Bir milyon kitap meselesi
Tarih: 11.2.2018 11:10:10 / 305okunma / 0yorum
Beşir Ayvazoğlu

Pazar günkü yazımda İsmail E. Erünsal hocamızın Orta Çağ İslâm Dünyasında Kitap ve Kütüphane isimli yeni kitabından söz ederken fanatiklerin kitap düşmanlığına da değinmiş ve Kardinal Ximenes´in 15. yüzyıl sonlarında İslâm´ın İspanya´daki bütün izlerini silmek amacıyla Gırnata´nın Babürremle meydanında bir milyona yakın nadide kitabı yaktırarak inanılmaz zenginlikte bir bilgi birikimini yok ettiğine dair rivayeti nakletmiştim. Değerli bir okuyucumun zekice alay ettiği bu bir milyon rakamı bana da her zaman mübalağalı gelmiştir.
Antik ve Ortaçağ´daki bütün kitapların günümüzün kitapları gibi olduğunu düşünmemek gerekir. Rulolar, küçük küçük risaleler, hatta birkaç sayfalık metinler bile kitap olarak kataloglanmış olabilir. Bu mesele üzerinde düşünürken, kütüphanemde Kitap Yakmanın Tarihi isimli bir kitabın daha bulunduğunu hatırladım. Yazarı Lucien X. Polastron. Everest´in yayımladığı kitabı dilimize Aziz Ufuk Kılıç kazandırmış.
***
Polastron´un kitabının yedinci bölümü olan “Hıristiyan Batı”nın “Katolik İspanya” başlıklı alt bölümünü gözden geçirdim. Yazar, İspanya´nın kendisi için son derece kullanışlı bir alet olarak gördüğü Engizisyon´dan ancak 1894 yılında vazgeçebildiğini, Kastilya ve Aragon kutsal evlilik bağıyla birleştikten sonra, Isabelle ve Ferdinand´ın Yahudilere ve Müslümanlara yönelik devasa bir etnik temizlik harekâtına başladıklarını, Müslümanların zorla Hıristiyanlaştırıldığını, buna rağmen Kardinal Cisneroslu Fransisco Ximenes´in uygulamayı yetersiz bularak vahşice zor kullanmaya karar verdiğini anlattıktan son şöyle devam ediyor:
“18 Aralık 1499´da üç bin Müslüman zorla vaftiz edildi, emir üzerine beraberlerinde getirdikleri tüm kitapları Granada´daki Vivarramba Meydanı´nda yakıldı, sadece Akala Üniversitesi´nin sahip çıktığı tıp incelemeleri yakılmaktan kurtuldu. Bu dev bir olaydı, Torquemada´nın 1490´da Salamanca´daki Saint-Etienne manastırında neredeyse saman altından ve suç işlediğini bile bile düzenlediği, toplamda en çok altı yüz kitabın büyücülük ve Yahudicilik suçlamasıyla imha edildiği toplu kitap yakılmasından çok daha fazla etki uyandırdı. Granada´nın tanıklarıysa -örneğin şu Peder Alcalea- arabalar dolusu muhteşem kaligrafili ve tezhipli, çoğu altın ya da gümüş köşelikli ve cepli elyazması kitabın kül olduğunu anlatır.”
Polastron´un bunları yazdıktan sonra eklediği şu cümlelere dikkatinizi çekerim:
“İmha etmek eğlencelerin en güzeli. Bu gösteri zihinleri öylesine şiddetle çarptı ki, yakılan eserlerin tahmini sayısı akıl alacak cinsten değildir: Bir ila iki milyon...”
Bu bilginin diğer kaynaklarla karşılaştırılması için düşülen dipnotta ise şu eserlerin isimleri zikredilmiş: Julián Ribera, Bibliófilos y bibliotecas en la Espana musulmana, Zaragoza 1896; Henry Karnen, Histoire de l´Inguisition espagnole, Paris, 1966.
***
Endülüs Müslümanları yapılanlara itiraz edip ayaklanınca Katolikler daha sert davranmaya karar vermiş, Aragon´a kadar bütün Müslümanları zorla vaftiz etmişlerdi. Bunun zorla yapıldığı için geçersiz bir vaftiz olduğuna söyleyenlere papazlar tarafından verilen cevap şöyleydi: “Vaftiz edilmek ya da yakılmak arasındaki nihai karar pekala hür iradeyle verilmiş bir karar sayılır!”
