mart 2015 - Salı)
Baharı Beklerken (23 Şubat 2015 - Pazartesi)
Bismillah! (17 Şubat 2015 - Salı)
Sayfa:
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
Sivas için namaz vakitleri
İmsak Güneş Öğle İkindi Akşam Yatsi
06:00 07:44 12:44 15:09 17:27 18:59
Aşk bir güneşe benzer, aşık olmayan gönül bir katı taşa benzer.

Yunus Emre
YUSUF KAPLAN
YUSUF KAPLAN
İlmihâlsiz Müslümanlık, çıkmaz sokaktır!
Ahmet ÖZDEMİR
Ahmet ÖZDEMİR
TÜRK ELLERİNDEN BİR KAÇ SES
Yusuf Ziya Ünsal
Yusuf Ziya Ünsal
Enflasyon ile top yekun mücadele
Kemal Öztürk
Kemal Öztürk
Cinayette fotoğrafın tamamını kaçırmayın
Aydın Ünal
Aydın Ünal
Medine´de son Cuma (2)
Mehmet Şevket EYGİ
Mehmet Şevket EYGİ
Müslümanların 24 ölümcül hatâsı
BERAT DEMİRCİ
BERAT DEMİRCİ
DEVLET A.Ş. YAHUT ÜST KURULLAR
Gülşah Akkaş Yaman
Gülşah Akkaş Yaman
Kitap kurtları
İBRAHİM TENEKECİ
İBRAHİM TENEKECİ
Siyaset ile insaniyet arasında
MUSTAFA KUTLU
MUSTAFA KUTLU
Yakışıklı ceset
Prof. Mustafa Çağrıcı
Prof. Mustafa Çağrıcı
İnsan olmak / İnsan kalmak
Yusuf Ziya Cömert
Yusuf Ziya Cömert
Kaşıkçı suikasti: Böyle bir şey olamaz!
Beşir Ayvazoğlu
Beşir Ayvazoğlu
Millet bahçeleri ve Gülhane Parkı
İbrahim KAHVECİ
İbrahim KAHVECİ
Suçlu ürünler listesi
Ö. EMİR DOĞAN
Ö. EMİR DOĞAN
HOMO DÜT DÜTÜS*
İsmail Dursun
İsmail Dursun
Kaleci ve Savunma Hataları
Salih Tuna
Salih Tuna
Türk ekonomisi McKinsey´e mi emanet edildi?
Osman Nuri Kesici
Osman Nuri Kesici
25 Eylül Dünya Eczacılar günü...
Selahattin Çerik
Selahattin Çerik
Zincir
Müjgan Üçer
Müjgan Üçer
ÇOCUĞU NE OKUTUR?
Mahmut Erol Kılıç
Mahmut Erol Kılıç
Bilgilendirme notu
Muhsin Kaya
Muhsin Kaya
SİVAS´A SELAM YOLA DEVAM
Talha Gurbetçi
Talha Gurbetçi
OSMANLICAYA SAHİP ÇIKALIM
Muzaffer Gücer
Muzaffer Gücer
BİR ÖĞRETMENİN ESERİ
Yavuz Bülent Bakiler
Yavuz Bülent Bakiler
DÜŞMANIYIM ASALETİN KELİMELERDE BİLE”
Sami Akkuş
Sami Akkuş
DUA EDİN...
Ergün Diler
Ergün Diler
Kıbrıs planı
Gülşah YARLI
Gülşah YARLI
Sezona veda
Fikret ÜNSAL
Fikret ÜNSAL
DEDİKODUSU ÇIKARSA OLUR
Aziz Erdoğan
Aziz Erdoğan
ÇANAKKALE RUHU DÜNDEN DİRİDİR
Zübeyir Kamil Akkaya
Zübeyir Kamil Akkaya
Batı´ya Doğru - Taklit Bitti, Tahkik Başladı!
Salih Şahin
Salih Şahin
OSMANLI ARAPLARI NASIL SÖMÜRDÜ!
S. Emrah GÖKTAŞI
S. Emrah GÖKTAŞI
Sivil toplum
Osman Nuri KESİCİ
Osman Nuri KESİCİ