BAYRAM KOKUSU
Tarih: 13.6.2018 14:51:44 / 2548okunma / 6yorum
Müjgan Üçer

İftar kokusu bayramının kokusunu da getirdi. Büyüklerimiz Ramazan bayramının bir  Şükür Bayramı olduğunu da söylerler ki Şeker Bayramı da olmuş. Ramazana elvedâdan, bayrama merhabaya geçerken 14. yüzyıl Anadolu velilerinden Elvan Çelebi´nin;  "Ayrılık, kavuşmaya vesiledir" sözünü hatırlar, dünya nizamının ayrılık üzere kurulduğunu da düşünmeden edemeyiz!

Geçen zamanların özlemiyle “Nerede o eski ramazanlar, eski bayramlar?" denir ama bu günlerin özüne varıldığında, gelenekler ve bunların kültürel köklerimize dayanan anlamları bilinerek unutulmadığında, aynı duygular aynı güzellikler günümüzde de yaşatılmış olmaz mı?   Eski ramazanlar, eski bayramlar nerede diye yakınmak yerine, eskimeyen ramazanlar ve eskimeyen bayramları idrak etmek bizim elimizdedir.  

Günümüzde de bayram yaklaştıkça ev hanımları Kadir gecesinden evvel, bayram temizliğini yaparlar. Bayram yemeklerinin hazırlığı da başlar Sivas´ta bayram arefeleri  (arife gibi söylenir) ayrı bir  özellik taşır. Arefeden bir gün önce "Şerefe günü´dür.  Bayram yemekleri, tatlıları yapılmaya bugünden başlanır, hatta eskiden memmecim gıliği de hazırlanırdı. Arefe günleri kabir ziyaretleri ile geçmişler rahmetle anılır, dualar edilir ve ruhları şâd edilir.  Yardımlar yapılır, sadakalar verilir, ihtiyaç sahipleri gözetilir.

Nereden çıktığı pek bilinmeyen ve  unutulan bir gelenek de memmecim gıliğidir. Yuvarlak anlamına gelen gılik bir ekmek türüdür.   Memmecim gıliği; 7 cm kadar çapında  küçük susamsız  simite benzer. Evlerde yapıldığı gibi eskiden çarşı fırınlarında yapılır, yirmi kadarı ipte dizili olarak ramazan ve kurban bayramı arefelerinden önce satılırdı.  Bazı evlerde memmecim gıliği özenle hazırlanır, lezzetli olması için de hamuruna yağ ve yumurta da katılırdı. Gıliklerden biri bereket için evde kıble yönünde duvardaki bir çiviye asılır, memmecim gıliğini saklayanların zengin olacağına da inanılırdı. Ramazan ve Kurban Bayramı arefesi sabahı ellerinde oklavaları veya uzun sopaları ile çocuklar komşu evlerin kapılarını sopalarının uçları ile vururken hep birlikte şöyle bağırırlardı:

         Memmecimin havası

         Mâdelerin tavası

         Gökten rahmet

         Yerden bereket

Amin amin bir gılik

Memmecim gıliği vererek çocukları sevindirmek (gılik yapamayanlar çocuklara, çörek, çerez, şeker ve para da verebilirlerdi) ve mübarek günlerde sevap kazanmak arzu edilirdi. Memmecim gezme denilen bu uygulamada çocukların söyledikleri tekerlemenin nasıl oluştuğu babam merhum Kâzım Arslan (1900-1991)  şöyle anlatmıştı:  Arefe günleri Kur´an-ı Kerim´in, En-Necm (Yıldız) Sûresi okunduğu için eskiden mahalle mektebindeki çocuklar, bayram kıyafetlerini giyer ve cüz keseleri omuzlarına asarak sabahleyin komşu evlere gelir ve bu sûreyi okurlarmış. "Ve´n-necmi izâ hevâ  Mâ dalle sâhibüküm ve mâ gavâ  Ve mâ yentiku anil hevâ” ile başlayan âyetleri, okuma bilmeyen küçük çocuklar tarafından  zamanla memmecimin havası, mâdelerin tavası”  şeklinde söylenir olmuş!