Lucien X. Polastron´un anlattığına göre, küçük prenses Dona Juana, 1511´de Moriskoların, yani Hıristiyanlaştırılmış Müslümanların sahip oldukları bütün kitapları teslim etmelerini emretmişti. Bu kitapların hepsi yakılarak yok edilecekti. Daha sonra Arapça, Müslüman isimleri ve kıyafetleri yasaklandı. Şaşırtıcı bir yasak daha vardı: Banyo yapmak... 1609-1614 yılları arasında da Moriskoların tamamı İspanya´dan atıldı. Tehcirden kısa süre sonra bütün bu yasaklara ve alınan tedbirlere rağmen Gırnata´daki evlerde “tuhaf harfleri ve süslemeleriyle büyücülük ve cadılık kitapları zannedilen” son derece güzel Kur´anlar başta olmak üzere çok sayıda kitap bulunmuştu.
***
Evet, böyledir ol hikâyet!
MİMAR SİNAN´IN KAFATASI MESELESİNE ZEYL
İki yıl kadar önce bu köşede, Türk Tarih Kurumu tarafından teşkil edilen bir heyetin 1 Ağustos 1935 tarihinde, Mimar Sinan´ın kafatasını Süleymaniye Camii´nin yanı başındaki mütevazı türbesinden çıkardığına dair yazılıp çizilenlerden söz etmiş ve Mimar Sedat Çetintaş´ın Yeni İstanbul gazetesinin 25 Nisan 1963 tarihli nüshasında yayımlanan bir yazısından şu paragrafı aktarmıştım.
“Büyük milletimizin şerefli evlatları, size şuracıkta kısaca Koca Sinan´dan bahsedeceğim. Koca Sinan´ın Kayserili bir Ermeni olduğu hakkındaki iddiaların mahiyetini tespit için rahmetli Atatürk´ümüz 1936 yaz mevsiminde antropoloji tetkikatı yaptırmak üzere Türk Tarih Kurumu nâmına bana Sinan´ın mezarını açtırmıştı. Emri ifa ettim. Tamamıyla kesme taştan yapılmış olan lâhdin yan tarafından toprağa girerek bir tekini çürütüp açtırdım. Buradan bir tek omzumla beraber başımı sokabildim. Ceset tamamıyla çürümüş, kafa örneğinde bir toz hâlinde toprak üstüne çökmüştü (...) Burada Sinan´ın adut denilen, omuzlardan inen kol kemiklerinin onar santim boyunda birer parça ile kafatasında üç dört santim çapında bir parça bulabilmiş ve bunları idare heyeti huzurunda antropolog dostum Şevket Aziz Kansu´ya vermiştim.”
Geçenlerde Yeni Adam dergisini tararken Ağustos 1935 tarihli 86. sayıda “Koca Sinan ve Kafatası” başlıklı kısa bir yazıya rastladım. Hem yazının diline dikkatinizi çekmek, hem de konuyla ilgilenenlere yeni bir veri sunmak için “Vır Gur” imzalı bu yazıyı imlasına hiç dokunmadan sunuyorum:
“Koca Sinan, adı üstünde, koca bir Türk ve koca bir Türk kafası… Onun ar acununun yüksek göküne ulaşmak için kurduğu kubbeler herşeyden öce kafasının gücünü gösterir. Denebilir ki Sinan´ın kafatası parçalara ayrılarak -ama kırılmadan, dökülmeden, bir bütünlükten yine bir bütünlük doğarak- her izerinin üzerine kubbe diye oturtulmuştur. Ve Sinan bu yüzlerce kafası ile yaşıyor.
Bu, Mimar Sinan´ın akıl kafası. Bir de onun bu aklı yıllarca içinde beyin olarak taşımış etten kemikten bir başı var. Şimdi bu baş ancak bir kafatası olarak duruyor. İşte geçen gün, büyük artistin mezarını açarak bu kafatasını çıkardılar, üzerinde antropolojik araştırmalar yapacaklar. Belki koca Sinan´ın kafatasında oradaki beynin nasıl işlediğini bize anlatacak izler bulunmaz, kubbelerin döne döne göklere yükselen çizgileri görülmez ve ar bu heyecan tapınaklarına kutsal ruh veren hava uçmuştur.
Yalnız, bu Sinan´ın işliyen beynini, döne döne göklere yükselen heyecanını ve onun kafasının genişliğini ve yüksekliğini kucaklıyan kubbelerinde buluyoruz.”

