Bezmârâ´dan Dolmabahçe´de 17. yüzyıl musikisi
Tarih: 6.11.2018 00:00:01 / 294okunma / 0yorum
Beşir Ayvazoğlu

Önceki gece, Dolmabahçe Sarayı Meşkhanesi´nde Bezmârâ Topluluğu´nun “Mecmua-i Ali Ufkî´den Saz ü Söz” isimli konseri vardı. Sadece bir kemençe virtüozu değil, aynı zamanda bestekâr, müzikolog, organolog ve luthier olan Fikret Karakaya tarafından 1996 yılında kurulan ve yönetilen topluluk, bu 19. yüzyıl yapısını 17. yüzyılın sesleriyle doldurdu. Konser sırasında yanımda oturan Mehmet Güntekin´e, “Keşke,” dedim, “bu konser Dolmabahçe´nin rokoko kalem işleriyle bezeli bu Avrupaî salonunda değil, Topkapı Sarayı´nda, kandil ve şamdanlarla aydınlatılmış loş bir mekânda verilseydi… Kendimizi herhalde tayy-i zaman etmiş gibi hissederdik!”
***
Klasik eserlerin, bestelendikleri dönemin sazları kullanılarak yine o dönemin teknik ve üslûbuyla icra edilmesine (historicaly informed performance) yönelik araştırma ve çalışmalar Avrupa´da elli-altmış yıl önce başlamıştı. Bizde bu icra tarzı için ilk harekete geçen ve 1996 yılında bir proje hazırlayarak Fransız Anadolu Araştırmaları Merkezi´ne sunan Fikret Karakaya oldu. O tarihte Enstitü´nün başkanı olan Stefanos Yerasimos ve Amerikalı müzikolog Walter Feldman´ın desteğiyle projesini hayata geçiren Fikret Bey, hiçbir müze veya koleksiyonda bulunmayan çeng, şehrud, Osmanlı saray kopuzu, metal telli kanun, armudî tanbur, yanaklı ud gibi, çoğu üç yüz yıldır kullanılmayan ve nasıl çalındıkların bilinmeyen sazların minyatürler ve yazılı kaynaklardaki bilgilerden hareketle yeniden üretilmesini sağladı. Bu sazların çoğunun modern bir hezarfen olan Fikret Bey tarafından bizzat imal edildiğini de kaydetmeyi gerekli görüyorum.
Proje kendilerine teklif götürülen sanatçılar tarafından da heyecanla benimsenince Bezmârâ Topluluğu doğmuş oldu. Fikret Bey, çeng çalma tekniğini ihya etmiş, Tanburî Birol Yayla kopuzu eline alır almaz çalmaya başlamış, Kemancı Kemal Caba kemançede pek zorlanmamış, Udî Osman Kışlıkçı şehrud ile hemen bütünleşmiş, Blokflütçü Turgay Başar son derece zor bir saz olan mistrali yenmeyi başarmış, Udî Akgün Çöl, yanaklı udu hiç yadırgamamış, bir süredir modern santur çalan Kanuni İhsan Özer eski kanunda hiç zorlanmamış, Kudümzen Kâmil Bilgin de eski usullere çabucak alışmıştı.
***
Fikret Karakaya´nın hem yönettiği hem çeng çaldığı Bezmârâ, dinleyici önüne ilk defa 16 Ocak 1998´de Fransız Sarayı´nda çıktı; daha sonra yurt içinde ve dışında birçok konser verdi. “Splendours of Topkapi” (Topkapı´nın İhtişamı) adlı ilk albümü Fransa´da yayımlandı. İkinci albüm “Yitik Sesin Peşinde” ismini taşıyordu. Bu albümde, Dimitri Kantemir tarafından notaya alınmış ve üç yüz yıldır hiç çalınmamış eserler yer almaktadır.
Kantemir´in Edvar´ından sonra Ali Ufkî Bey´in Mecmûa-i Sâz ü Söz isimli yazmasındaki 16. ve 17. yüzyıl besteleri üzerinde çalışmaya başlayan Bezmârâ, “Mecmûa´dan Saz ve Söz” adlı üçüncü albümünde Ali Ufkî´nin yazmasından alınmış 30´u aşkın sözlü ve sözsüz eseri seslendirdi. “Fasl-ı Kadim” isimli iki albümün ardından Walter Feldman´ın Osmanlı Saray Musikisi (Music of the Ottoman Court) başlıklı kitabı için aynı isimle bir albüm daha yapan Bezmârâ´nın III. Selim devri sazları olan sinekemanı, santur, tanbur ve neyin bir arada kullanıldığı “Tanburi İsak” albümü ise 2005 yılında Yunanistan´da yayımlandı.
