Atlara ilişkin efsaneler
Tarih: 6.6.2018 15:03:45 / 125okunma / 0yorum
Ahmet ÖZDEMİR

Asırlar öncesinin en hızlı aracı attı. Hangi ordu en hızlı en dayanıklı ata sahipse üstünlüğü ele geçirirdi.
1600 yıllarına kadar en dayanıklı ve en hızlı atları hem de cins cins sürüler halinde Türkler yetiştiriyordu. Süvariler, bindikleri at hızla giderken, atın sağına soluna yapışarak eğilmeyi, geriye dönmeyi, bu durumlarda ok ve mızrak kullanmayı öğrenirlerdi.
Uçan kuşa, avının üzerinde pike yapan kartala, yıldırım gibi koşan tavşana at üzerinde ok atarak eğitilirlerdi.
İşte o yıllardan kalan bir serhat koçaklamasını anımsarsınız:
"Gine de şahlanıyor kolbaşının kıratı
Görünüyor bize sefer yolları"
At sevgisi, nice Türk efsanelerine kaynak olmuş. Yiğitliği ile tarihe geçmiş pek çok at için mezarlar yapılmış. Battalgazi ve Köroğlu menkıbelerinde uçan atlardan söz edilmekte...
Anadolu´da ozanlarımız, kulasıyla, alasıyla, dorusuyla, yağızıyla, iyisiyle, kötüsüyle türkülerin kanadında atları kendi aralarında konuşturmuş. Atların diliyle atlara övgüler yağdırmışlar.
Yiğitlemelerde, gelin alma havalarında atla söyleşme, ata sevgi, ata övgü var.
Her anne babanın muradı evlatlarının mürvetini görmektir. Ve o gün gelir. Gelinlerimiz hem ağlar hem Ana baba duasıyla gelin atına binerler. O gözleri yaşlı analar ki gelinlik içinde kuğu gibi süzülen evladına bakarken yürekleri duadadır:
"... Allah´ım, eşiyle birlikte senin rızana uygun olarak hareket etmeyi nasip eyle. Kötü arkadaş ve kötü komşudan uzak eyle. Kötü insanların şerrinden, fitnesinden, iftira ve kıskançlıktan koru. Allah´ım! Onu, sıkıntıdan, üzüntüden, acizlikten, tembellikten, korkaklıktan cimrilikten, kalp katılığından, gafletten zilletten koru. Verdiğin güzellikleri, nimetleri ve yetenekleri ondan çekip alma, Bundan sonraki her gününü bundan önceki günlerinden daha mutlu ve huzurlu geçirmeyi nasip et. Kendilerine uzun ömür, geniş rızık, hayırlı evlatlar ver..."
Bu duaların kanadında atına binen gelinin duygularını Erol Parlak´ın Ağrı Eleşkirt´ten derlediği türkü şöyle yansıtmış:
"Kişne kır at kişne anem ağlasın
Hem ağlasın hem bohçamı bağlasın"
Köylerimizde, kasabalarımızda atlarla ilgili çeşitli inanışlar anlatılır. Köroğlu´nun atı gibi göllerden, denizlerden çıkan aygırların soyundan gelme efsanelik atlar vardır.. Bu atların ölmezliğe eriştiğine inanılır. Örneğin Köroğlu´nun kır atı, Hızır´ın boz atı, Hazreti Ali´nin düldülü, Şah İsmail´in Kamer tayı ölümsüzlük şerbetinden içmiş atlar olduğu anlatılır.
Atlara ilişkin yüzlerce atasözümüz, deyimimiz var.. Bir kaçını sizinle paylaşmak istiyoruz:
Atın varken yol tanı, ağan varken el tanı.
Azıklı at arımaz.
At binene kılıç kuşanana yakışır.
At atı, yiğit yiğiti bastırır.
Küheylan at, çul içinde de belli olur.
Yörük at yemini kendi artırır.
Atlar tepişirken eşekler ayak altında kalır.
Türklerde at sevgisi manilere kadar ulaşmış. İçinde at kelimesi geçen yüzlere mani sıralamak mümkün. Ancak üçünü örnek vermekle yetiniyoruz:
"Ata bak kısrağa bak / Gökteki mehtaba bak / Senden dilediğimi / Çabuk anlamağa bak"
"Atıma biniverdim / Dizgini salıverdim / Dün sabah yâri gördüm / Yerimde kalıverdim.
"Bir civan atlı geldi / Uçtu kanatlı geldi / Onun yiğit bakışı / Canımdan tatlı geldi"
Ankara yöresinin bir manili türküsü şöyle:
"Atım Arap´tır benim
Yüküm şaraptır benim
Bu yıl böyle giderse
Halım haraptır benim"
Halk hikâyelerimizde de atlar başlı başına bir kahramandır. Bolu Beyi´nin zindanından kaçan Köroğlu, kır atına atlar. Kırat surların üstünden kanatlanıp uçarak geçer ve Köroğlu´nu kurtarır. Bunun üzerine aşka gelen Köroğlu kıratı "Canım kırat, gözüm kırat / Kaçıp çekip gidelim / Her yanında çifte kanat / Uçup çekilip gidelim." diye öğmeye başlar.
Kırat onu Çamlıbel´e, Döne´sine ve yiğitlerine kavuşturmuştur. Dadaloğlu´nun, Köroğlu´nun, Karacaoğlan´ın Ruhsati´nin ve pek çok halk ozanının koşmalarında ve halk hikâyelerinde kahraman atlar vardır.
Yazımı Yüce Atamıza ithaf edilen bir Selanik türküsünü anımsatarak bitirmek istedim:
"Atımı bayledim bir delik taşa
On iki kaymakam bir Kemal Paşa"