Anahtar Kelimeler: milyon, kitap, meselesi
Okuyucu Yorumları (0 yorum)
Adınız Soyadınız *
E-Posta *
 
Telefon
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Yazarın Diğer Yazıları
Semavi Eyice ve Sultan Abdülmecid´in tuğrası (13 Haziran 2018 - Çarşamba)
‘Yâr bana bir eğlence meded´ (04 Haziran 2018 - Pazartesi)
Kudüs, Mescid-i Aksa ve edebiyatımız (22 Mayıs 2018 - Salı)
Ramazan düşünceleri (13 Mayıs 2018 - Pazar)
Edebiyat tarihimiz yeniden yazılmalı (08 Mayıs 2018 - Salı)
‘Geceleyin bir ses böler uykumu´ (03 Mayıs 2018 - Perşembe)
Zulmiyye´den Adliyye´ye Yenicami (30 Nisan 2018 - Pazartesi)
Nurullah Ataç ve Tevfik Fikret (27 Nisan 2018 - Cuma)
Hayat Ağacı´ndan Bursa´da Zaman´a (19 Nisan 2018 - Perşembe)
Hekimbaşı´nın karanfilleri (18 Nisan 2018 - Çarşamba)
‘Miraciye Saklı Miras´ (14 Nisan 2018 - Cumartesi)
‘Utandım bu âciz şairliğimden´ (10 Nisan 2018 - Salı)
Leyleklerin Müslümanlığı (05 Nisan 2018 - Perşembe)
Bir sahafın dağarcığından (28 Mart 2018 - Çarşamba)
Tophane-i Âmire´de muhteşem bir sergi (08 Mart 2018 - Perşembe)
Soyadı hikâyeleri (04 Mart 2018 - Pazar)
Shaykh Tosun Bayrak Al-Jerrahi Al-Halveti (22 Şubat 2018 - Perşembe)
Sultan Abdülhamid biyografisi yazmak (19 Şubat 2018 - Pazartesi)
Cinuçen Bey´in hatıraları (15 Şubat 2018 - Perşembe)
Müslümanlar, kitaplar ve kütüphaneler (05 Şubat 2018 - Pazartesi)
Haydarpaşa Garı ve tarih (25 Ocak 2018 - Perşembe)
‘Annemin Kütüphanesi´ (21 Ocak 2018 - Pazar)
Gözyaşı çeşmesi kurumasın (17 Ocak 2018 - Çarşamba)
Haydarpaşa Garı ve tarih (13 Ocak 2018 - Cumartesi)
Vampirizm ve Batı medeniyeti (09 Ocak 2018 - Salı)
İstanbul´un delifişek takvimi (04 Ocak 2018 - Perşembe)
Âkif´e, dostlarına ve dostluğa dair (01 Ocak 2018 - Pazartesi)
Annemarie Schimmel ve Mevlânâ (22 Aralık 2017 - Cuma)
Karacaahmet, Ali Fuad Başgil ve Atsız (16 Aralık 2017 - Cumartesi)
Osmanlı barışı ve Filistin (11 Aralık 2017 - Pazartesi)
Mehmet Âkif ve Nâzım Hikmet (05 Aralık 2017 - Salı)
Türkler ve Ruslar (27 Kasım 2017 - Pazartesi)
Türkler ve Ruslar (22 Kasım 2017 - Çarşamba)
‘Büyük Kedi Katliamı´ (19 Kasım 2017 - Pazar)
Milli Saraylar Resim Müzesi (13 Kasım 2017 - Pazartesi)
Nobel Edebiyat Ödülü´ne dair güftügû (08 Kasım 2017 - Çarşamba)
TOKİ´nin yeni vizyonu (05 Kasım 2017 - Pazar)
TOKİ´nin yeni vizyonu (23 Ekim 2017 - Pazartesi)
Türk tarihçiliğinin iki İsmail´i (17 Ekim 2017 - Salı)
Osmanlı bilim mirası (06 Ekim 2017 - Cuma)
Bartók, Sarısözen ve türkülerimiz (30 Eylül 2017 - Cumartesi)
Kerkük üzerine düşünceler (27 Eylül 2017 - Çarşamba)
Bienaller ve güncel sanat (21 Eylül 2017 - Perşembe)
Mardinîzadeler Şerif Mardin (17 Eylül 2017 - Pazar)
‘Hayal Şehir´in ince ressamı (13 Eylül 2017 - Çarşamba)
Malazgirt´ten İstanbul´un fethine (30 Ağustos 2017 - Çarşamba)