Neden arefe günleri Necm sûresinin okunduğunu  babama sormadığıma hep üzülürdüm.   Bileceklerini ümid ettiğim kimselere de sordum  ama bir cevap alamamıştım. Kıymetli hemşehrim Kadriye  Tuğut´un  "Kur´an-ı Kerim´den Tablolar ve Tesbitler"[1]  kitabında  bu sorunun cevabına dair şu bilgiler  bulunuyor:  "Necm Sûresi´nin  kelime mânâsı: Kur´an-ı Kerim. Kısım kısım oluş. Muayyen  vakitte  edâ olunun  vazife. Yıldız.  Ülker (Süreyya) takım yıldızı. Sûrenin diğer adı: Vennecmi."

 Çok şükür "muayyen  vakitte  edâ olunun  vazifeler" devam ediyor. Çocuklar memmecim gezmeseler de arefe günü sabahında  bayramınız kutlu olsun dilekleriyle komşu evlerin kapısını çalıyorlar. Bayram sabahı da yine  bayramınız kutlu olsun dileklerini sürdürüyorlar, verilen  bayram şekeri, bayram çerezi veya   bayram harçlığı ile seviniyorlar.   Çocukların  bayram gezmesine  eskiden "El öpme gezme"  de denirdi". Çocukların aile büyükleri; dede, baba ve ağabeyleriyle edâ ettikleri bayram namazları da onların unutulmaz hatıraları arasındadır.                 

 Şehrimizde bayram geleneklerimiz yaşatılıyor.  Komşu, eş, dost ve akraba ziyaretleri yapılıyor. Bayram yemekleri hazırlanıyor. Bayram kokusu; Kale´den atılan toptan başka  biraz da bu yemeklerdedir! Sivas´ta bayramların  değişmez ikramları  sebzeli et, çorba (bayram çorbası), sarma ve hurmadır. Çorba  Sivas´ın  meşhur "üzümlü çorba"sıdır. Besniüzümü (parmak üzümü), ürgüpüzümü, çekirdeksiz üzüm (eskiden kişniş üzümü denirdi),  Kâbe hurması,  kayısı (çir), incir, incaz (erik kurusu), yarma, nohut, fasulye, çok az tuz, şeker ve su  ile pişirilen bir nevi aşuredir.  Bazı evler pişince gül suyu da ilâve ederler. Özel hoşaf taslarında,  üzerine dövülmüş ceviz ekildikten sonra sofraya getirilirse tadı gibi görünüşü de muhteşemdir. Gelenekleri yaşatanlar bayram çorbasını mutlaka yaparlar. Bir bayramda üzümlü çorba ikram ettiğimiz yaşlı misafirimizin, “anamın çorbası” diyerek duygulandığını ve gözündeki yaşı hiç unutamayız.

 Etli yaprak sarması da Sivas´a özeldir. Ağzı dualı annelerimiz bu yemeğin  birer  birer sarıldığı için "tesbih çektiğini"   söyler ve   şifâlı olduğunu da hatırlatırlar. Bayram tatlıları içinde birinci sırada hurma gelir. Hurma, Sivas´a özel, güzel yöresel bir lezzettir.  Ayrıca maharetli hanımlar açma yufka tatlıları da yaparlar ki  baklava, sarığıburma, kırım (kıvrım) baklavası  - oklava tatlısı da denir-  gül baklavası  gibi çok çeşitleri vardır. Kadayıf ve sütlaç, iftarlarda olduğu gibi bayram tatlısı olarak da yapılır.  Sivas´ta bayram ziyaretleri hangi  saatte yapılırsa yapılsın mutlaka yemek ikram edilir. Ramazan ayı boyunca oruçlu olanlar, bayramda fazla yememeğe dikkat ederler, aksi takdirde, halkın mizahî  ifadesiyle  “bayram beyi” olabilirler!