Daha sonra “17. Yüzyıl İstanbul´unda Musiki” ve “Enderun´da Bir Polonyalı” albümlerini çıkaran Bezmârâ´nın geçen yıl yayımlanan son albümü “Tarab-ı Kevser” ismini taşıyor.
“Tarab-ı Kevser”, 2016 yılı sonlarında bu köşede, “Kevserî Mecmuası Artık Efsane Değil” başlıklı yazımda sözünü ettiğim Kevserî Mecmuası´ndan seçilmiş on iki eserden oluşuyor. Bu albümle musikimizin 18. yüzyılına bir kapı açan Bezmârâ´nın Fransız Kültür Merkezi´nden gördüğü desteği Türkiye´de hiçbir kurumdan görmediğini kaydetmek zorundayım.
***
Mecmua-i Saz ü Söz´ün müellifi Ali Ufkî Bey (1610-1675), bilindiği gibi, Polonyalı (Leh) bir mühtedidir ve asıl ismi Albert Bobowski´dir. Bir savaşta Osmanlılara esir düşen ve kabiliyetleri fark edilerek Enderun´a alınıp yetiştirilen Bobowski´nin on yedi dil bildiği ve bu meziyeti sayesinde Divân-ı Hümâyun baştercümanlığında bulunduğu söylenmektedir. Orijinal yazma nüshaları Fransa´da Biblitheque Nationale ve İngiltere´de British Museum´da bulunan eserleri Türk tarihi, kültürü ve özellikle musiki tarihimiz açısından son derece önemli kaynaklardır.
Bu yazının başında sözünü ettiğim konserde, Ali Ufkî´nin Mecmua-i Saz ü Söz´ünden Uşşak, Acem, Neva ve Hüseyni makamlarında peşrevler, ilahiler, semailer ve varsağılar dinledik. Eski sazlar ve bu sazlardan taşıp Tanpınar´ın “tam klasik devrimiz” dediği 17. yüzyıldan haberler getiren nağmeler, Dolmabahçe´nin alafranga atmosferiyle pek uyuşmasa da, musiki, bir süre sonra saltanatını ilan edip kendi atmosferini yarattı. İki saat boyunca, Ali Ufkî´nin açtığı kapıdan Itrî´nin, Hâfız Post´un Nazîm´in ses dünyasında gezindik.
***
Son konser için Medhal Salonu´nun değil Meşkhane´nin tercih edilmesi isabetli bir karardır. Başkalarını bilmem ama, ben, konseri dinlerken bir ara Hacı Arif Bey´in bu salonda gezinmiş olabileceğini düşünerek heyecanlandım. Kim bilir, belki de ruhu o sırada bizimle birlikte Bezmârâ Topluluğu´nu dinliyordu.
Bu yazı, Şule Gürbüz´den söz edilmezse eksik kalacaktır. Dolmabahçe Sarayı´nda Saat Müzesi´ni kuran bir mekanik saat ustası, çok önemli bir hikâye yazarı ve gerçek bir entelektüel olan Şule Gürbüz, aynı zamanda derin bir musiki kültürüne sahip genç bir hanımdır ve Saray´da bir gelenek haline gelen konserlerin mimarı odur.