İstifanın üç devirdeki anlamları (25 Ağustos 2017 - Cuma)
Körleşme (21 Ağustos 2017 - Pazartesi)
“Vay benim köse sakalım” (11 Ağustos 2017 - Cuma)
‘İhtiyar´ın imparatorluğu (04 Ağustos 2017 - Cuma)
Şehir, kent ve ‘kent kültürü´ (01 Ağustos 2017 - Salı)
‘Bir nev-civansın şûh-ı cihansın´ (20 Haziran 2017 - Salı)
‘Hezarfen´ (17 Haziran 2017 - Cumartesi)
Sahibinin aynası: Hususi kütüphane (14 Haziran 2017 - Çarşamba)
Davul muhabbeti (06 Haziran 2017 - Salı)
Fâtih´in biyografisini yazmak (01 Haziran 2017 - Perşembe)
Kızılelma muhabbeti (25 Mayıs 2017 - Perşembe)
Bir Darülelhan vardı (19 Mayıs 2017 - Cuma)
‘Ben sulh adamıyım´ (15 Mayıs 2017 - Pazartesi)
Biyografi muhabbeti (03 Mayıs 2017 - Çarşamba)
‘Tebessüm İnkılâbı´ (28 Nisan 2017 - Cuma)
Renkler muhabbeti (26 Nisan 2017 - Çarşamba)
‘Bir ağaç gibi tek ve hür...´ (16 Nisan 2017 - Pazar)
Karga muhabbeti (03 Nisan 2017 - Pazartesi)
İnci Enginün´e saygı (29 Mart 2017 - Çarşamba)
İnci Enginün´e saygı (25 Mart 2017 - Cumartesi)
‘Hezarfen Çizgen´den ‘Anbean´ (14 Mart 2017 - Salı)
Ezana ve ezan şiirlerine dair (28 Şubat 2017 - Salı)
Sanat, edebiyat ve ahlâk (15 Şubat 2017 - Çarşamba)
‘Feyhaman Duran: İki Dünya Arasında´ (08 Şubat 2017 - Çarşamba)
Gazi, Serbest Fırka ve Ağaoğlu Ahmet Bey (04 Şubat 2017 - Cumartesi)
‘Zamanı Aşan Taşlar´ (29 Ocak 2017 - Pazar)
Satranç muhabbeti (23 Ocak 2017 - Pazartesi)
Refik Erduran ve Türk aydınları (16 Ocak 2017 - Pazartesi)
‘Bembeyaz bir dünyada yaşamak´ (10 Ocak 2017 - Salı)
Elveda Galata Köprüsü (05 Ocak 2017 - Perşembe)
Köprüler ve tüneller (30 Aralık 2016 - Cuma)
Yüz yıl önce neler oldu? (24 Aralık 2016 - Cumartesi)
‘Âlemde ziyâ kalmasa halk etmelisin, halk!´ (07 Aralık 2016 - Çarşamba)
Tanburî Cemil Bey ve oğlu (04 Aralık 2016 - Pazar)
‘Yangın vaaar!´ (01 Aralık 2016 - Perşembe)
‘Tarihim, şerefim, her şeyim...´ (31 Ekim 2016 - Pazartesi)
Maymuncuk kelimeler (18 Ekim 2016 - Salı)
Sivas´ta Selçuklu´yu düşünmek (07 Eylül 2016 - Çarşamba)
Tarikatlar ve siyaset (19 Ağustos 2016 - Cuma)
Yazmak ve yazarlık hakkında düşünceler (27 Haziran 2016 - Pazartesi)
Masalları bile dönüştürmek istediler (21 Haziran 2016 - Salı)
‘Kul olayım kalem tutan ellere´ (14 Haziran 2016 - Salı)
NECİP FAZIL VE AĞAÇLAR (07 Haziran 2016 - Salı)
Aydos´un ikinci fethi (04 Haziran 2016 - Cumartesi)
HARİKA BİR FOTO-BİYOGRAFİ (28 Mayıs 2016 - Cumartesi)
OSMAN HAMDİ BEY VE YEŞİL CAMİ (24 Mayıs 2016 - Salı)
Üç sofra (20 Mayıs 2016 - Cuma)
Bıyık hikayeleri (17 Mayıs 2016 - Salı)
MECAZ, KİNAYE,ALEGORİ, İRONİ. V.B. (03 Mayıs 2016 - Salı)
Sayfa:
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
Sivas için namaz vakitleri
İmsak Güneş Öğle İkindi Akşam Yatsi
06:00 07:44 12:44 15:09 17:27 18:59
İlim irfan mürşittir karanlıkları boğar. İnsanları cehalet, gaflet bunaltıp boğar?

Hacı Bektaşı Veli