Anahtar Kelimeler: Atlara, ilişkin, efsaneler
Okuyucu Yorumları (0 yorum)
Adınız Soyadınız *
E-Posta *
 
Telefon
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Yazarın Diğer Yazıları
Bayram nostaljisi (18 Haziran 2018 - Pazartesi)
Bugün bayram günü (17 Haziran 2018 - Pazar)
Mehmet Behçet Yazar (11 Haziran 2018 - Pazartesi)
Deniz türküsü (08 Haziran 2018 - Cuma)
Yalan ve iman (04 Haziran 2018 - Pazartesi)
İnsan kısım kısım ve Âşık Hüseyin (31 Mayıs 2018 - Perşembe)
Âşık Yalınayak (28 Mayıs 2018 - Pazartesi)
Birlikte yaşadık bu topraklarda (25 Mayıs 2018 - Cuma)
Ferit Ragıp Tuncor (22 Mayıs 2018 - Salı)
Baki kalan bu kubbede (14 Mayıs 2018 - Pazartesi)
Mendil verdim geline (11 Mayıs 2018 - Cuma)
Ahmet Kutsi Tecer Sempozyumu (01 Mayıs 2018 - Salı)
Kitabımsın kitap (28 Nisan 2018 - Cumartesi)
Atatürk ve Bektaşilik (24 Nisan 2018 - Salı)
Hani benim çocukluğum? (23 Nisan 2018 - Pazartesi)
23 Nisan´a doğru (22 Nisan 2018 - Pazar)
Eskiden baharın müjdesi kardelenlerdi. (14 Nisan 2018 - Cumartesi)
Şakanın kataloğu olur mu? (03 Nisan 2018 - Salı)
Âşık Veysel, kahır ve sabır (26 Mart 2018 - Pazartesi)
Kadınlar Günü (09 Mart 2018 - Cuma)
Alparslan (05 Mart 2018 - Pazartesi)
Asker mektupları (26 Şubat 2018 - Pazartesi)
BU VATAN KİMİN? (17 Şubat 2018 - Cumartesi)
Sevgi ile yarış olmalı sevgi (13 Şubat 2018 - Salı)
Kızıldan beyaza Aksultan Abdülhamit (06 Şubat 2018 - Salı)
Şark bülbülü (04 Şubat 2018 - Pazar)
Nazım Hikmet ve Bekir Sıtkı (31 Ocak 2018 - Çarşamba)
Emrah Sivas´ta (28 Ocak 2018 - Pazar)
Kış şarkıları (25 Ocak 2018 - Perşembe)
Avcılık ve Şarkışlalı Serdari (23 Ocak 2018 - Salı)
Tel helva, arabaşı ve konuk (21 Ocak 2018 - Pazar)
Mehmet Emin Yurdakul (18 Ocak 2018 - Perşembe)
Şiir şiirdir. başka söze ne hacet... (15 Ocak 2018 - Pazartesi)
Çalışan gazeteciler bayramı (10 Ocak 2018 - Çarşamba)
Yardım eyle bozatlı hızır (05 Ocak 2018 - Cuma)
Noel Baba mı Ülgen Baba mı? (03 Ocak 2018 - Çarşamba)
Bulutlar ağlamasa yeşillik nasıl güler (30 Aralık 2017 - Cumartesi)
Kış Türküleri (26 Aralık 2017 - Salı)
İnternet medyasının resmi ilan alması hayal (23 Aralık 2017 - Cumartesi)
Yerel medya ve sorunları (21 Aralık 2017 - Perşembe)
Garbın ilim ve sanatı (19 Aralık 2017 - Salı)
Zaralı Halil (13 Aralık 2017 - Çarşamba)
Gazetecilik eğitimi ve istihdam (06 Aralık 2017 - Çarşamba)
Bu da Karadenizli Fitnat Hanım (03 Aralık 2017 - Pazar)
Fitnat Hanım fıkraları (01 Aralık 2017 - Cuma)
Fitnat Hanım (28 Kasım 2017 - Salı)
Yörük ve çadır (22 Kasım 2017 - Çarşamba)
Bir acı kahve (20 Kasım 2017 - Pazartesi)
Faruk Nafiz´in sanatı (15 Kasım 2017 - Çarşamba)
Atatürk´ü Anlayabilmek (10 Kasım 2017 - Cuma)
Mualla Orhon (08 Kasım 2017 - Çarşamba)
Divan-ı Lügat-it Türk (19 Ekim 2017 - Perşembe)
Ahmet Kutsi Tecer (16 Ekim 2017 - Pazartesi)
Gazetecilik ve kültür (15 Ekim 2017 - Pazar)
Fasık kime denir? (20 Eylül 2017 - Çarşamba)
Kudüs ortak hedefimiz olmalı (09 Eylül 2017 - Cumartesi)
Sayfa:
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
Sivas için namaz vakitleri
İmsak Güneş Öğle İkindi Akşam Yatsi
06:00 07:44 12:44 15:09 17:27 18:59
"Gördüklerim, Görmediğim yaratıcının varlığına inanmaya beni mecbur ediyor."