Anahtar Kelimeler: Bezm, Dolmabahçe, yüzyıl, musikisi
Okuyucu Yorumları (0 yorum)
Adınız Soyadınız *
E-Posta *
 
Telefon
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Yazarın Diğer Yazıları
Mozart ve Beethoven dinlemek (17 Ocak 2019 - Perşembe)
‘Namık Kemal´in Hürriyet Gazetesi´ (02 Ocak 2019 - Çarşamba)
Mehmed Âkif ve Yozgatlı İhsan Efendi (25 Aralık 2018 - Salı)
Müslüm Baba (10 Aralık 2018 - Pazartesi)
Haydi dostlar, Merih´e… (05 Aralık 2018 - Çarşamba)
Doktor Bey´in işleri (19 Kasım 2018 - Pazartesi)
‘Sevda bölüğünde kıdemli bir asker´ (22 Ekim 2018 - Pazartesi)
Millet bahçeleri ve Gülhane Parkı (16 Ekim 2018 - Salı)
Yunan mitolojisi ve biz (13 Ekim 2018 - Cumartesi)
Yunan mitolojisi ve biz (10 Ekim 2018 - Çarşamba)
Tatlı aşurenin acı hatırası (05 Ekim 2018 - Cuma)
‘Aylar bize hep Muharrem oldu´ (24 Eylül 2018 - Pazartesi)
‘Muhteşem ve feyizli bir başlangıç´ (26 Ağustos 2018 - Pazar)
Rahip Brunson, Reverend Frew ve Halûk (14 Ağustos 2018 - Salı)
Mütebahhir bir dost: Metin Kayahan Özgül (07 Ağustos 2018 - Salı)
Şerefiye Sarnıcı ve sanat (29 Temmuz 2018 - Pazar)
Futbol, milliyetçilik ve ırkçılık (23 Temmuz 2018 - Pazartesi)
Eşsiz bir dost: Mustafa Çalık (15 Temmuz 2018 - Pazar)
Dergâh dergisi okurken... (08 Temmuz 2018 - Pazar)
Münevver, aydın, entelektüel (01 Temmuz 2018 - Pazar)
Semavi Eyice ve Sultan Abdülmecid´in tuğrası (13 Haziran 2018 - Çarşamba)
‘Yâr bana bir eğlence meded´ (04 Haziran 2018 - Pazartesi)
Kudüs, Mescid-i Aksa ve edebiyatımız (22 Mayıs 2018 - Salı)
Ramazan düşünceleri (13 Mayıs 2018 - Pazar)
Edebiyat tarihimiz yeniden yazılmalı (08 Mayıs 2018 - Salı)
‘Geceleyin bir ses böler uykumu´ (03 Mayıs 2018 - Perşembe)
Zulmiyye´den Adliyye´ye Yenicami (30 Nisan 2018 - Pazartesi)
Nurullah Ataç ve Tevfik Fikret (27 Nisan 2018 - Cuma)
Hayat Ağacı´ndan Bursa´da Zaman´a (19 Nisan 2018 - Perşembe)
Hekimbaşı´nın karanfilleri (18 Nisan 2018 - Çarşamba)
‘Miraciye Saklı Miras´ (14 Nisan 2018 - Cumartesi)
‘Utandım bu âciz şairliğimden´ (10 Nisan 2018 - Salı)
Leyleklerin Müslümanlığı (05 Nisan 2018 - Perşembe)
Bir sahafın dağarcığından (28 Mart 2018 - Çarşamba)
Tophane-i Âmire´de muhteşem bir sergi (08 Mart 2018 - Perşembe)
Soyadı hikâyeleri (04 Mart 2018 - Pazar)
Shaykh Tosun Bayrak Al-Jerrahi Al-Halveti (22 Şubat 2018 - Perşembe)
Sultan Abdülhamid biyografisi yazmak (19 Şubat 2018 - Pazartesi)
Cinuçen Bey´in hatıraları (15 Şubat 2018 - Perşembe)
Bir milyon kitap meselesi (11 Şubat 2018 - Pazar)
Müslümanlar, kitaplar ve kütüphaneler (05 Şubat 2018 - Pazartesi)
Haydarpaşa Garı ve tarih (25 Ocak 2018 - Perşembe)
‘Annemin Kütüphanesi´ (21 Ocak 2018 - Pazar)
Gözyaşı çeşmesi kurumasın (17 Ocak 2018 - Çarşamba)
Haydarpaşa Garı ve tarih (13 Ocak 2018 - Cumartesi)
Vampirizm ve Batı medeniyeti (09 Ocak 2018 - Salı)
İstanbul´un delifişek takvimi (04 Ocak 2018 - Perşembe)
Âkif´e, dostlarına ve dostluğa dair (01 Ocak 2018 - Pazartesi)
Annemarie Schimmel ve Mevlânâ (22 Aralık 2017 - Cuma)
Karacaahmet, Ali Fuad Başgil ve Atsız (16 Aralık 2017 - Cumartesi)
Osmanlı barışı ve Filistin (11 Aralık 2017 - Pazartesi)
Mehmet Âkif ve Nâzım Hikmet (05 Aralık 2017 - Salı)
Türkler ve Ruslar (27 Kasım 2017 - Pazartesi)
Türkler ve Ruslar (22 Kasım 2017 - Çarşamba)
‘Büyük Kedi Katliamı´ (19 Kasım 2017 - Pazar)
Milli Saraylar Resim Müzesi (13 Kasım 2017 - Pazartesi)