 Ramazan bayramında dinlenmek için  yatanların  üzerlerine, “melekler incili yorgan örterlermiş”  inancı ve sözleri sanki cennetten dünyamıza yansıyan bir ışıktır. Zaten bayramlar da dünyadan cennete açılan pencereler değil midir?

Sivaslı olmayanlar, şehrimizde "Yas bayramı" olarak  tanımlanan  gün için,  bayram ve yas nasıl oluyor diye  sorabilirler ki açıklaması şöyledir:  Aileden birinin, aile büyüğünün  vefatından sonra gelen ilk bayram; ramazan bayramı veya kurban bayramı ölen kimsenin yakınları için “yas bayramı”dır. Ailenin vefat eden ferdi olmadan geçirilen bu ilk bayramda acılar tazelenir, hüzün yaşanır. Dinî bayramlarda komşu, akraba, eş  ve dosttan, yası olanlar unutmaz, onların acısı paylaşılır.  Bayramın ilk gününde yas evleri mutlaka ziyaret edilir. Ölene rahmet,  aileye başsağlığı ve nice acısız bayramlar dilenir.   Ölünün kırkından ve de  yas bayramından sonra ailenin yası kalkmış olur. Sade Sivas´ta değil kadim şehirlerimizde de töre ve gelenekleri bilenler,  böyle bayramlarda ailenin acılarını paylaşırlar.  

Gerek dinî gerek millî bayramlarımız; dostluk  ve kardeşliğimizin yaşatıldığı, birlik ve beraberliğimizin, dirliğimizin  şuuruna daha fazla varıldığı günlerdir. Bayramların aydınlığında   ve  mutluluğunda  hüzünlerin terk edildiği,    kırgın gönüllerin barıştığı, gerçek bayram sevinçlerinin yaşandığı, hayırlı ve feyizli nice bayramlar diliyorum.



[1]Kadriye  Tuğut,  "Kur´an-ı Kerim´den Tablolar ve Tesbitler" Esnaf Ofset, Sivas, 1999, s. 56.

 

Anahtar Kelimeler: BAYRAM, KOKUSU
Okuyucu Yorumları (0 yorum)
Adınız Soyadınız *
E-Posta *
 
Telefon
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Yazarın Diğer Yazıları
SİVAS HALAYINA DURAN GENÇLER (12 Kasım 2018 - Pazartesi)
ÇOCUĞU NE OKUTUR? (18 Eylül 2018 - Salı)
HER GÜN ÇEVRE GÜNÜ (04 Haziran 2018 - Pazartesi)
İFTAR KOKUSU (15 Mayıs 2018 - Salı)
AHMET KUTSİ TECER´İ DİNLERKEN (27 Nisan 2018 - Cuma)
IRMAKLARIN SİVAS´I (05 Mart 2018 - Pazartesi)
HZ. SÜLEYMAN PEYGAMBER VE HAYVAN EFSANELERİ (06 Kasım 2017 - Pazartesi)
"AĞIZSIZ DİLSİZ " CANLILAR (31 Ekim 2017 - Salı)
ATALAR SÖZÜ YERDE KALMAZ (17 Ekim 2017 - Salı)
Sivas´ta Komşuluk (28 Eylül 2017 - Perşembe)
Sayfa:
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
Sivas için namaz vakitleri
İmsak Güneş Öğle İkindi Akşam Yatsi
06:00 07:44 12:44 15:09 17:27 18:59
İnsan öldüğü zaman üç şey hariç ameli kesilir: Sadaka-i cariye, faydalanılan ilim, salih evlat.