Nobel Edebiyat Ödülü´ne dair güftügû (08 Kasım 2017 - Çarşamba)
TOKİ´nin yeni vizyonu (05 Kasım 2017 - Pazar)
TOKİ´nin yeni vizyonu (23 Ekim 2017 - Pazartesi)
Türk tarihçiliğinin iki İsmail´i (17 Ekim 2017 - Salı)
Osmanlı bilim mirası (06 Ekim 2017 - Cuma)
Bartók, Sarısözen ve türkülerimiz (30 Eylül 2017 - Cumartesi)
Kerkük üzerine düşünceler (27 Eylül 2017 - Çarşamba)
Bienaller ve güncel sanat (21 Eylül 2017 - Perşembe)
Mardinîzadeler Şerif Mardin (17 Eylül 2017 - Pazar)
‘Hayal Şehir´in ince ressamı (13 Eylül 2017 - Çarşamba)
Malazgirt´ten İstanbul´un fethine (30 Ağustos 2017 - Çarşamba)
İstifanın üç devirdeki anlamları (25 Ağustos 2017 - Cuma)
Körleşme (21 Ağustos 2017 - Pazartesi)
“Vay benim köse sakalım” (11 Ağustos 2017 - Cuma)
‘İhtiyar´ın imparatorluğu (04 Ağustos 2017 - Cuma)
Şehir, kent ve ‘kent kültürü´ (01 Ağustos 2017 - Salı)
‘Bir nev-civansın şûh-ı cihansın´ (20 Haziran 2017 - Salı)
‘Hezarfen´ (17 Haziran 2017 - Cumartesi)
Sahibinin aynası: Hususi kütüphane (14 Haziran 2017 - Çarşamba)
Davul muhabbeti (06 Haziran 2017 - Salı)
Fâtih´in biyografisini yazmak (01 Haziran 2017 - Perşembe)
Kızılelma muhabbeti (25 Mayıs 2017 - Perşembe)
Bir Darülelhan vardı (19 Mayıs 2017 - Cuma)
‘Ben sulh adamıyım´ (15 Mayıs 2017 - Pazartesi)
Biyografi muhabbeti (03 Mayıs 2017 - Çarşamba)
‘Tebessüm İnkılâbı´ (28 Nisan 2017 - Cuma)
Renkler muhabbeti (26 Nisan 2017 - Çarşamba)
‘Bir ağaç gibi tek ve hür...´ (16 Nisan 2017 - Pazar)
Karga muhabbeti (03 Nisan 2017 - Pazartesi)
İnci Enginün´e saygı (29 Mart 2017 - Çarşamba)
İnci Enginün´e saygı (25 Mart 2017 - Cumartesi)
‘Hezarfen Çizgen´den ‘Anbean´ (14 Mart 2017 - Salı)
Ezana ve ezan şiirlerine dair (28 Şubat 2017 - Salı)
Sanat, edebiyat ve ahlâk (15 Şubat 2017 - Çarşamba)
‘Feyhaman Duran: İki Dünya Arasında´ (08 Şubat 2017 - Çarşamba)
Gazi, Serbest Fırka ve Ağaoğlu Ahmet Bey (04 Şubat 2017 - Cumartesi)
‘Zamanı Aşan Taşlar´ (29 Ocak 2017 - Pazar)
Satranç muhabbeti (23 Ocak 2017 - Pazartesi)
Refik Erduran ve Türk aydınları (16 Ocak 2017 - Pazartesi)
‘Bembeyaz bir dünyada yaşamak´ (10 Ocak 2017 - Salı)
Elveda Galata Köprüsü (05 Ocak 2017 - Perşembe)
Köprüler ve tüneller (30 Aralık 2016 - Cuma)
Yüz yıl önce neler oldu? (24 Aralık 2016 - Cumartesi)
‘Âlemde ziyâ kalmasa halk etmelisin, halk!´ (07 Aralık 2016 - Çarşamba)
Tanburî Cemil Bey ve oğlu (04 Aralık 2016 - Pazar)
‘Yangın vaaar!´ (01 Aralık 2016 - Perşembe)
‘Tarihim, şerefim, her şeyim...´ (31 Ekim 2016 - Pazartesi)
Maymuncuk kelimeler (18 Ekim 2016 - Salı)
Sivas´ta Selçuklu´yu düşünmek (07 Eylül 2016 - Çarşamba)
Tarikatlar ve siyaset (19 Ağustos 2016 - Cuma)
Yazmak ve yazarlık hakkında düşünceler (27 Haziran 2016 - Pazartesi)
Masalları bile dönüştürmek istediler (21 Haziran 2016 - Salı)
‘Kul olayım kalem tutan ellere´ (14 Haziran 2016 - Salı)
NECİP FAZIL VE AĞAÇLAR (07 Haziran 2016 - Salı)
Aydos´un ikinci fethi (04 Haziran 2016 - Cumartesi)
HARİKA BİR FOTO-BİYOGRAFİ (28 Mayıs 2016 - Cumartesi)
OSMAN HAMDİ BEY VE YEŞİL CAMİ (24 Mayıs 2016 - Salı)
Üç sofra (20 Mayıs 2016 - Cuma)
Bıyık hikayeleri (17 Mayıs 2016 - Salı)
MECAZ, KİNAYE,ALEGORİ, İRONİ. V.B. (03 Mayıs 2016 - Salı)
Sayfa:
İbrahim Tenekeci
İbrahim Tenekeci
Siyaset ile samimiyet arasında
Yusuf Kaplan
Yusuf Kaplan
Türkiye´nin önündeki takoz: FETÖ zihniyeti!
Beşir Ayvazoğlu
Beşir Ayvazoğlu
‘Ben bir Türk´üm, dinim, cinsim uludur´
Yusuf Ziya Ünsal
Yusuf Ziya Ünsal
Bir Yıldız Daha Kaydı
D. Mehmet Doğan
D. Mehmet Doğan
Atatürkçü düşünmek!
İbrahim Kahveci
İbrahim Kahveci
Finansal coşkunun anlamı
Mehmet Şevket Eygi
Mehmet Şevket Eygi
Dinin içinin boşaltılması
Berat Demirci
Berat Demirci
ŞEHRİN GÖÇÜ VE “BİR ŞEHİRLİ”NİN GÖÇÜ
Mustafa Kutlu
Mustafa Kutlu
Kalp-hürmet-hizmet-merhamet
Gülşah Akkaş Yaman
Gülşah Akkaş Yaman
EKONOMİDE MEGALOMAN DAVRANIŞLAR
Ahmet Özdemir
Ahmet Özdemir
Gelenek mi, görenek mi, medeniyet mi?
Aydın Ünal
Aydın Ünal
Başörtüsü ve Vietnam Sendromu
Kemal Öztürk
Kemal Öztürk
Bana takipçi sayını söyle
Coşkun Gökkuş
Coşkun Gökkuş
Para/transfer
İsmail Dursun
İsmail Dursun
Aile Sosyal Politikalar Spor Kulübünün Sporcu Potansiyeli
Prof. Mustafa Çağrıcı
Prof. Mustafa Çağrıcı
Bir çevirinin düşündürdükleri
Ö. Emir Doğan
Ö. Emir Doğan
DALÂLETTEN ŞEHÂDETE MALCOLM X
Muhsin Kaya
Muhsin Kaya
SÜRPRİZ REKTÖRÜN DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ
Yusuf Ziya Cömert
Yusuf Ziya Cömert
Biraz daha teori çalışalım
Salih Tuna
Salih Tuna
Kadir Mısırlıoğlu´nun fesi, PKK´nın kalpağı
Selahattin Çerik
Selahattin Çerik
Şükürname!
Müjgan Üçer
Müjgan Üçer
SİVAS HALAYINA DURAN GENÇLER
Muzaffer Gücer
Muzaffer Gücer
SİVASIN ÇERMİKLERİ
Osman Nuri Kesici
Osman Nuri Kesici
25 Eylül Dünya Eczacılar günü...
Mahmut Erol Kılıç
Mahmut Erol Kılıç
Bilgilendirme notu
Yavuz Bülent Bakiler
Yavuz Bülent Bakiler
DÜŞMANIYIM ASALETİN KELİMELERDE BİLE”
Fikret Ünsal
Fikret Ünsal
DEDİKODUSU ÇIKARSA OLUR
Aziz Erdoğan
Aziz Erdoğan
ÇANAKKALE RUHU DÜNDEN DİRİDİR
Zübeyir Kamil Akkaya
Zübeyir Kamil Akkaya
Batı´ya Doğru - Taklit Bitti, Tahkik Başladı!
Salih Şahin
Salih Şahin
OSMANLI ARAPLARI NASIL SÖMÜRDÜ!
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
Çok Okunanlar
Çok Yorumlananlar
DOLAR
5.3429
EURO
6.0908
booked.net
İman iki eşit parçadır. Yarısı sabır,yarısı şükürdür.

Hz. Muhammed
Samanyolu´nda bulunan yıldızların sayısı dünya üzerinde bulunan ağaç sayısından azdır. Samanyolu´nda bilinen 100 milyar yıldıza karşılık, dünyada 3 trilyonun üzerinde ağaç olduğu biliniyor.

www.bizimsivas.com.tr
Sivas için namaz vakitleri
İmsak Güneş Öğle İkindi Akşam Yatsi
06:00 07:44 12:44 15:09 17:27 18:59