Hz. Muhammed
Coşkun GÖKKUŞ
Coşkun GÖKKUŞ
YILDIZ OLMAK MI ZOR, YILDIZ KALMAK MI?
Yusuf Ziya Ünsal
Yusuf Ziya Ünsal
Poşetleri bırakın giydiklerimize bakın!
D. Mehmet Doğan
D. Mehmet Doğan
Destur, Dedem Korkud!
Ahmet ÖZDEMİR
Ahmet ÖZDEMİR
Ali Can
Kemal Öztürk
Kemal Öztürk
Gençlerin en büyük sorunu: Amaçsızlık/Hedefsizlik
BERAT DEMİRCİ
BERAT DEMİRCİ
KÖY TÜKENDİ TOPRAĞIMIZI KURTARIN!
Prof. Mustafa Çağrıcı
Prof. Mustafa Çağrıcı
Din eğitimimiz: Bin yıl önce, bin yıl sonra
İbrahim KAHVECİ
İbrahim KAHVECİ
Verim düşüren büyüme
Mehmet Şevket EYGİ
Mehmet Şevket EYGİ
Sekiz dersten kırık almış üst sınıfa geçiyor
Gülşah Akkaş Yaman
Gülşah Akkaş Yaman
Ümit kesmeyin;
İBRAHİM TENEKECİ
İBRAHİM TENEKECİ
İyilik yolunda olmak
MUSTAFA KUTLU
MUSTAFA KUTLU
Bilenlerle bilmeyenler
İsmail Dursun
İsmail Dursun
Vali Salih Ayhan´ın Sivasspor Projesi
Yusuf Ziya Cömert
Yusuf Ziya Cömert
Biraz daha teori çalışalım
YUSUF KAPLAN
YUSUF KAPLAN
Rağmen Tavrı ve Nebevî Şahitlik Yolculuğu
Beşir Ayvazoğlu
Beşir Ayvazoğlu
Müslüm Baba
Ö. EMİR DOĞAN
Ö. EMİR DOĞAN
EV ÖDEVİ Mİ!...
Aydın Ünal
Aydın Ünal
Aday belirlemek artık kolay değil
Salih Tuna
Salih Tuna
Kadir Mısırlıoğlu´nun fesi, PKK´nın kalpağı
Selahattin Çerik
Selahattin Çerik
Şükürname!
Müjgan Üçer
Müjgan Üçer
SİVAS HALAYINA DURAN GENÇLER
Muzaffer Gücer
Muzaffer Gücer
SİVASIN ÇERMİKLERİ
Osman Nuri Kesici
Osman Nuri Kesici
25 Eylül Dünya Eczacılar günü...
Mahmut Erol Kılıç
Mahmut Erol Kılıç
Bilgilendirme notu
Muhsin Kaya
Muhsin Kaya
SİVAS´A SELAM YOLA DEVAM
Talha Gurbetçi
Talha Gurbetçi
OSMANLICAYA SAHİP ÇIKALIM
Yavuz Bülent Bakiler
Yavuz Bülent Bakiler
DÜŞMANIYIM ASALETİN KELİMELERDE BİLE”
Sami Akkuş
Sami Akkuş
DUA EDİN...
Ergün Diler
Ergün Diler
Kıbrıs planı
Gülşah YARLI
Gülşah YARLI
Sezona veda
Fikret ÜNSAL
Fikret ÜNSAL
DEDİKODUSU ÇIKARSA OLUR
Aziz Erdoğan
Aziz Erdoğan
ÇANAKKALE RUHU DÜNDEN DİRİDİR
Zübeyir Kamil Akkaya
Zübeyir Kamil Akkaya
Batı´ya Doğru - Taklit Bitti, Tahkik Başladı!
Salih Şahin
Salih Şahin
OSMANLI ARAPLARI NASIL SÖMÜRDÜ!
S. Emrah GÖKTAŞI
S. Emrah GÖKTAŞI
Sivil toplum
Osman Nuri KESİCİ
Osman Nuri KESİCİ